معرفی اشغالگران روسی به عنوان کفار حربی
متن با تقسیمبندی جهاد در اسلام به پنج قسم آغاز میشود. سپس به تفصیل به قسم نخست، یعنی جهاد دفاعی، میپردازد. این نوع جهاد در شرایطی واجب میشود که کفار قصد هجوم به سرزمینهای اسلامی را داشته باشند و بخواهند شعائر کفر را جایگزین اسلام کنند، مانند به صدا درآوردن ناقوس به جای اذان و ساخت کلیسا به جای مسجد. در ادامه، نویسنده به شدت گرفتن کفر با استیلای قائلین به تثلیث مسیحی و سایر منکرات اشاره میکند و در نهایت، فرقه روسیه را مصداق این کفار حربی معرفی کرده و برای خواری و خذلان آنان دعا میکند.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا با تأکید بر برتری جهاد بر سایر اعمال عبادی، حتی فرایض یومیه، آغاز میشود و جهاد را اوج محبت و اخلاص به خداوند معرفی میکند. در ادامه، جهاد را به دو قسم تقسیم میکند: قسم اول که دفاع از اسلام و دعوت کفار به آن است و منصب امام یا نایب خاص اوست؛ و قسم دوم که دفاع از کیان اسلام، سرزمینهای مسلمانان، ناموس و جان ایشان در برابر تهاجم کفار است. در غیبت امام، این نوع دفاع بر مجتهدین واجب است و در صورت عدم دسترسی به مجتهد یا عدم کفایت او، بر هر فرد بصیر و آگاه به فنون سیاست واجب کفایی میشود. فتوا به وجوب اطاعت از مجتهدین و در صورت لزوم، از سلطان منصوب از سوی ایشان در امر جهاد تأکید میکند و مخالفت با آنان را مخالفت با امام و خداوند میداند. همچنین، به فتحعلی شاه اجازه داده میشود تا برای تأمین هزینههای لشکر و دفع کفار، از خراج اراضی مفتوحه و زکات استفاده کند. در بخشهای پایانی، فتوا به علما توصیه میکند که مردم را به جهاد تشویق کرده و در صورت لزوم، متخلفین را تعزیر کنند. همچنین، به مسلمانان هشدار میدهد که دنیا فانی است و باید جان خود را در راه خدا فدا کنند. در ادامه، احکامی در مورد عدم جواز تحصن در قلعهها در صورت حمله کفار، جواز استفاده از آلات لهو و لعب برای افزایش دلیری مجاهدین و احکام مربوط به شهدای جهاد (عدم نیاز به غسل و کفن) بیان میشود. در نهایت، بر وجوب اطاعت از سلطان در امر جهاد و ترک خانواده و اموال برای دفاع از اسلام تأکید شده و پاداش شهدا را همنشینی با شهدای کربلا ذکر میکند.
تهییج مردم برای شرکت در جهاد با روس ها و تعیین فتحعلی شاه قاجار و عباس میرزا به سمت فرماندهان جنگ
متن با ستایش خداوند و درود بر پیامبر و خاندانش آغاز میشود و مردم ایران را به جهاد علیه کفار روس و دفاع از اسلام فرا میخواند. در ادامه، با توصیف بهشت و پاداشهای اخروی، مخاطبان را به فداکاری و شهادت در راه خدا تشویق میکند و با یادآوری آرزوی شهادت در کربلا، از آنان میخواهد که گفتار خود را با کردارشان هماهنگ سازند. سپس، به اهمیت جهاد در آذربایجان برای حفظ اسلام و ناموس مسلمانان اشاره کرده و کشتهشدگان در این راه را همردیف شهدای کربلا میداند. در بخش پایانی، به شیعیان یادآوری میکند که سیاست جهاد و دفع دشمنان، به بزرگان دین و جانشینان آنان از علما اختصاص دارد و به همین دلیل، فتحعلی شاه قاجار و ولیعهدش عباس میرزا را به عنوان فرماندهان این جهاد معرفی میکند. متن با تأکید بر لزوم اطاعت از این فرماندهان و هشدار درباره عواقب سرپیچی، و با فراخوانی مردم به غیرت اسلامی و دفاع از ناموس، به پایان میرسد.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا با تأکید بر وجوب مقاتله با کفار در صورت قصد تغییر احکام اسلام و غارت مسلمین آغاز میشود و این عمل را مصداق «مقاتل فی سبیلالله» میداند. در ادامه، به عدم نیاز به اذن مجتهد جامعالشرایط برای دفاع در برابر هجوم کفار اشاره میکند و رجوع به مجتهد را صرفاً برای آگاهی از احکام قتال میداند. سپس، به جواز و مشروعیت آمادگی نظامی از طریق اسبتازی و تیراندازی و حتی گرو بستن در آنها میپردازد و تعلیم و تعلم توپ و تفنگ را در صورت لزوم برای دفع کفار، واجب میشمارد. در بخش دیگری، مقتول در این دفاع را شهید دانسته و احکام خاص شهید را برای او جاری میداند. فتوا مجدداً بر وجوب مقاتله با کفار تأکید میکند و بیان میدارد که اگر دفع پادشاه اسلامی مستلزم دفع بنای اسلام باشد، جهاد بر همگان واجب است و اطاعت از سلطان جائر در این امر نیز از باب مقدمه واجب است. در ادامه، به وضعیت خطرناک زمانه و هجوم دشمن دین (روسها) اشاره کرده و هرگونه کوتاهی در جهاد را موجب خواری و اسارت اسلام و مسلمین میداند. در پایان، به وجوب صرف اموال مستحبی در راه مقاتله با کفار در صورت لزوم اشاره میکند و در صورت تعارض با واجبات دیگر مانند حج، دفاع را مقدم میشمارد. همچنین، به تفاوت جهاد حقیقی (با اذن معصوم) و قتال برای حفظ اسلام و مسلمین میپردازد و بیان میکند که اگرچه دومی فضیلت شهادت را دارد، اما احکام جهاد حقیقی را شامل نمیشود.
پاسخ به مسائل مربوط به امر جهاد (با روس ها)
این فتوا به سؤالاتی درباره وجوب جهاد با روسها، جواز آموزش فنون جنگی جدید، حکم «مؤلفة قلوبهم» برای کمککنندگان غیرمسلمان، اولویت جهاد بر حج و زیارت، حکم کسانی که با دشمن همکاری میکنند و وضعیت اهل کتاب همپیمان با روسها پاسخ میدهد. همچنین به جواز حضور علما در میدان جنگ و ثواب ترغیبکنندگان به جهاد اشاره میکند. در پایان، به مسائل مالی مربوط به جهاد، حکم نماز مجاهدین و وضعیت شهدای جنگ میپردازد و تأکید میکند که دفاع از اسلام و مسلمین در برابر تهاجم کفار واجب است و خراج اراضی میتواند صرف مجاهدین شود.
پاسخ به مسائل مربوط به امر جهاد (با روس ها)
این فتوا با تأکید بر شهادت مجاهدین در جهاد دفاعی زمان غیبت آغاز میشود و آن را مأمور به و مأذون فیه میداند. در ادامه، به پادشاه هشدار میدهد که با ظلم و ستم مردم را به سمت کفار سوق ندهد، زیرا این امر گناه بزرگی است. سپس به جواز پوشیدن لباس کفار در جنگ، در صورت لزوم و برای سرعت و سهولت در امور جنگی، اشاره میکند و استعانت از کفار و اهل خلاف را در صورت ایمنی از خیانتشان جایز میشمارد. در بخش بعدی، بر وجوب نشر احکام جهاد توسط علما تأکید میکند و غفلت مردم از این امر و دشواری تکلیف جهاد را گوشزد مینماید. در ادامه، به نقد ادعای کفار مبنی بر قصد صرفاً سلطنت میپردازد و آن را حیلهای برای آرام کردن مسلمین میداند که در نهایت به محو اسلام و تضعیف اعتقادات منجر خواهد شد، به ویژه برای اطفال و صغار. سپس، به تفصیل اسباب وجوب قتال را بیان میکند که شامل خوف بر اسلام، مسلمین، ذریه ایشان و تصرف بلاد میشود و خوف ارتداد را از خوف قتل و اسارت بزرگتر میداند. در ادامه، به وجوب نهضت و سرعت عمل در دفاع از آذربایجان در برابر هجوم روسها اشاره میکند و عذر تراشی برای عدم جهاد را مردود میشمارد. در بخش دیگری، به جواز استفاده از تاکتیکهای جنگی دشمن (مانند صفآرایی) در صورت امکان غلبه اشاره میکند و ارتکاب معاصی توسط برخی از لشکریان اسلام را مانع از وجوب جهاد نمیداند. در نهایت، به دو مقام در وجوب جهاد اشاره میکند: اول، وجوب نهضت بر عموم مکلفین برای دفاع از مسلمین و بلاد اسلامی، بدون توجه به امانتداری یا خیانت پادشاه؛ و دوم، وظایف پادشاه در قبال جهاد و مردم، شامل بذل مال، انتخاب خزانهدار امین، صرف مال در مصالح مسلمین، تفقد از حال رعیت، عدم ایجاد مانع بین خود و مردم، عدم تکلیف مردم به مافوق طاقتشان و پرهیز از ظلم که منجر به طغیان مردم میشود.
اعلان جهاد علیه روس ها
متن با بیان هجوم کفار روس به بلاد مسلمین و تلاش برای تسخیر ممالک اسلامی آغاز میشود و بر این نکته تأکید دارد که عزت دین با استقلال پادشاه اسلام گره خورده است. در ادامه، بر وجوب جهاد برای دفع کفار و حفظ دین، دولت، آبرو و مال مسلمانان تأکید میکند و این جهاد را کمتر از جهاد در حضور امام نمیداند. سپس، با اشاره به اتفاق نظر علما بر وجوب دفع کفار در هنگام هجوم، اطاعت از پادشاه اسلام (فتحعلی شاه) و نایبالسلطنه (عباس میرزا) را در امر جهاد بر عموم اهل ایران، حتی زنان و بردگان، واجب میشمارد. در بخش بعدی، با لحنی پرشور، مسلمانان را به غیرت دینی فرا میخواند و عواقب تسلط کفار بر سرزمینهای اسلامی را برمیشمرد. در پایان، وظایف اقشار مختلف جامعه از جمله واعظان، خطیبان، علما، مجتهدین، وزرا، امنای دولت، متصدیان جهاد، رعایا، ارباب ثروت، عمال ولایات، اهل حرفه و صنعت و لشکریان را در راستای جهاد تبیین میکند و بر خلوص نیت، ترک محرمات و رعایت حقوق مردم تأکید میورزد.
اعلان جهاد علیه روس ها و تعیین فتحعلی شاه قاجار و عباس میرزا به سمت فرماندهان جنگ
بر هر مکلف بالغ و عاقل، به شرط امکان و قدرت لازم است که مجاهده با کفار، دفع شر اشرار و حفظ بیضه اسلام[۱] از تسلط کفره لئام[۲] کند، تا کفار بر بلاد مسلمین غالب نگردند و بر نفوس و اموال و اعراضشان[۳]، تغلب[۴] و تصرف نکنند و رسوم اسلام، مندرس[۵] نشود و شریعت ملک علام[۶] معطل نماند و این امر خطیر، منتظم نمیشود مگر به وجود رئیس دبیر که تجهیز عساکر[۷] و اشیاع[۸] و تدبیر جنود[۹] و اتباع کند؛ و چون ریاست و دولت و خلافت و سلطنت از جانب سلطان علی الاطلاق جل سلطانه، منتهی است به سلطان اعظم فتحعلی شاه و جناب اقدسش، در مجاهده متمکن[۱۰] است و بر مدافعه قادر؛ پس حضرت علیهاش را واجب است به وجوب عینی تعینی[۱۱] که تحمل اثقال[۱۲] جهاد و تجهیز عساکر و اجناد[۱۳] کند به آنچه موجب اتمام جهاد میشود، و همچنین واجب است بر کسی که آن حضرت او را معین و منصوب ساخته و به تهیه اسباب قدرتش پرداخته و اوست حضرت شریف شما. پس به وجوب عینی تعینی بر شما واجب است که اقامه امر جهاد کنید و بذل وسع در مدافعت از شریعت نمایید و بر تمامتکسانی که قدرت دارند، واجب است اطاعت فرمان شماکنند و در جیش[۱۴] شما حاضر شوند و مشغول جهاد گردند و با نیزهها و شمشیرها و سایر آلات، حرب و دفاعکنند تا نشکند شوکت اسلام و پوشیده نگردد معالم[۱۵] حلال و حرام. شما راست تقوی و تضرع به خدا و اعتماد به او در امور و بذل وسع در سد ثغور[۱۶] و اقامه شرایع اسلام و ترویج مسائل حلال و حرام و تحریص مردم به نماز جماعت و ادای اقسام عبادت و نصب پیشنمازان و واعظان برای ترغیب مردم به جهاد و مسارعت[۱۷] ایشان به دفاع اهل عناد[۱۸] و بیان نقص دنیای دنی[۱۹] و فوز سعادت ابدی، تا مرگ بر ایشان آسانگردد و بدانند که شهادت، عین کرامت است و نیل سعادت؛ قتیل[۲۰] این قتال، شهید است و نزد خداوند، سعادتمند؛ گناهش آمرزیده است و پایهاش بلند. و واجب است که مقصود شما از این کار، محض حفظ دین باشد و حراست اسلام و مسلمین. پس آلوده نکنید مقصود خود را به طلب ریاست فانی و تسلط مردمان در این دنیای دنی؛ چه صاحب فطرت بلند و همت ارجمند، ملتفت نشود به زخارف فانیه[۲۱] و اهتمام نکند در ریاسات زایله[۲۲]، بلکه جز رضای ربالعالمین نخواهد و جز تقرب دیان دین[۲۳] نجوید. قال الله عزوجل: تِلَکَ الدّارُ الاخرةُ نَجْعَلَها لِلَّذینَ لایُریدُونَ عُلُوّاً فی الارضِ و لا فَساداً وَ الْعاقِبَةٌ لِلمُتَّقین[۲۴]. خدا تقویت ما و شما به طاعت خود کند و به فوز جنت نزدیک گرداند. **پاورقیها:** [۱] اصل اسلام [۲] کافران فرومایه [۳] اعراض (جمع عرض): آبروها [۴] غلبه یافتن، دست یافتن [۵] فرسوده، بیاعتبار [۶] از القاب خداوند [۷] جمع عسکر: سپاهها، لشکرها [۸] جمع شیعه: پیروان [۹] جمع جند: سپاهها [۱۰] توانا [۱۱] در اصول فقه، واجبات به اعتبار مکلف و به اعتبار تکلیف به واجبات عینی و کفایی تقسیم شدهاند که واجب عینی نیز به اعتبار تکلیف، به واجب تعینی و تخییری تقسیم میشود. [۱۲] مشقات، سنگینیها، بارها [۱۳] جمع جند: سپاهها، لشکرها [۱۴] سپاه [۱۵] جمع معلم: نشانههای راه [۱۶] کوشش تمام برای بستن مرزها [۱۷] سبقت گرفتن، شتاب کردن [۱۸] ستیزهجویان [۱۹] پست [۲۰] کشته شده [۲۱] زینتهای نابردشدنی، کنایه از دنیاست. [۲۲] ریاستهای از بین رفتنی [۲۳] داور روز مکافات [۲۴] قصص، ۸۲: ما خانه ابدی آخرت را برای آنان که در زمین اراده برتریجویی و فساد و سرکشی ندارند، قرار دادیم و سرانجام و عاقبت برای تقواپیشگان است.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا با اشاره به قصد کفار برای تسلط بر سرزمینهای اسلامی، قتل و اسارت مسلمانان، غارت اموال و هتک ناموس و از بین بردن شعائر اسلامی، حکم به وجوب کفایی جهاد بر همه مسلمانان میدهد. تأکید میشود که این وجوب شامل زنان، نابینایان، بیماران و بردگان نیز میشود، به شرطی که توانایی شرکت در جهاد را داشته باشند. در ادامه، به گناهکار بودن و خروج از عدالت کسانی که از جهاد سر باز میزنند، اشاره شده، مگر اینکه کفایت تعداد مجاهدان محرز باشد. در پایان، به ثواب عظیم صرف مال در راه جهاد پرداخته و آن را برتر از سایر مستحبات دانسته و بیان میکند که در برخی موارد، ایثار مال در جهاد واجب میشود و در این صورت، صرف آن در اعمال مستحبه جایز نیست.
پاسخ به مسائل مربوط به امر جهاد (با روس ها)
این فتوا با اشاره به تجاوزات دوازده ساله روسیه به بلاد اسلامی، از جمله تسخیر اراضی، دستگیری و کوچاندن مسلمانان، هتک حرمت نوامیس و منع شعائر دینی، به ضرورت جهاد علیه کفار روس میپردازد. در پاسخ به سؤالات مطرح شده، جهاد را در ابتدا واجب عینی و سپس کفایی اعلام میکند و بر عدم نیاز به اذن مجتهد در این خصوص تأکید دارد، هرچند کسب اذن را احوط میداند. در ادامه، وضعیت شهیدان این جنگ را از نظر غسل و کفن بررسی کرده و فرار از معرکه را گناه کبیره و مستوجب حد و تعزیر میشمارد. همچنین، جواز استفاده از آلات جنگی جدید (مانند طبل) و آموزش نظامی توسط کفار فرنگی را به شرط ضرورت و عدم ارتکاب محرمات، صادر میکند. در پایان، به وجوب مهاجرت مسلمانان از بلاد تحت تصرف کفار در صورت عدم توانایی اظهار شعائر اسلامی اشاره کرده و مسلمانانی را که به کفار کمک میکنند، مستحق قتل و بدتر از کفار میداند و حکم مرتد فطری را بر آنان جاری میسازد.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا به وجوب کمک به کفاری که به مسلمانان یاری میرسانند، اشاره میکند و بیان میدارد که میتوان از مال زکات و خراج به آنها داد تا هم از شر کفار دیگر در امان باشند و هم به اسلام رغبت پیدا کنند. در ادامه، بر وجوب کفایی تعلیم و استفاده از آلات جنگی در عصر حاضر تأکید میشود و در صورت عدم کفایت، این وجوب بر همه لازم میگردد. همچنین، احکام مربوط به شهید در میدان نبرد (عدم غسل و کفن) ذکر شده است. در بخش پایانی، با توجه به حمله روسیه به بلاد اسلامی، بر وجوب مقاومت و معاونت همه مسلمانان (آزاد، بنده، مرد، زن) تأکید شده و این واجب را از اعظم واجبات میداند که نیاز به اذن خاص مجتهد ندارد. در صورت لزوم، همه مسلمانان باید با جان و مال خود به دفع کفار بپردازند.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا به بررسی احکام جهاد در برابر هجوم کفار میپردازد. در ابتدا، جواز آموختن فنون جنگی از کفار و پوشیدن لباس آنها در صورت لزوم برای دفع مهاجمین مطرح میشود. سپس، جواز استعانت از اهل ذمه و اهل شرک در جنگ، مشروط به ایمن بودن از حیله آنها و در صورت توقف دفع کفار بر این استعانت، وجوب آن بیان میگردد. همچنین، وجوب اعانت مالی به کفار در صورت توقف استعانت بر آن و عدم جواز ارتکاب امور حرام در صورت عدم توقف مقاتله بر استمداد از آنها، مورد تأکید قرار میگیرد. در ادامه، فتوا بر وجوب دفاع از همه مسلمانان (اعم از شیعه و سنی) در برابر هجوم کفار تأکید میکند و حتی احتمال الحاق نواصب و خوارج به این حکم را قوی میداند. در پایان، جواز استعمال آلات لهو در صورتی که دفع اسلام موقوف بر آن باشد، مطرح میشود.
.jpeg&w=3840&q=75)
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا با تأکید بر وجوب جهاد و نفی هرگونه تردید در آن، به قصد روسها برای تسخیر ولایات اسلامی و تسلط بر بلاد مسلمین اشاره میکند. در ادامه، به وضعیت اسفبار مسلمانان تحت حکومت روسها و ستمهای وارده بر آنان میپردازد و در نهایت، بر حرمت کنارهگیری از قتال با این طایفه تأکید میکند.
شرح رفتار مکارانه انگلیسی ها و هشدار به پادشاه و دولتمردان ایران
این متن با اشاره به تجربه هندوستان، به پادشاه و دولتمردان ایران هشدار میدهد که از معاشرت و مسامحه با اروپاییان (به ویژه انگلیسیها) پرهیز کنند. نویسنده توضیح میدهد که چگونه این جماعت با حیلهگری، نفوذ از طریق سفارت و تجارت، و فریب دادن سرداران و ارکان دولت با هدایا و نرمزبانی، به تدریج بر ممالک مسلط میشوند. در ادامه، تأکید میشود که تسلط بیگانگان نه تنها به زوال سلطنت و بدنامی میانجامد، بلکه باعث از بین رفتن امر به معروف و نهی از منکر، خرابی دین و خسران دنیا و آخرت خواهد شد. در پایان، از صاحبان عقل و بینش، به خصوص سلاطین و حکام، درخواست میشود که این هشدار را جدی بگیرند و آن را بازیچه نپندارند.
هشدار در مورد ایجاد روابط سیاسی با فرانسویان با توجه به سیاست مکارانه آنان
این متن با تأکید بر لزوم عدم اجازه ورود و نفوذ فرانسویان به دربار و ساختار حکومتی ایران آغاز میشود. در ادامه، به ویژگیهای فریبنده و مکارانه فرانسویان در تسخیر قلوب حکام و رعایا، ایجاد فتنه و نفاق میان سران و نفوذ تدریجی در کشورها اشاره میکند. سپس، با وجود شجاعت و غیرت مردم ایران، نگرانی خود را از تردد سفرای فرانسه به پایتخت ابراز میدارد و دلیل آن را مکر و حیلهگری فرانسویان و همچنین نفاق و طمع برخی سرداران ایرانی میداند. در پایان، نسبت به آسیب رسیدن به پایه سلطنت در نتیجه این امور هشدار میدهد.
اعلان جهاد علیه روس ها و ارشاد دولتمردان ایران در امر مملکت داری
متن با اشاره به هجوم کفار روسیه و تصرف ولایات اسلامی و معطل ماندن شعائر دینی آغاز میشود و خطر نابودی اسلام را گوشزد میکند. سپس، مجاهدین فی سبیل الله را به سه دسته اخص (فرمانروا و شاه)، خواص (وزرا و مسئولین تجهیز سپاه) و عوام (لشکر و مردم دیندار) تقسیم کرده و وظایف هر گروه را تشریح میکند. تأکید میشود که سستی در جهاد، نه تنها به قتل و غارت منجر میشود، بلکه بنیان دین را منهدم کرده و خسران ابدی به بار میآورد. در ادامه، اهمیت برپایی شریعت توسط پادشاه و امیر لشکر برای انتظام امور و جلب محبت رعایا بیان میشود. همچنین، بر لزوم رعایت عدالت در برخورد با رعایا و جلوگیری از ظلم و تعدی کارگزاران تأکید شده و عواقب سوء بیعدالتی و غفلت از احوال مردم، از جمله سلب دولت از حاکم، گوشزد میشود. در پایان، به اهمیت انتخاب وزیر باتدبیر و خداترس و رجوع به علمای عامل در امور شرعی اشاره شده و وعده نصرت الهی در صورت رعایت این اصول داده میشود.
اعلان جهاد علیه روس ها
متن با اشاره به تجاوزات روسها به بلاد مسلمین و دور شدن آنها از قواعد سلطنت آغاز میشود. سپس به همت عباس میرزا، ولیعهد وقت، در اعتلای اسلام و مبارزه با کفر اشاره میکند و بیان میدارد که به دستور میرزا بزرگ قائم مقام، از علمای اسلام خواسته شده تا رسالههایی در باب وجوب و فضایل جهاد بنویسند. در ادامه، نویسنده به عنوان یکی از دعوتشدگان، به نگارش این رساله با عنوان «تحفةالمجاهدین» میپردازد. بخش اصلی متن به تبیین وجوب کفایی جهاد از منظر آیات، احادیث و اجماع فقها اختصاص دارد و سه صورت وجوب عینی جهاد (اعلام امام، نذر و عجز مجاهدان) را برمیشمرد. تأکید میشود که در صورت هجوم کفار به بلاد مسلمین و ترس از غلبه آنها، جهاد بر تمامی مسلمانان قادر، اعم از مرد و زن، سالم و بیمار، واجب عینی است. در ادامه، نصرانیان متجاوز را کافر و مقاتله با آنها را ضروری دانسته و کسانی که بدون عذر شرعی از جهاد سر باز زنند را کافر به آنچه بر محمد نازل شده، میداند. متن به احکام شهیدان در جهاد اشاره کرده و آداب مجاهدان را شامل آمادگی نظامی، تحمل سختیها و پرهیزگاری امرا و سرداران برمیشمرد. در پایان، به جواز خدعه و مکر در جهاد برای دستیابی به پیروزی اشاره میکند.
تهییج ایرانیان به دفاع از وطن و آگاه نمودن آنان از توطئههای روس و انگلیس
این شعر با توصیف ایران به مثابه بیشهای که از شیران تهی شده و مورد طمع شغالان قرار گرفته، آغاز میشود. سپس به ضعف و بیخبری ایرانیان اشاره میکند که در خواب غفلت فرو رفتهاند و دشمنان (روس و انگلیس) از این وضعیت سوءاستفاده میکنند. در ادامه، شعر به توافق روس و انگلیس برای تقسیم ایران میپردازد و از بیتفاوتی و عدم آمادگی ایرانیان برای دفاع از وطن انتقاد میکند. در پایان، به عهدنامه بین دو کشور اشاره میکند که هدف آن تاراج ایران، خوار کردن دلیران و تبدیل مساجد به کلیساهاست، و این وضعیت را با سرنوشت سمرقند و سغد مقایسه میکند.
انتقاد از عدم اقدام دولت ایران در برابر تجاوزات و تعرضات غضائی
متن با اشاره به اعتقاد پیشین علمای شیعه به اسلامپرستی سلطان عثمانی و لزوم اتحاد مسلمانان آغاز میشود. سپس، با ابراز تأسف، به تغییر این دیدگاه به دلیل تجاوزات اخیر عثمانی به خاک ایران و کشتار مردم ارومیه میپردازد. در ادامه، نویسنده با لحنی تند، سلطان عثمانی را به تلاش برای تجدید نزاع شیعه و سنی متهم میکند و از بیتفاوتی وزرا، سرکردگان و شاهزادگان ایران در قبال این تجاوزات انتقاد میکند. در پایان، از پادشاه ایران میخواهد که به فریاد مردم ارومیه برسد و از ناموس و خاک ایران دفاع کند و از ملت ایران نیز میخواهد که در حفظ وطن خود مسامحه نکنند.
نکاتی پیرامون حفظ استقلال کشور و هشیاری نسبت به نقشههای دشمنان
متن با اشاره به مشاهده پریشانی مسلمین و خرابی مملکت توسط علما و اطلاع از نقشههای اجانب، به تأسیس مجلس شورای ملی و انجمنها برای اصلاح مفاسد و دفع مضار اجانب اشاره میکند. در ادامه، هشت نکته برای حفظ استقلال کشور و تقویت اسلام و مسلمین ارائه میشود. این نکات شامل تأکید بر اتحاد و اخوت بین مسلمین برای جلوگیری از نفوذ اجانب، تدبر در تاریخ اسلام و فتوحات گذشته، لزوم فراگیری علم جنگ برای دفاع از اسلام و مرزها، ترویج تولیدات داخلی و کاهش وابستگی به خارج، رفتار مسئولانه اهالی برای حفظ امنیت، مجازات تهمتزنندگان و حفظ آبروی مسلمانان، لزوم هماهنگی انجمنها با مجلس شورای ملی و در نهایت، اهمیت حفظ و حراست از مرزهای اسلامی است. متن با ابراز امیدواری به تأیید صاحب شریعت و امام زمان و تشکر علما و عموم مردم از مجلس شورای ملی و انجمنها به پایان میرسد.
انتقاد شدید از قرارداد ۱۹۰۷ روس و انگلیس
متن با ابراز ناامیدی از دولت استبدادی روسیه آغاز میشود که انتظار میرفت با نهضت آزادیخواهی ایران مقابله کند و به دنبال توسعه نفوذ خود و ریشهکن کردن مشروطیت باشد. سپس، تعجب و انتقاد شدید از دولت انگلیس مطرح میشود که با وجود ادعای حمایت از آزادی و داشتن مشروطیت، به معاهدهای بیرحمانه تن داده و حکم نابودی ملت ایران را امضا کرده است. در ادامه، بر اهمیت اتحاد، وطنپرستی و فداکاری ملت برای بقا و ترقی تاکید میشود و بیان میگردد که بدون این صفات، هیچ ملتی زنده نخواهد ماند. همچنین، توصیه میشود که از علم و صنعت اروپاییان استفاده شود، اما در سیاست به آنها اعتماد نشود، زیرا آنها تنها به منافع خود میاندیشند و ملتهای دیگر را حقیر میشمارند. با استفاده از مثالی از حیوانات درنده و دول استعمارطلب، ماهیت فریبنده استعمارگران تبیین میشود و دولت انگلیس به دلیل ریاکاری و فریبکاری در قبال ایران، مورد سرزنش قرار میگیرد. در پایان، فلسفه سیاسی پشت این معاهده، یعنی ترس انگلیس از قدرت روزافزون آلمان و تلاش برای اتحاد با روسیه به قیمت حیات ایران، برای مخاطبان روشن میشود و از نقش فرانسه در این معاهده ننگین ابراز تعجب میشود.
نحوه روابط و مناسبات استعماری اروپاییان با مسلمانان و لزوم وحدت مسلمانان
متن با توصیف وضعیت عمومی مسلمانان در گذشته و حال آغاز میشود و به دو حالت کلی اشاره میکند: وضعیت داخلی مسلمانان که همواره با معایب و نقایص همراه بوده و مانع ترقی حقیقی شده است، و وضعیت کنونی که ناشی از استیلای اروپاییان است. در ادامه، وضعیت حکومت عثمانی و ایران را به عنوان نمونههایی از حالت اول بررسی میکند و به تلاشهای ناکام برای تشکیل پارلمان در ایران و اختلافات داخلی اشاره دارد. سپس به حالت دوم، یعنی روابط مسلمانان با اروپاییان میپردازد و آن را بدتر از خصومتهای داخلی میداند. وضعیت مسلمانان را به گوسفندانی تشبیه میکند که در برابر شیران اروپایی ناتوان هستند و هشدار میدهد که اگر این وضعیت ادامه یابد، دین اسلام نیز از دست خواهد رفت. در بخش بعدی، به وضعیت مسلمانان هند اشاره میکند که نه ملک دارند و نه دین، و تنها امید را در بیداری و اتحاد عمومی مسلمانان میبیند. تأکید میشود که عدم اخوت و همدردی عامل اصلی تباهی مسلمانان است و بدون آن، ترقی و حفظ دین و ملک ممکن نیست. در ادامه، به نفوذ اروپاییان در امور داخلی کشورهای اسلامی و ضعف مسلمانان در برابر آنها اشاره میکند و با ذکر مثالهایی از هند، ایران، ترکیه و مصر، این نفوذ را نشان میدهد. سپس به اهمیت وحدت و همدردی مسلمانان میپردازد و آن را واجب میشمارد و تأکید میکند که این اتحاد نباید با وفاداری به حکومتها یا دوستی با بیگانگان منافاتی داشته باشد. در پایان، با اشاره به قرارداد ۱۹۰۷ انگلستان و روسیه در تقسیم ایران، از عدم اتحاد ایران و عثمانی در آن زمان ابراز تأسف میکند و بار دیگر بر لزوم همدردی و اتحاد بینالمسلمین تأکید میکند. متن با بیان اینکه چرا مسلمانان ذلیل شدند و عیسویان ترقی کردند، و با ذکر مثالهایی از قدرتهای جهانی، به این نتیجه میرسد که این وضعیت ناشی از عدم اخوت و همدردی است و جای گریستن بر احوال زندگان و آیندگان است.
دست نشاندگی محمدعلی شاه قاجار به قدرتهای خارجی و چشمداشت مشروطه خواهان به میانجیگری آنها
نگرانی از تجاوز روسیه به ایران به بهانه عدم امنیت جانی روسهای ساکن ایران و اعلام شکایت به دولتهای بزرگ جهان
منع مشروطهخواهان تندرو به سبب فراهم کردن مداخلات خارجی
متن با اشاره به تلاشهای نگارنده از ابتدای مشروطه برای حفظ کشور و جلوگیری از آشوب آغاز میشود. در ادامه، به هشدارها و توصیههای مکرر در تبریز و مکاتبات قبلی اشاره میکند که بر اهمیت جلوگیری از اقداماتی که منجر به مداخله بیگانگان میشود، تأکید دارد. نگارنده با یادآوری پرداخت غرامت سنگین به روسیه در گذشته برای حفظ استقلال کشور، از مخاطبان میخواهد که با اقدامات خود، زمینه تسلط بیگانگان را فراهم نکنند و تأکید میکند که حتی حاضر است در سیبری به کار اجباری مشغول شود، اما شاهد مداخله خارجی در کشور نباشد.
.jpeg&w=3840&q=75)
اعلام غیرقانونی و بیاعتبار بودن همه قراردادهای دولت ایران با دولتها و شرکتهای خارجی
این اعلامیه با اشاره به استقلال کامل ایران، تمام قراردادهای استقراض، رهن، امتیاز و هرگونه توافق مشابه را که بدون امضای مجلس و مغایر با قانون اساسی توسط حکومت وقت منعقد شده باشد، بیاعتبار میداند. همچنین، جواهرات موجود در خزائن تهران را متعلق به ملت ایران دانسته و هرگونه رهن یا امتیاز مربوط به آنها با دولتها و بانکهای خارجی را باطل اعلام میکند. در پایان، از مخاطبان درخواست میشود که این موارد را به دولتهای متبوع خود اطلاع دهند.
درخواست از دولتهای مقتدر جهان برای جلوگیری از تجاوز روسیه به آذربایجان
درخواستی از دولتهای قدرتمند جهان برای جلوگیری از تجاوز احتمالی روسیه به آذربایجان مطرح شده است. این درخواست بر این مبنا استوار است که چنین تجاوزی خلاف قوانین بینالمللی بوده و از دولتها خواسته شده تا روسیه را از این اقدام منصرف کنند.
درخواست هوشیاری و ایستادگی بیشتر دولت در برابر مخالفان و سفرای روسیه و انگلستان
نامه با اشاره به وضعیت جسمانی نویسنده و ناتوانی او در حضور در اجتماعات آغاز میشود. سپس به برگزاری سه مجلس با حضور اهل علم و جمعیت کثیر اشاره میکند که به دلیل فشار سفرای خارجی متوقف شده است. در ادامه، بر لزوم ایستادگی دولت در برابر مخالفان و سفرای روسیه و انگلستان تأکید میشود و از سستیهای گذشته دولت انتقاد میکند. نویسنده خواستار برخورد قاطع با مخالفان است و به توافقی با صدراعظم در مورد متوقفین حضرت عبدالعظیم اشاره میکند که در صورت عمل به آن، اوضاع کنونی پیش نمیآمد. نامه با بیان درد پا و ناتوانی از ادامه مطلب به پایان میرسد.
سیاست قدیمی روسیه و انگلستان در امور ایران
سیاست روسیه و انگلستان در ایران بر پایه حمایت از طرف غالب و سپس تضعیف آن برای حفظ توازن قوا بود. این رویکرد در عملکرد کنسول روس در تبریز در جریان فعالیت هیأت اسلامیه مشهود بود؛ ابتدا از هیأت اسلامیه و دولت حمایت میکرد، اما پس از مدتی تغییر موضع داد و با اخطارات انگلستان، ظاهراً کنار کشید.
چشمپوشی ملت ایران از حمایت انگلستان و روسیه از مبارزات آنان در راه استقرار مجدد مشروطیت
این مقاله با اشاره به معاهده ۱۹۰۷ روسیه و انگلستان و تقسیم ایران، به تحلیل اقدامات این دو دولت در قبال مشروطیت میپردازد. ابتدا به نقش روسیه در سرکوب مشروطه و حمایت از محمدعلی شاه اشاره میکند و سپس سکوت انگلستان را در این وقایع، نوعی حمایت از شاه تلقی میکند. در ادامه، نویسنده به طرح پیشنهاد برگزاری کنفرانسی با حضور نمایندگان ایران، روسیه و انگلستان برای حل و فصل اوضاع ایران میپردازد و با برشمردن پنج ضرر عمده این کنفرانس برای استقلال و حقوق ملی ایران، بر لزوم رد قاطع آن توسط ملت تأکید میکند. در پایان، مقاله به ملت ایران توصیه میکند که به هیچ وجه به حمایت دولتهای خارجی دل نبندند و با هوشیاری و قدرت قلب، خود برای احقاق حقوق ملیشان قیام کنند، زیرا هیچ دولتی نمیتواند به زور در امور داخلی ایران دخالت کند و هرگونه کنفرانس با تحریک روسیه، به ضرر آزادی ایران خواهد بود.
درخواست عدم مداخله انگلستان و روسیه در امور ایران
درخواست از دولتهای روسیه و انگلستان برای عدم مداخله در امور داخلی ایران و واگذاری ملت و دولت به یکدیگر. تأکید بر اینکه عدم مداخله این دو دولت، مانع از مداخله سایر دولتها نیز خواهد شد. اشاره به اینکه ملت ایران از اغفال این دو دولت آگاه شده و به دولتهای آلمان، اتریش و عثمانی روی آورده است. در پایان، بیان میشود که با عدم مداخله دولتین، ایرانیان قادر خواهند بود دشمنان داخلی خود را از میان برداشته و مشروطیت را به نحو احسن اداره کنند.
درخواست اتحاد مراجع تقلید در برابر سیاستهای مداخلهجویانه بیگانگان
این نامه با اشاره به سابقه صلحطلبی نویسنده و اقدامات او در اصلاح امور مسلمانان آغاز میشود. سپس به اختلافات گذشته میان علما و مراجع تقلید میپردازد و آنها را کماهمیت میشمارد، زیرا تجاوزات همسایگان شمالی و جنوبی (روسیه و انگلستان) به دلیل تفرقه میان مراجع، افزایش یافته است. در ادامه، بر نقش مراجع تقلید در هدایت مردم تأکید میشود و پیشنهاد میگردد که پنج مرجع تقلید، از جمله مخاطب نامه، با یکدیگر متحد شده و برای رفع تجاوزات بیگانگان و حفظ اسلام اقدام کنند. در پایان، از مخاطب درخواست میشود که این پیشنهاد را با نظر لطف و قبول بررسی کند.
عدم قبول پیشنهادات انگلستان و روسیه و عدم امکان مداخله نظامی آنها در امور ایران
متن با تأکید بر لزوم شناخت جایگاه و عظمت ملت ایران آغاز میشود و بیان میکند که هیبت کنونی ایرانیان، استقلال کشور را حفظ خواهد کرد. سپس به عدم حق دخالت بیگانگان در امور داخلی ایران اشاره میکند و تأکید دارد که هیچ دولتی نمیتواند به زور در ایران مداخله کند، زیرا همسایگان ایران خود درگیر مشکلات داخلی هستند. در ادامه، به تلاشهای سیاسی همسایگان برای دخالت از طریق فریب و وعده اصلاحات اشاره شده و از ملت خواسته میشود که هیچ یک از پیشنهادات اصلاحی روسیه و انگلستان را نپذیرند و به شاه که تسلیم محض است، اعتماد نکنند. متن بر لزوم اعتراض جدی به این دو دولت و عدم پذیرش هرگونه دخالت یا اصلاحات از سوی آنها تأکید میکند. در پایان، بزرگترین وظیفه ایرانیان را تسریع در تشکیل پارلمان میداند و بیان میکند که با تشکیل پارلمان، طرحهای اصلاحی بیگانگان بیاثر خواهد شد. همچنین، با اشاره به اینکه زمان دفاع گذشته و نوبت حمله است، از عدم ترس از روسیه و انگلستان سخن میگوید و تأکید میکند که آنها تنها در صورتی میتوانند مداخله کنند که ملت خودشان اجازه دهند و نباید به وعدههای شاه برای مشروطه امید بست. متن با این جمله به پایان میرسد که امروز زمان عمل است نه گفتار.
درخواست از فرانسه، آلمان و انگلستان جهت جلوگیری از تجاوز روسیه به ایران
متن با دعوت از دولتهای فرانسه، آلمان و انگلستان برای حمایت از ایران در برابر تجاوز روسیه آغاز میشود. در ادامه، نویسندگان ضمن اعتراض به تجاوز قشون روس به آذربایجان و حمایت آن از استبداد، اعلام میکنند که در صورت ادامه این وضعیت، عموم ملت ایران را برای دفاع از وطن و اسلام به جهاد دعوت خواهند کرد. سپس با اشاره به اهداف ملت ایران برای برقراری مشروطیت، عدالت، تمدن و ترقی، از ملت فرانسه درخواست یاری برای دستیابی به آزادی میشود. در پایان، با تأکید بر رونق تجارت و صنعت در ایران متمدن و دوستدار اجانب، از دولتهای متمدن خواسته میشود که روسیه را از به بردگی کشیدن ملت ایران بازدارند و هشدار داده میشود که عدم کمک به ایران به منزله مشارکت در خونریزی خواهد بود.
بهانه ندادن به دولتهای خارجی برای وارد کردن نیروهای نظامی به کشور به عناوین گوناگون
متن با اشاره به اقدامات روسیه برای مرعوب ساختن ملت ایران و حمایت از استبداد آغاز میشود. سپس دو راهکار برای مقابله با این اقدامات پیشنهاد میکند: مقاومت مسلحانه مانند ستارخان در تبریز و اعتراض جدی از سوی ایرانیان داخل و خارج کشور، به ویژه روحانیون. در ادامه، به وضعیت جنگ بین مستبدین و مشروطهخواهان در خراسان اشاره میکند و از نادانی مردم بوشهر و اقدامات انگلستان در آنجا انتقاد میکند که بهانهای برای دخالت روسیه در خراسان و سایر مناطق شده است. نویسنده سکوت ملت را عامل بدتر شدن اوضاع میداند و معتقد است دولتیان به دنبال دخالت خارجی هستند. راه حل را در تصرف تهران و دایر کردن مجلس میداند و هشدار میدهد که تعلل در این امر پشیمانی به بار خواهد آورد. در پایان، به خطر ورود نیروهای نظامی خارجی به ایران اشاره میکند و بیان میدارد که ورود هر تعداد قزاق روس، بهانهای برای ورود نیروهای بیشتر از سوی سایر کشورها خواهد شد و به همکاری آلمان، اتریش و عثمانی در مسائل ایران اشاره میکند.
درخواست از کشورها و مجامع جهانی برای منصرف ساختن روسیه از مداخله در امور ایران
نامهای به پارلمانهای کشورهای متمدن، دولت عثمانی، انگلیس، فرانسه، آلمان، کنفرانس صلح لاهه و مسلمانان هند و قفقاز ارسال شده است. در این نامه، اشاره میشود که در یک سال گذشته، ملت ایران در تلاش برای احیای حقوق ملی خود، به حقوق اتباع خارجی تجاوز نکرده و حتی در شرایط حساس، نجابت خود را نشان داده است. با این حال، دولت روسیه به بهانههای مختلف در امور داخلی ایران مداخله میکند، از جمله در خراسان که مردم به دستور علما برای احقاق حقوق ملی خود تنها به تأسیس انجمن ایالتی بسنده کرده و هیچ آشوبی به پا نکردهاند. با این وجود، روسیه به بهانه حفظ کنسولگری، نیروهای نظامی خود را بیش از حد لازم وارد کرده است. از حافظان حقوق بینالملل و هواخواهان انسانیت درخواست میشود که روسیه را از این اقدام نادرست منصرف کرده و به حفظ حقوق بشر متعهد سازند. همچنین تأکید میشود که مداخله در امور ایران به نفع هیچ دولتی نخواهد بود.
ابراز نگرانی شدید از ورود قوای روسیه به داخل کشور
متن با ابراز نگرانی شدید از ورود قوای روسیه به کشور آغاز میشود و این اتفاق را مصیبتی غیرمنتظره و مایه ذلت مملکت اسلامی میداند. در ادامه، به بیاثر ماندن تلاشها برای جلوگیری از این بلا اشاره شده و خبر عبور ۳۵۰ نفر از نیروهای روس از مرز و ادامه لشکرکشی آنها اعلام میشود. نویسنده با بیان اینکه دیگر توان و حواسی برای این جمع باقی نمانده، مسئولیت این زوال را متوجه اولیای امور دانسته و از تصمیم خود برای کنارهگیری و پرداختن به مصیبت وطن سخن میگوید. در پایان، از حاضران در تلگرافخانه تهران درخواست میشود که اگر چارهای دارند، اقدام کنند.
تهدید نیروهای روس به خروج از کشور
این نامه با اشاره به اتحاد اسلامی و اخوت میان دولتهای اسلامی، به تجاوزات نیروهای روس در آذربایجان، خراسان و رشت میپردازد که به بهانه محافظت از اتباع خود و حمایت از اهالی، وارد این ولایات شده و بر مردم سختگیری میکنند. در ادامه، نویسندگان به نمایندگی از مردم ایران، رسماً به اقدامات روسها اعتراض کرده و اعلام میکنند که برای حفظ وطن خود از دفاع ناگزیرند. در پایان، هشدار داده میشود که اگر نیروهای روس به زودی از ایران خارج نشوند، مردم ایران قیام عمومی خواهند کرد و روسیه مسئول تمام خسارات و خونریزیهای احتمالی خواهد بود.
بیم و نگرانی از ورود قوای روسیه به داخل کشور
شعر با خطاب به پادشاه آغاز میشود و او را به شنیدن نصیحت دعوت میکند. در ادامه، کشور به عروسی تشبیه شده که پادشاه داماد آن است و نباید آن را به دست روسها سپرد. روسها اهریمنانی خونخوار توصیف شدهاند که نباید به آنها اجازه ورود و دستدرازی به کشور داده شود، چرا که این کار به تقاضاهای بیشتر و تسلط کامل آنها منجر خواهد شد.
درخواست از امپراتور روسیه جهت خروج نیروهای نظامی روسی از ایران
این نامه با اشاره به تجاوزات نظامی روسیه در ایران و مداخله در امور داخلی کشور، به تأثیرات منفی این اقدامات بر جامعه مسلمانان و جریحهدار شدن احساسات آنان میپردازد. در ادامه، از دولت روسیه درخواست میشود تا با هدف حفظ روابط حسنه و جلوگیری از تحقیر ملت ایران، نیروهای نظامی خود را بدون ایجاد مشکل از ایران خارج کند. در پایان، ابراز امیدواری میشود که با صدور اوامر عادلانه و دوستانه، موجبات امتنان علمای اسلام فراهم آید.
درخواست از امپراتور روسیه جهت بیرون بردن قوای نظامی خود از شمال ایران
متن با ابراز تأثر و نگرانی از تجاوزات نظامی روسیه در ایران و مداخله در امور داخلی کشور آغاز میشود. در ادامه، به دولت روسیه هشدار داده میشود که جلب نفرت ایرانیان و پایمال کردن احساسات یک ملت بیدار شده، با منافع ملت روسیه سازگار نیست. در پایان، از امپراتور روسیه درخواست میشود که برای حفظ روابط حسنه، دستور به بازگشت نیروهای نظامی خود از ایران داده و از تحقیر عزت نفس مسلمانان خودداری کند. امیدواری به صدور اوامر عادلانه و دوستانه برای خشنودی علمای اسلام ابراز میشود.
توجه دادن دولت ایران به رقابتهای روسیه و عثمانی در کشور
متن با اشاره به مناقشه مرزی ایران و عثمانی آغاز میشود و سپس به اهمیت حفظ هویت اسلامی پیش از هویت ملی میپردازد. در ادامه، نگرانی خود را از احتمال تصرف مناطق تخلیه شده توسط عثمانی توسط روسیه ابراز میکند. این اقدام را موجب قطع روابط اتحادیه اسلامی و دشواری در حفظ آذربایجان در آینده میداند و هشدار میدهد که این وضعیت برای عثمانی و به تبع آن برای ایران زیانبار خواهد بود.
وجوب دفاع اهالی مردم ایران از حقوق خود و اخطار به متجاوزان به سرزمین ایران
سوالی درباره وظیفه مسلمانان در برابر تجاوزات دولتهای روس و انگلیس به خاک ایران مطرح شده است. در پاسخ، بر لزوم حفظ جان و مال اتباع خارجی تأکید شده و سپس به تجاوزات برخی دولتهای همسایه به حقوق ملی و ملکی مسلمانان اشاره میشود. در این شرایط، بر هر ایرانی واجب است که خود را برای دفاع از حقوق ملی و مملکت اسلامی آماده کند، اما باید صبر و شکیبایی پیشه کند. در پایان، اعلام میشود که اتمام حجت با مراکز مربوطه صورت گرفته و در صورت عدم توقف تجاوزات، تکلیف مسلمانان مجدداً اعلام خواهد شد.
هدف استعماری روسیه و انگلستان از دادن قرضه خارجی به دولت ایران
متن با هشدار به ملت ایران آغاز میشود که اقدامات روسیه و انگلستان در ایران، از جمله اعطای وام، با اهداف استعماری و مشترک صورت میگیرد و نباید به ظاهر دیپلماتیک آنها اعتماد کرد. در ادامه، به تحلیل روابط انگلستان و روسیه و ترس انگلستان از نفوذ آلمان در ایران میپردازد و پیشبینی میکند که ایران در آستانه انقلاباتی قرار دارد. سپس، نویسنده به هیئت کابینه هشدار میدهد که در غیاب مجلس ملی، اقدام به استقراض خارجی نکنند، زیرا این کار به بدنامی تاریخی آنها منجر شده و اعتماد ملت را از بین میبرد. همچنین، استقراض را بزرگترین دستاندازی به قانون اساسی و دشمنی با پادشاه میداند، به خصوص در شرایطی که نیروهای ملی آماده حمله به تهران هستند و پادشاه به تازگی فرمان مشروطیت را امضا کرده است. در پایان، با اشاره به اینکه دولت سه سال بدون استقراض امور را گذرانده، پیشنهاد میکند که وزرا میتوانند برای مبلغ ناچیز مورد نیاز، قرض شخصی بگیرند و از هیئت وزرا میخواهد که به چنین استقراضی تن ندهند، در غیر این صورت، کابینه در اولین مجلس پارلمان ایران سقوط خواهد کرد.
اعلام لغو قراردادهای مالی و بازرگانی دولت با کشورهای خارجی در غیاب مجلس شورای ملی
بیانیهای خطاب به سفرای کشورهای خارجی، با تأکید بر مشروطه بودن حکومت ایران و لزوم تصویب مجلس شورای ملی برای هرگونه قرارداد مالی و تجاری. در ادامه، سه مورد از اقدامات غیرقانونی درباریان باغشاه (قرض نایبالسلطنه، امتیاز نفت قصرشیرین و تجارت پوست بره) که بدون تصویب مجلس انجام شده، تشریح میشود. بیانیه به اعتراض انجمنهای ایالتی به این اقدامات اشاره کرده و از سفرا میخواهد که به دولتهای متبوع خود اطلاع دهند. در پایان، به ورود نیروهای نظامی روسیه به خراسان اشاره شده و از سفرا خواسته میشود که برای رفع این اقدام خلاف روابط بینالمللی، به دولتهای خود اطلاعرسانی کنند.
اعلام ابطال همه قراردادهای خارجی دولت ایران در زمان تعطیلی مجلس شورا
این بیانیه با اشاره به اخبار منتشرشده در روزنامههای فرنگستان، نگرانی خود را از احتمال انعقاد قراردادی توسط دربار ایران با دو دولت همسایه ابراز میکند که به زعم نویسنده، حقوق ملت و استقلال کشور را تضییع خواهد کرد. در ادامه، به سابقه مبارزات ملت ایران برای مشروطیت و مشکلات داخلی پس از جلوس محمدعلی شاه اشاره شده و از نمایندگان دول دوست و به ویژه سفرای روسیه و انگلیس سؤال میشود که آیا در زمان تعطیلی پارلمان، دربار ایران حق دارد قراردادی مضر به آزادی و حقوق ایرانیان منعقد کند. در پایان، ملت اصفهان ضمن شکایت به دول و ملل متمدنه، به دو دولت همسایه اعتراض کرده و اعلام میکند که هرگونه قراردادی که در زمان تعطیلی پارلمان و برخلاف استقلال و منافع ملی ایران بسته شده باشد، از نظر ملت ایران لغو و بیاعتبار است و از این دو دولت انتظار میرود که مانع ترقی و آزادی ملت ایران نشوند و خود را شریک ظلم نکنند.
لزوم جانفشانی در راه حفظ استقلال کشور در برابر تجاوز روسیه
متن با ابراز خرسندی از غیرت و حمیت مخاطبان آغاز میشود. سپس بر لزوم آمادگی همه مسلمانان برای جانفشانی تا آخرین قطره خون در راه حفظ وطن اسلامی تأکید میکند. در ادامه، از مخاطبان میخواهد که سفرای دولتهای بزرگ را از این عزم آگاه سازند و با اطلاعرسانی متقابل، اقدامات مجدانه و علمی انجام دهند. در پایان، نگارنده آمادگی کامل خود را برای همکاری و انتظار برای دریافت اطلاعات بیشتر اعلام میکند.
تجاوز روسیه به ایران و وظیفه دولت و ملت در مقابله با آنها
متن با اشاره به پیشبینیهای قبلی درباره تحرکات روسیه در ایران آغاز میشود و به طرح نقشههای روسیه برای نفوذ در خراسان و آذربایجان میپردازد. در ادامه، نویسنده به غیرتمندان خراسان هشدار میدهد که نباید بهانه به دست بیگانگان دهند و بر لزوم آشتی دولت و ملت برای مقابله با اجانب تأکید میکند. سپس، به علمای اعلام و عموم مسلمین گوشزد میشود که روسها به دنبال بهانهجویی برای مداخله هستند و این امر نتیجه مرعوبیت ایرانیان است. در بخش بعدی، استقلال ایران و حفظ مشروطیت را منوط به خروج قوای روس از کشور و توجه صمیمانه شاه به این مسئله میداند. در پایان، وظیفه فوری ملت و دولت را اخراج قوای بیگانه از خاک ایران و عدم پذیرش هیچ عذر و بهانهای از دربار میشمارد و از علمای نجف اشرف میخواهد که تا خروج کامل روسها از پای ننشینند، چرا که در غیر این صورت نه مشروطه و نه استقلال برای ایران باقی نخواهد ماند.
اخطار به روسیه برای خروج نیروهای نظامی خود از آذربایجان و حمایت از ستارخان در برابر تهدیدات روسی
این مقاله با لحنی صریح و هشدارآمیز، به نمایندگان دولت روسیه توصیه میکند که با درک شرایط سیاسی کنونی جهان، از مداخلات غیرقانونی در ایران دست بردارند. تأکید میشود که منافع مشروع روسیه در ایران تنها از طریق مهربانی و صداقت با ایرانیان قابل حصول است، نه با تهدید و خشونت. مقاله به پیامدهای منفی اقتصادی و نظامی ادامه سیاستهای خصمانه روسیه اشاره میکند و از قدرت ملت بیدار شده ایران در تحریم کالاهای روسی سخن میگوید. در ادامه، به نفرت عمومی ناشی از اقدامات خشونتآمیز ژنرال روس در تبریز و اهمیت ستارخان به عنوان نماد استقلال و آزادی ایران اشاره میشود. مقاله، تحصن ستارخان در کنسولگری عثمانی را نشانهای از وطنپرستی و فداکاری او برای جلوگیری از بهانهجویی روسها میداند و از ایرانیان میخواهد که خدمات این قهرمان ملی را فراموش نکنند. در پایان، مقاله به دولت روسیه هشدار میدهد که اگر نیروهای خود را از آذربایجان خارج نکند و ژنرال خود را از اقدامات تحریکآمیز باز ندارد، با مشکلات داخلی و خارجی عظیمی مواجه خواهد شد و مسئولیت هرگونه آشوب و برهمخوردگی در کشور بر عهده روسیه خواهد بود.
تهدید به تلافی وابستگان دشمنان خارجی در غارت مردم جهرم
این فتوا با اشاره به اقدامات کفار داخلی در شیراز که به مثابه جاکشی برای کفار خارجی عمل کردهاند، عموم ملت غیور و اهل شریعت جهرم و سایر مناطق را به تلافی و جبران این ننگ و خواری فرا میخواند. در ادامه، از مسلمانان داخلی و خارجی، اعم از زنان و کودکان، خواسته میشود که متحد شده و برای حلال شمردن خون و مال این کفار حربی، آماده قتل و غنیمت گرفتن اموالشان باشند.
ابراز نگرانی از ورود نیروهای روسی به مشهد و تعیین تکلیف مردم
متن با ابراز نگرانی از ورود نیروهای روسی به مشهد آغاز میشود و به پذیرش حکومت برای رفع بهانه روسها اشاره دارد. در ادامه، خبر ورود صد نفر قزاق روسی از قوچان به مشهد گزارش شده و درخواست پروتست فوری از دولت مطرح میشود. در پایان، از مخاطب خواسته شده است که اخبار را اطلاع دهد.
تصمیم آخوند خراسانی به منظور حرکت به سوی ایران در اعتراض به مداخله روسیه در امور کشور
در پی مداخله روسیه در امور ایران، مدرسان حوزههای علمیه درسها را تعطیل کرده و آیتالله خراسانی به همراه دیگر حجج اسلام آماده حرکت به سوی ایران میشوند. این تصمیم به اطلاع تمام مراکز اسلامی رسانده میشود.
بازگشت قریبالوقوع نیروهای روسیه از کشور و عدم لزوم حرکت آخوند خراسانی به ایران
این نامه با اشاره به اصلاح امور داخلی و امید به بازگشت نیروهای بیگانه، حرکت آیتالله خراسانی و همراهانشان را در شرایط فعلی غیرضروری میداند. در ادامه، بر لزوم صدور حکم فوری از سوی حجج اسلام برای بازگشت صولتالدوله از شیراز تأکید شده است.
اهداف دشمنان از ورود و مداخله در امور کشور
متن با اشاره به طولانی بودن مذاکرات پیشین و ارسال تلگرافات به عتبات، به ضرورت اخطار درباره وضعیت کنونی کشور میپردازد. در ادامه، به این نکته اشاره میشود که دولت مشروطه را به اختیار خود واگذار نکرده و اقدامات همسایگان (روسیه و انگلستان) برای مداخله در امور ایران، به دلیل نیاز دولت به قرض و تزلزل مملکت است. نویسنده استدلال میکند که ملت تنها در صورت تأسیس دارالشوری و پذیرش مشروطه، با استقراض موافقت خواهد کرد. در این صورت، صاحبان پول برای تضمین بازپرداخت، مالیاتها را کنترل کرده و آذربایجان تحت نفوذ روسیه قرار خواهد گرفت. در پایان، به حضور قوای روس در تبریز و کشمکش دولت و ملت بر سر تعیین حاکم اشاره میشود.
اهداف روسیه و انگلستان از مداخله در امور مشروطیت
این متن به تحلیل اهداف دولتهای روسیه و انگلستان از مداخله در جنبش مشروطه ایران میپردازد. در ابتدا، به نقش انگلستان در مسدود کردن راه هند و حفظ منافع سیاسی خود اشاره میکند. سپس، به تلاشهای روسیه برای حفظ استقلال و محافظت از قفقاز میپردازد. در ادامه، به بهانهتراشی دولت عثمانی برای مداخله اشاره شده و در نهایت، خطرات حتمی متوجه آذربایجان از این مداخلات را گوشزد میکند.
اظهار نگرانی از عدم اقدام دولت نسبت به تجاوزات مرزی روسیه به شمال کشور
متن با ابراز احترام به کابینه وزرا آغاز میشود و سپس به انتقاد از رویکرد سکوت دولت در برابر مشکلات ملت میپردازد. در ادامه، به اخبار نگرانکننده از تجاوزات همسایه شمالی (روسیه) و تهدید استقلال و آزادی ملت اشاره میکند. در پایان، از دولت میخواهد که تکلیف مسلمانان را در قبال این تجاوزات روشن کند و در صورت عدم اقدام، مسلمانان به فکر چارهای دیگر خواهند بود.
حفظ وحدت کلمه و ایستادگی در برابر تجاوزات روسیه
این تلگرام با اشاره به عدم دریافت تلگراف وعده داده شده از جَزّ، طرح اجتماع علما در قم را بهترین نقشه برای حفظ دین و وطن اسلامی میداند و بر اهمیت اتحاد کلمه برای حفظ استقلال کشور تاکید میکند. سپس به وضعیت انقلابی نجف اشرف به دلیل اخبار مربوط به رفتار اجنبیها در مشهد و تبریز و همچنین انتشار معاهده جدید مملکتفروشانه اشاره میکند. در پایان، از عموم مسلمانان میخواهد که با حفظ اتحاد کلمه و عدم تمکین از معاهده شوم جدید، برای حفظ استقلال وطن اسلامی تا پای جان ایستادگی کرده و منتظر اعلام تکلیف از سوی علمای شریعت باشند.
انتقاد از بیتفاوتی و بیعملی دولت نسبت به تجاوزات مرزی روسیه به شمال کشور
انجمن ولایتی اصفهان با اشاره به وعدههای دولت مبنی بر رفع تجاوزات و تأمین آسایش ملت و اخراج قوای خارجی، از بیعملی و بیتفاوتی دولت در قبال حوادث خراسان انتقاد میکند. این حوادث شامل قتل مسلمانان، غارت اموال و هتک حرمت مشهد بوده است. متن با لحنی کنایهآمیز، اقدامات دولت را زیر سؤال برده و بیان میکند که اگر رویکرد دولت در مراعات حال ملت و تقویت مشروطیت به همین منوال باشد، ایران به زودی به گلستان تبدیل خواهد شد.
عواقب ناگوار دعوت و حضور نیروهای روسیه در کشور
متن با توصیف ملت ایران به عنوان ملتی بیصاحب و بختبرگشته آغاز میشود و بیتفاوتی جهانیان نسبت به ظلم روا شده بر ایرانیان را با واکنشهای احتمالی به ستم بر اقلیتهای دیگر مقایسه میکند. در ادامه، به حادثه تبریز اشاره دارد که در آن یک سرباز روسی مورد حمله قرار گرفته و در پی آن، ژنرال روسی از مردم تبریز خسارت طلب میکند و دویست نفر از آزادیخواهان ایرانی به دست روسها کشته میشوند. نویسنده این وقایع را نتیجه دعوت از نیروهای بیگانه توسط دربار وطنفروش میداند و به مشروطهبازانی که شاه را پدر مهربان میخواندند، کنایه میزند، به ویژه سید محمدکاظم یزدی. در پایان، نویسنده یادآور میشود که از پنج ماه قبل، بارها به رؤسا در مورد توطئههای روسها در خراسان و بهانهجوییهای آنان برای سرکوب ملت ایران هشدار داده است، در حالی که مردم به دستور مراجع تقلید از درگیری با خارجیها اجتناب کردهاند، اما روسها بدون دلیل به آنها شلیک کرده و دویست نفر را به قتل رساندهاند.
هیجان مراجع و علما از تجاوز روسیه به کشور و اظهار تعجب از بیتفاوتی مسئولان کشور
متن با ابراز نگرانی شدید از مداخله نظامی روسیه در ایران آغاز میشود و به هیجان و اعتراض گسترده علمای شیعه در عراق اشاره دارد که در واکنش به این تجاوز، وظایف خود را ترک کرده و آماده حرکت شدهاند. در ادامه، نویسنده از بیتفاوتی و مسامحه کارگزاران دولت در دفاع از حقوق و استقلال کشور ابراز تعجب میکند و این رویکرد را مورد انتقاد قرار میدهد.
تبانی و توافق پنهان و آشکار انگلستان و روسیه در امور ایران
این مقاله به نقد اظهارات سر ادوارد گری، وزیر خارجه انگلستان، میپردازد که در آن عدم مداخله در امور داخلی ایران را فراموش کرده و اقدامات مسلحانه روسیه در ایران را توجیه میکند. نویسنده بیان میکند که این اظهارات نشاندهنده تبانی و همکاری پنهان و آشکار دولتهای روسیه و انگلستان در امور ایران است و این همکاری وضعیت کشور و ملت را به وخامت کشانده است. در ادامه، نویسنده از سر ادوارد گری سؤال میکند که آیا این نوع مداخله با مفهوم عدم مداخله سازگار است و آیا در طول انقلاب سیاسی ایران، حقوق خارجیها یا جان و مال اتباع بیگانه به اندازهای به خطر افتاده که چنین تصرفاتی را توجیه کند. در پایان، هشدار داده میشود که اگر این دو دولت رویه خود را تغییر ندهند، ممکن است اوضاعی در ایران پیش آید که امنیت خارجیها نیز به خطر افتد و مسئولیت آن بر عهده مسلک ناپسند این دو دولت خواهد بود.
اعلان جهاد علیه متجاوزان روس و حرکت اعتراضآمیز به سمت ایران
این بیانیه با اشاره به تجاوزات نیروهای روس در ایران و به ویژه مشهد، و تلاش آنها برای از بین بردن استقلال ممالک اسلامی، حفظ اسلام و جهاد دفاعی را بر عموم مسلمانان واجب میشمارد. همچنین هرگونه کمک به متجاوزین، از جمله خرید و فروش کالا با آنها، را حرام و در حکم محاربه با امام زمان (عج) اعلام میکند. در پایان، بر عزم راسخ روحانیت برای استرداد حقوق ملت اسلام و حرکت به سمت ایران تأکید شده است.
اعلان جهاد مراجع علیه روسیه و درخواست تبعیت عموم مسلمانان از آن
این بیانیه با استناد به آیهای از قرآن کریم، به عموم مسلمانان بوشهر، بنادر و جزایر خلیج فارس، خوزستان و خوانین و مشایخ مناطق اسلامی، لزوم جهاد دفاعی را اعلام میکند. در این متن، به تجاوزات قشون روسیه در سرحدات عثمانی، آذربایجان و مشهد مقدس اشاره شده و این اقدامات به عنوان دلیلی برای وجوب دفاع از خاک اسلامی و مقابله با مهاجمان ذکر میشود. همچنین، به حرکت مراجع و آیات عظام به سمت کاظمین و آمادگی آنها برای ورود به ایران به منظور جهاد دفاعی اشاره شده است. در پایان، بر وجوب فوری تبعیت از مراجع تقلید در این جهاد تأکید شده و تخلف از احکام شرعی صادره از سوی آنها، موجب خروج از زمره مسلمین و محرومیت از شفاعت پیامبر و ائمه هدی دانسته شده است.
ابعاد وسیع فتوای جهاد مراجع بر ضد اشغالگران روس
متن با اشاره به آیه قرآن، افراط ایرانیان در صلحخواهی و تسلط بیگانگان بر کشور را نقد میکند. سپس به ماهیت تجاوزکارانه روسیه و بیاعتمادی به وعدههای دیپلماتیک آن میپردازد و اقدامات وحشیانه روسها در تبریز و خراسان را دلیلی بر عدم امکان برقراری امنیت در حضور قوای خارجی میداند. در ادامه، ضعفهای داخلی و خارجی روسیه را برمیشمارد و بر اتحاد ملت ایران و مسلمانان جهان در برابر تجاوز تأکید میکند. متن به نقش قوای روحانیت در تهییج مسلمانان و احتمال جهاد دفاعی اشاره دارد و عواقب وخیم آن برای متجاوزین را گوشزد میکند. در پایان، با بیان اینکه ایرانیان و مسلمانان طالب جنگ نیستند اما سکوت را به معنای اضمحلال ابدی میدانند، اعلام میکند که در صورت ادامه تجاوز، چارهای جز دفاع از حقوق ملی باقی نخواهد ماند.
تسریع در تشکیل مجدد مجلس شورا و سامان بخشیدن به امور و ایستادگی قاطع مجلس و دولت در برابر زیادهخواهیهای روسیه و انگلستان
متن با اشاره به اغتشاشات و ناامنیهای داخلی، ریشه این مشکلات را در عدم اتحاد و ضعف وزارتخانهها میداند. سپس به نقش همسایگان خارجی و مستبدین داخلی در دامن زدن به این ناآرامیها اشاره میکند. در ادامه، بر لزوم افتتاح سریع مجلس ملی و اتحاد وکلا و کابینه برای رفع انقلابات تأکید میشود. نویسنده همچنین به توطئههای خارجی و داخلی برای تضعیف حکومت جدید و سوءاستفاده از وضعیت موجود اشاره کرده و خطر بازگشت استبداد را گوشزد میکند. در پایان، با تأکید بر اهمیت اتحاد رجال دولت و ملت و انتخاب افراد شایسته برای مسئولیتها، از عواقب وخیم عدم رفع سریع اغتشاشات و لزوم عبرتگیری از تاریخ سخن میگوید.
تلاش در جهت مصالحه میان دولت و مشروطهخواهان معارض و اقناع مراجع نجف، و مخالفت انگلستان و روسیه با ایجاد مصالحه
این متن با اشاره به هزینههای تاریخی ایران در برابر قدرتهای خارجی آغاز میشود و بر لزوم حفظ استقلال کشور در برابر نفوذ روسیه تأکید میکند. در ادامه، نویسنده به نقش خود در مقابله با زیادهخواهیهای روسیه و تلاش برای ایجاد مصالحه میان مشروطهخواهان و دولت اشاره میکند. او از سکوت تبریز، رشت و اصفهان در زمان گرفتاری تبریز انتقاد کرده و حرکت سپهدار و سردار اسعد را ناشی از تحریک انگلستان میداند. نویسنده همچنین به تلاشهای خود برای اقناع مراجع نجف به منظور ایجاد وحدت و جلوگیری از بازگشت استبداد اشاره میکند و از عدم تمایل خود به پذیرش وکالت مجلس سخن میگوید. در پایان، به ملاقاتهای خود با کنسولهای روس و انگلیس و مخالفت آنها با مصالحه اشاره کرده و از عینالدوله به عنوان حامی ملت یاد میکند، هرچند او را مشروطهخواه نمیداند.
ابراز نگرانی از دستهبندیهای سیاسی در آذربایجان و طولانی شدن توقف سپاه روسیه در آنجا
نامه با تبریک پیروزی مشروطیت و برچیده شدن ریشه استبداد آغاز میشود و بر لزوم حضور مخاطب در مجلس شورای ملی در تهران تأکید میکند. در ادامه، نویسنده نگرانی عمیق خود را از اختلافات و دستهبندیهای شدید میان مشروطهخواهان و مجاهدین در تبریز ابراز میدارد و این وضعیت را مانعی برای رفع مشکلات داخلی آذربایجان و حتی عاملی برای طولانی شدن حضور نیروهای روس در منطقه میداند. در پایان، از مخاطب میخواهد که به تهران بازگردد و به فعالیتهای خود ادامه دهد.
لزوم کمک و همفکری با ستارخان
متن با اشاره به درخواست صد سوار از ستارخان برای اعزام به سامخان آغاز میشود و فداکاری سردار ملی در عدم پناهندگی به کنسولگری روس و بازگشت به تبریز را ستایش میکند. در ادامه، به جوانی و نیاز ستارخان به تجربه و مربی اشاره شده و بر لزوم حمایت و همراهی با سردار و سالار تأکید میشود. نویسنده به حمایتهای پیشین خود از این افراد و گفتگوهایش با کنسولهای روس و انگلیس برای جلوگیری از بازگشت آنها اشاره میکند. در پایان، به قطع رابطه کنسول روس با نویسنده پس از این وقایع اشاره میشود.
تبعیت روسیه از انگلستان در امور ایران
متن با اشاره به لزوم بیرون راندن «مهمانان قویپنجه» از کشور از طریق تأمین امنیت داخلی آغاز میشود. سپس به تحلیل نقش انگلستان و روسیه در مسئله مشروطه میپردازد و بیان میکند که روسیه به دلیل بدهی و نفوذ انگلستان، در واقع ابزاری در دست این کشور است و مجبور به تبعیت از سیاستهای آن است. در ادامه، نویسنده با اشاره به عدم توانایی روسیه در حمایت از شاه مخلوع، این موضوع را دلیلی بر نفوذ انگلستان و فریب خوردن روسیه و شاه مخلوع توسط آن میداند.
درخواست از مجلس و دولت برای بیرون راندن بقیه قوای روس از آذربایجان
این نامه با ابراز امیدواری به مجلس شورای ملی آغاز میشود و به نقش فداکاریهای ملت ایران در تحقق آرزوهایشان اشاره میکند. سپس به حضور نیروهای روسیه در آذربایجان میپردازد و آن را بلایی مبرم توصیف میکند که حدود هشت ماه است منطقه را فرا گرفته است. نویسنده به وعده روسها برای خروج پس از استقرار امنیت و بازگشت برخی از نیروها اشاره میکند، اما تأکید دارد که حضور باقیمانده نیروها در تبریز و سایر نقاط، باعث تجری اشرار و ایلات شده است. در ادامه، وضعیت امنیتی مناطق مختلف آذربایجان را تشریح میکند و بیان میدارد که بسیاری از مناطق امن شدهاند و تنها بخشهایی از اردبیل و قراچهداغ دچار اغتشاش هستند که برای رفع آن نیز اقدام شده است. در پایان، از مجلس و دولت درخواست میشود که با وزرای خارجه و سایر مقامات مذاکره کرده و اقدامات لازم را برای خروج کامل نیروهای خارجی انجام دهند تا کشور بیش از این در قید بیگانگان نماند.
انتقاد از دولت و مجلس و اظهار نگرانی از سرنوشت کشور
متن با انتقاد شدید از عملکرد مجلس شورای ملی آغاز میشود و بیان میکند که مجلس تاکنون در اصلاح امور کشور کاری انجام نداده و وقت خود را صرف امور حاشیهای کرده است. سپس به مقایسه وکلای فعلی با وکلای سابق میپردازد و هر دو گروه را به دلیل ترس یا طمع، ناکارآمد میداند. در ادامه، نویسنده به دخالتهای دولت روسیه در ایران و وحشیگریهای قزاقهای روسی اشاره میکند و این اقدامات را عمدی برای تحریک ایران میداند. نویسنده از بیتفاوتی اولیای امور و وکلای مجلس در قبال این وضعیت انتقاد کرده و ابراز ناامیدی میکند که نه از وکلا، نه وزرا، نه ملت و نه علما کاری برای دفع شر دولت روس برنمیآید. در پایان، با تکیه بر قدرت الهی و برکات شریعت اثنیعشریه، به آینده ایران امیدوار است و پیشبینی میکند که دولت روس به مکافات اعمال خود خواهد رسید و ایران با وجود ضعفهای داخلی، حفظ خواهد شد. همچنین، از برگزاری جلسات سری در مجلس انتقاد میکند و آن را مخالف با اصول مشروطیت و پارلمان میداند.
ستمکاریها و تعدیهای قوای روسیه در آذربایجان
متن با ابراز نگرانی از وضعیت کشور آغاز میشود. در ادامه، به افزایش قوای روسیه در اردبیل و غارت شهر توسط آنها اشاره شده و بیان میشود که روسها پس از غارت، با دسیسه وارد شده و با آوردن قزاق، ظاهراً امنیت را برقرار کردهاند. سپس، به تلاش روسها برای جلب مردم تبریز از طریق آوردن فواحش و فروش مسکرات ارزانتر اشاره میشود و نویسنده از عواقب این اقدامات در جذب افراد هرزه و اشرار ابراز نگرانی میکند.
اتحاد ملی برای بیرون راندن متجاوزان انگلیس و روس از کشور
مقاله با اشاره به افزایش نفوذ مأموران روس و انگلیس در ایران و دخالت مستقیم آنها در امور داخلی کشور آغاز میشود. در ادامه، نویسنده به مقایسه وضعیت کنونی با دوره استبداد میپردازد و بیان میکند که چگونه این دخالتها استقلال ایران را تهدید میکند. سپس با بررسی تاریخ تصرفات روس در قفقاز و انگلیس در هند، نشان میدهد که اقدامات فعلی آنها در ایران مشابه و حتی شدیدتر از گذشته است. مقاله به این نکته اشاره میکند که سیاستهای ظاهراً متضاد روس و انگلیس در ایران (حمایت یکی از استبداد و دیگری از مشروطیت) در واقع یک «جنگ زرگری» و در راستای منافع مشترک آنها برای تضعیف ایران است. در بخش بعدی، نویسنده به بیتفاوتی و غفلت ایرانیان در برابر این نفوذ اشاره کرده و آن را با هوشیاری حاکمان افغانستان در جلوگیری از نفوذ بیگانگان مقایسه میکند. در پایان، مقاله بر لزوم اتحاد ملی، بیداری حس وطنخواهی و دیانتمداری در میان مردم، علما و وعاظ تأکید میکند و هرگونه اقدام مخل امنیت و استقلال کشور را واجبالقتل میداند. همچنین، از روحانیون و مسئولین میخواهد که با تشکیل یک قوه قاهره نظامی، امنیت و استقلال کشور را تضمین کنند.
دلجویی از روسیه و انگلستان، تنها راه جلوگیری از مداخلات نظامی آن دو کشور
متن با اشاره به سیاستهای انگلستان در قبال ایران و روسیه آغاز میشود و بیان میکند که انگلستان برای حفظ هند، از تسلط روسیه بر آذربایجان و خراسان جلوگیری خواهد کرد. سپس به مقایسه روابط ایران با انگلستان و روسیه میپردازد و نفرت تاریخی از روسیه را برجسته میکند. در ادامه، به لزوم هوشیاری در برابر دشمنان اشاره کرده و ضعفهای نظامی و فکری ایران را مطرح میکند. در پایان، تنها راهکار موجود را جلوگیری از اقدامات خصمانه و جلب رضایت متنفذین هر دو کشور (روسیه و انگلستان) میداند.
نگرانی از فروش زمین به دولتهای خارجی به جهت کارهای عمرانی
نامهای به میرزا صادق خان مستشارالدوله درباره نگرانی از فروش زمین به شرکتهای خارجی برای استخراج نفت در منطقه فیلیه. در این نامه، به خرید زمین توسط شرکتهای نفتی خارجی و تجاوزات آنها اشاره شده و این اقدام را خلاف قانون و موجب ضرر و زیان برای دولت و ملت دانسته است. پیشنهاد شده که به جای فروش زمین، امتیاز اجارهای برای مدت معین به آنها داده شود تا پس از اتمام مدت، زمین و تأسیسات به دولت بازگردد. همچنین، درخواست شده که مأموران متدین و درستکار به صورت پنهانی برای نظارت بر فعالیتهای این شرکتها اعزام شوند.
لزوم اتحاد ایران و عثمانی در برابر دولتهای استعمارگر اروپایی
متن با تبیین اهمیت حس تضامن و تکافل در بقای انواع موجودات آغاز میشود و سپس به نقش این حس در بقای نوع بشر و ضرورت آن برای رسیدن به سعادت میپردازد. در ادامه، به نقش انبیا و حکما در ایجاد اتحاد میان اقوام مختلف اشاره میکند و دین اسلام را به عنوان عامل اصلی اتحاد متفرقترین اقوام معرفی میکند. نویسنده با استناد به آیات قرآن، بر پرهیز از تفرقه و نزاع تأکید میکند و انحطاط امت اسلامی را نتیجه ترک تضامن و تکافل و افتادن در دام اختلافات داخلی میداند. در بخشهای بعدی، به نقد مستبدین دینی و سیاسی میپردازد که با ایجاد تفرقه و تعصب، عقول مسلمانان را مغلوب ساختهاند. نویسنده با استناد به آیات قرآن، بر لزوم مدارا با غیرمسلمانان و پرهیز از غلو در دین تأکید میکند و اتحاد با برادران عثمانی را برای دفع اجانب و حفظ استقلال دو مملکت اسلامی ضروری میداند. در پایان، با اشاره به نمونههای تاریخی از اتحاد ملل مسیحی برای حفظ استقلال خود، مسلمانان را به اتحاد و کنار گذاشتن اختلافات فرعی فرا میخواند و هر مسلمانی را که راه نفاق پوید، ویرانکننده اساس اسلام معرفی میکند.
اهداف سیاست نظامی روسیه در ایران
مقاله با مقایسه سیاست روسیه در منچوری و ایران آغاز میشود و به تشریح سابقه دروغگویی و خلف وعده روسها در پیشبرد مقاصد سیاسی میپردازد. سپس به نقش روسیه در تحریک محمدعلی شاه علیه مجلس، ایجاد ناآرامیها، خسارات جانی و مالی، و محاصره تبریز اشاره میکند. در ادامه، نویسنده با رد تصور دوستی روسیه با ایران، به حضور نظامی این کشور در شمال ایران و عدم خروج خودخواسته آن اشاره میکند. مقاله به سیاست تدریجی قدرتهای بزرگ برای به بردگی کشیدن ملتها میپردازد و ایرانیان را به خروج خودجوش نیروهای خارجی از کشور فرامیخواند. در بخش بعدی، نویسنده به سیاستهای انگلستان در جنوب ایران و عدم امکان اتکا به حمایت این کشور برای اخراج روسها اشاره میکند و این حمایتها را «جنگ زرگری» میناماند. در پایان، مقاله دو عامل اصلی خواری ایرانیان را اطمینان بیجا به دوستان و ترس از دشمنان معرفی میکند و با اشاره به دیدگاه تحقیرآمیز روسها نسبت به ایرانیان و علمایشان، از مردم میخواهد که با غیرت و فعالیت، استقلال و شرف خود را حفظ کنند و از تجربه چین در تحریم کالاهای خارجی برای مقابله با متجاوزین الگو بگیرند.
اعلام عدم انجام مراسم نوروز، در اعتراض به حضور قوای روسیه در شمال کشور
این تلگراف به دلیل حضور قوای بیگانه و نارضایتی عمومی، از علمای اعلام، تجار و اصناف در شهرهای مختلف ایران میخواهد که در اعتراض به این وضعیت، مراسم عید نوروز را برگزار نکنند. هدف از این اقدام، نشان دادن اعتراض ملی به جهانیان است و از همه طبقات خواسته میشود که در این امر مهم همکاری کنند.
درخواست اخراج نیروهای نظامی روسیه از کشور
این نامه با تبریک عید نوروز به شاهنشاه آغاز میشود، اما بلافاصله به وضعیت اسفبار مردم گیلان به دلیل حضور طولانیمدت نیروهای نظامی روسیه میپردازد. نویسنده از اندوه و ناراحتی عمیق اهالی، حتی کودکان، سخن میگوید که با پرچمهای سیاه و بازوهای بسته در معابر تردد میکنند. در پایان، از شاهنشاه درخواست میشود که با هر وسیله دوستانه ممکن، مردم را از این نگرانی رهایی بخشد تا روابط همسایگی و اتحاد بیش از این مکدر نشود.
اعتراض نسبت به حضور نیروهای روسی در کشور و اعلام عزای عمومی
انجمن ایالتی گیلان به اطلاع عموم انجمنهای ایالتی و ولایتی میرساند که مردم ایالت سرحدی از حضور طولانیمدت نیروهای روسی در ایران به شدت ناراحت هستند. اهالی تصمیم گرفتهاند در دهم ربیعالاول، با پرچمهای سیاه در سبزه میدان تجمع کرده و عید نوروز را به سوگواری تبدیل کنند. این اقدام اعتراضی تا زمان خروج نیروهای روسی ادامه خواهد داشت و از انجمنها خواسته شده است که این وضعیت را به اطلاع جهانیان برسانند. در پایان، انجمن گیلان از سایر انجمنها درباره اقداماتشان در این زمینه سؤال میکند.
تحریم عید نوروز به نشانه عزای ملی در اعتراض به حضور قوای اشغالگر روسیه و انگلستان در کشور
متن با اشاره به اتحاد و همدلی ملت ایران تحت تأییدات امام زمان (عج) آغاز میشود. سپس به این نکته اشاره میکند که به دلیل غم و اندوه برادران وطنی، مراسم عید نوروز که از اعیاد بزرگ و سنن دیرینه ایرانیان است، به کلی کنار گذاشته شده و به عزاداری تبدیل گشته است. در ادامه، از نصب پرچمهای سیاه در مغازهها و خانهها به نشانه تأسف و آمادگی برای اقدامات بعدی سخن میگوید. در پایان، با لحنی پرسشی، بر عدم سازگاری سکوت و بیتفاوتی در چنین شرایطی با غیرت و حمیت ایرانی تأکید کرده و خواستار اظهار عمومی این غائله فجیعه به مرکز میشود.
پرهیز از استقراض خارجی و اظهار نگرانی از حضور قوای روسیه در کشور
متن با اشاره به تلگراف تبریز و وضعیت کشور آغاز میشود. در ادامه، بر لزوم جمعآوری کمکهای مالی برای بینیازی از وامهای خارجی تأکید شده است. سپس، به ضرورت فعالسازی مجدد انجمنها و آغاز به کار اعضای سابق تا زمان انتخابات جدید اشاره میکند. در پایان، با وجود فرا رسیدن عید نوروز، به دلیل حضور قوای بیگانه در کشور، از مردم خواسته شده است که با وجود عزاداری، بازارها را تعطیل نکنند.
محکوم کردن عناصر وابسته به روسیه و درخواست اتحاد همه افراد و طبقات آذربایجان به منظور قلع و قمع آنها
نامه با ستایش از تلاشهای مخاطب در تقویت مشروطیت و نظم کشور آغاز میشود. سپس به وضعیت خطرناک کشور اشاره میکند که دشمنان خارجی برای جلوگیری از موفقیت ملت ایران، با تحریک افراد وطنفروش و وابسته به روسیه، به ایجاد ناآرامیهای داخلی دامن میزنند. در ادامه، از مخاطب و سایر بزرگان آذربایجان خواسته میشود که با اتحاد و برادری، این افراد را دشمن دین و وطن دانسته و قلع و قمع آنها را فریضهای اسلامی و ملی، همسنگ جهاد در رکاب امام زمان (عج) تلقی کنند. نامه با امید به ناامید کردن دشمنان خارجی و سربلندی اسلام و ملت ایران و دعای خیر برای مخاطب به پایان میرسد.
اتحاد ملی برای بیرون راندن بیگانگان از کشور
این بیانیه با خطاب قرار دادن مسلمانان داخل و خارج ایران، آنان را به غیرت و حمیّت دینی برای رهایی وطن از دست بیگانگان فرا میخواند. با اشاره به نصرت الهی و پیروزیهای مسلمانان در طول تاریخ، ضعف کنونی را ناشی از عدم اتحاد و غفلت ایرانیان میداند. در ادامه، به عواقب بیتفاوتی در روز قیامت هشدار داده و از مؤمنین میخواهد که با اتحاد و همدلی، ریشه کفر را از کشور برکنند و اجازه ندهند جان و مالشان به دست کفار اسیر شود.
اعتراض نسبت به حضور نیروهای روسی در کشور و اعلام عزای عمومی
این متن با اشاره به تبدیل عید به عزا و سوگواری و نمایش حس میهنپرستی و اتحاد مردم ایران، به واقعهای حیرتانگیز در شب گذشته اشاره میکند. در این واقعه، پنج نفر ناشناس، آقای آقا سید حسین طهرانی، از اعضای برجسته و وطنخواه انجمن ولایتی را مورد ضرب و شتم قرار دادهاند. در پایان، ابراز امیدواری شده است که اقدامات لازم برای رفع این وضعیت و تأمین امنیت عمومی صورت گیرد.
تشویق ایرانیان به کمک مالی به دولت و اتحاد آنان برای بیرون راندن متجاوزان روس از کشور
متن با نقل مطلبی از جریده المقتبس دمشق آغاز میشود که به داستان جزیرهای کوچک و مستقل به نام بردهسی در جنوب آفریقا میپردازد. ساکنان این جزیره با وجود نداشتن سلاح، با اتحاد و همت، در برابر تلاش کشتیهای انگلیسی برای تصرف سرزمینشان مقاومت کرده و آنها را وادار به عقبنشینی میکنند. این داستان به عنوان سرمشقی برای ایرانیان مطرح میشود تا با الهام از آن، به اتحاد و فداکاری برای حفظ استقلال کشور بپردازند. در ادامه، متن با لحنی حماسی و هشدارآمیز، ایرانیان را به کمک مالی به دولت (به عنوان قرض یا اعانه) تشویق میکند و این کمک را راهی برای مقابله با تجاوزات همسایگان شمالی و جنوبی (روس و انگلیس) و حفظ عزت، شرف و ناموس ملی میداند. همچنین، به عواقب عدم همت و اتحاد، از جمله ذلت و از دست دادن استقلال، اشاره شده و از ایرانیان خواسته میشود که با الهام از حدیث «حب الوطن من الایمان»، اسلامیت و غیرت خود را به جهانیان نشان دهند و اجازه ندهند کشورشان به مستعمره تبدیل شود. متن با تأکید بر اینکه قیمت وطن ده کرور تومان است و اگر ایرانیان اقدام نکنند، دیگران آن را خواهند خرید، به پایان میرسد.
گستره فعالیتهای سیاسی و اقتصادی انگلیس در جنوب کشور، وابستگی حاکم و روسای طوایف آنجا به آن کشور
متن با انتقاد از بیتوجهی اولیای امور و نمایندگان مجلس به وضعیت جنوب ایران آغاز میشود و این بیتوجهی را در مقایسه با تمرکز بر شمال کشور، نگرانکننده میداند. در ادامه، به فعالیتهای گسترده انگلستان در جنوب و همکاری حاکم منطقه (میرزا احمدخان دریابیگی) با انگلیسیها اشاره میکند. نویسنده با ذکر نمونههایی مانند جاسک، چابهار و بندرعباس، توضیح میدهد که چگونه اقدامات حاکم به بهانه ایجاد اغتشاش، زمینه را برای ورود نیروهای انگلیسی فراهم کرده است. همچنین، به حبس یکی از رؤسای بلوچ به دلیل عدم همکاری با انگلیسیها و فساد مالی حاکم در جمعآوری مالیاتها اشاره میشود. در پایان، متن هشدار میدهد که اگر جلوی این اقدامات گرفته نشود، ایران باید از خلیج فارس چشمپوشی کند و عملاً شاهد تقسیم جغرافیایی کشور توسط قدرتهای خارجی خواهد بود.
رد دخالتهای روسیه و انگلستان و عدم استقراض خارجی از آن دو کشور و عدم اتکا به قدرتهای خارجی
متن با اشاره به تلگرافی از پترسبرگ آغاز میشود که از بقای سردار و سپهدار در حکومت خبر میدهد. سپس به تلاش فرقه احرار برای دادن امتیازات به بیگانگان و ورود دولت ثالث به ایران اشاره میکند. نویسنده بیان میکند که سردار و سپهدار با مقاصد روس و انگلیس همراه هستند و این دو دولت نیز در عزل و نصب وزرا دخالت میکنند. این دخالتها به استقلال ایران ضربه میزند و حتی در پارلمان انگلیس نیز مورد پرسش قرار میگیرد. نویسنده به یادداشتی اشاره میکند که دولتین روس و انگلیس به وزرا پیشنهاد دادهاند و هدف آن را پایبند کردن ایران به معاهدات خود و استقراض مجدد میداند. در ادامه، نویسنده از ملت و وکلای شورای ملی میخواهد که از استقراض مجدد با روس و انگلیس خودداری کرده و دخالت این دو دولت در امور داخلی را رد کنند. همچنین، به این نکته اشاره میشود که حمایت روس و انگلیس از سردار و سپهدار، به محبوبیت آنها در میان مردم آسیب میزند. نویسنده تأکید میکند که مقام سردار و سپهدار بالاتر از وزارت است و نباید به زور بیگانگان در این سمت باقی بمانند. در بخش دیگری، به بیاثر بودن حمایت خارجی در مقابل نفرت داخلی اشاره شده و از سردار و سپهدار خواسته میشود که از این بدنامی تاریخی دوری کنند. نویسنده بیان میکند که ایران طرف معاهده روس و انگلیس نیست و این معاهده از نظر قانونی برای ایران الزامآور نیست. همچنین، به تلاشهای دولتین برای پایبند کردن ایران به این معاهده از طریق استقراض اشاره میکند. در پایان، نویسنده از ایرانیان میخواهد که با هوشیاری در برابر تهدیدات سیاسی و فشارهای بیگانگان مقاومت کنند و به یاد داشته باشند که روس و انگلیس به اتحاد و دوستی ایرانیان محتاجترند.
لزوم پیرایش اسلام و سرافرازی مجدد مسلمانان
متن با توصیف وضعیت اسفبار مسلمانان تحت ستم و استبداد آغاز میشود و به قیام تبریزیان در برابر حاکمان ظالم اشاره میکند که با شعار آزادی و عدالت، مردم را به مبارزه فراخواندند. سپس به اصول اسلام در زمینه آزادی، مساوات و عدالت تأکید میکند و از وضعیت نابسامان کشور و دین پس از این قیامها ابراز نگرانی میکند. در ادامه، به خطرات دشمنان خارجی و داخلی، خرافات و جهل در میان مسلمانان، و تلاش کفار برای اضمحلال اسلام اشاره میکند. در پایان، نویسنده هدف خود را از نگارش این نامه، آگاهیبخشی به برادران دینی و وطنی درباره علل ترقی و تنزل ادیان و دول و تمایز دوست از دشمن بیان میکند و بر لزوم حفظ استقلال مملکت با وحدت دینی و عقیدتی تأکید میورزد.
تلاش در جهت حفظ استقلال کشور و عدم اتکا به قدرتهای خارجی
متن با تأکید بر لزوم روابط دوستانه ایران با همه کشورها، به ویژه همسایگان، آغاز میشود. سپس به تاریخچه تضعیف ایران توسط همسایگان (روس و انگلیس) در یکصد سال اخیر و از دست رفتن بخشهایی از خاک ایران اشاره میکند. در ادامه، به بیداری ایرانیان و تمایل آنها به قدرتهای ثالث (آلمان و عثمانی) برای رهایی از فشار روس و انگلیس میپردازد. متن پیشنهاد میکند که روس و انگلیس برای جلب اعتماد ایرانیان باید نیروهای خود را از ایران خارج کرده و از دخالت در امور داخلی و فشار بر ایران دست بردارند و در عوض، در تأمین مالی و توسعه ایران همکاری کنند. در پایان، به اهمیت فداکاری ایرانیان برای استقلال و پیامدهای احتمالی مقاومت آنها برای همسایگان اشاره کرده و تأکید میکند که اتحاد آلمان و عثمانی در ایران قویتر از اتحاد روس و انگلیس خواهد بود.
بهانهتراشیها و ترفندهای انگلستان برای ورود نیروهای نظامی به جنوب کشور
این نامه به افشای توطئه کنسول انگلیس در بوشهر میپردازد که با پرداخت رشوه به سه نفر از اعضای انجمن ولایتی، قصد تحریک مردم به بستن بازار و راهاندازی دستههای سینهزنی را دارد تا بهانهای برای ورود نیروهای نظامی به جنوب کشور فراهم آورد. نویسندگان از رئیسالوزرا درخواست میکنند که عدلیه اصفهان مدیر مسئول روزنامه زایندهرود را احضار و از او بخواهد که یا ادعای خود را ثابت کند، در این صورت خائنین به وطن و اسلام مستوجب اعدام خواهند بود، وگرنه صاحب مکتوب را مؤاخذه نماید. همچنین درخواست میشود که نایبالحکومه یا حکومت، رؤسای سایر دوایر و هیئت منصفه را احضار کرده و بدون مداخله، خائنین را مجازات کنند. در پایان، هدف از مشروطیت را حفظ آبرو و شرف ملت دانسته و هشدار میدهند که در صورت عدم رسیدگی، هرج و مرج و ناامیدی پدید خواهد آمد و خواستار پاسخ فوری برای رفع اتهام از فداکاران راه مشروطیت میشوند.
مصلحت نبودن رویارویی با اشغالگران روس
متن با ابراز تعجب از دعوت برخی روزنامهها به جنگ با روسیه آغاز میشود و این اقدام را در شرایط فعلی به صلاح کشور نمیداند. سپس به سوءاستفاده کنسول روس از این تحریکات برای توجیه حضور نظامی خود اشاره میکند. در ادامه، با استناد به آیه قرآن، بر لزوم پرهیز از رویارویی نابرابر و بیمورد تأکید میکند و این نوع اقدامات را به مثابه «دوستی خاله خرسه» میداند که تنها به دشمن بهانه میدهد. در پایان، از مخاطبان میخواهد که با دقت قضاوت کنند چه کسی واقعاً به نفع کشور عمل میکند.
شماتت نیروهای روسی در ورود بدون اجازه به خانههای مسلمانان
متن با بازگشت نگارنده به خانه و مشاهده حضور قزاقهای روسی در کوچه و حیاط منزل آغاز میشود. او با نایب قونسول و ژنرال روسی که در کتابخانه حضور دارند، مواجه شده و پس از خوشامدگویی، دلیل حضور بیاجازه آنها را جویا میشود. نایب قونسول توضیح میدهد که به دنبال یک فراری وارد خانه شدهاند. نگارنده به این اقدام اعتراض کرده و آن را هتک حرمت خانه یک ایرانی و روحانی میداند و تأکید میکند که خانه او حرمت مسجد و کلیسا را دارد. او به قوانین مذهبی خود در منع ورود مرد بیگانه به اندرونی اشاره میکند و حتی تهدید به مقاومت تا پای جان میکند. پس از یک ساعت و نیم مذاکره، نگارنده پیشنهاد میدهد که یک زن روسی خانه را بگردد و تهدید میکند که به امپراطور روس شکایت خواهد کرد. در نهایت، نیروهای روسی با دیپلماسی و حسن خلق روانه میشوند و نگارنده پس از رفتن آنها، تلگرافی در این خصوص مینویسد.
اظهار شکایت و تظلم از اتباع عثمانی نسبت به تجار لاهیجانی
این نامه با اشاره به تعدیات و اقدامات وحشیانه اتباع عثمانی، به ویژه شرکت لاسقاریدیس، علیه تجار لاهیجان آغاز میشود. نویسندگان بیان میکنند که این اقدامات منجر به از دست رفتن تجارت، فقر و سلب امنیت جانی و مالی از آنان شده است. در ادامه، از اولیای امور در تهران و رشت درخواست کمک و یاری میشود و از تجار تهران خواسته میشود تا با تجار لاهیجان همراهی کرده و آنان را از ظلم این افراد که مانع اجرای قانون مشروطیت و عدالت هستند، نجات دهند.
شکایت از تعدیات عوامل شرکت بازرگانی لاسقاریدیس
این نامه با اشاره به گزارشهای مکرر پلیس و جراید درباره تعدیات شرکت لاسقاریدیس، از بیتوجهی مسئولین به این موضوع انتقاد میکند. در ادامه، به سوءاستفاده از زنان مسلمان در ادارات این شرکت و اقدامات خلاف شرع اشاره شده و درخواست علمای لاهیجان برای منع زنان از کار در این ادارات مطرح میشود. با وجود تلاش حکومت برای منع ورود زنان، شرکت لاسقاریدیس از این دستور سرپیچی کرده و در پی ممانعت پلیس، عوامل شرکت به پلیسها حمله کرده و آنها را مجروح میکنند. در پایان، مردم لاهیجان از علما و تجار گرفته تا کسبه، در تلگرافخانه تجمع کرده و خواستار مجازات قانونی عاملان این تعدیات و حفظ ناموس مسلمانان میشوند.
تبیین فرق شیعه و دعوت اهل سنت و شیعه به اتحاد در مقابل دشمنان اسلام
متن با نامهای از یک شیعه بخارایی آغاز میشود که به شرح جنایات و کشتار شیعیان توسط اهل سنت در بخارا میپردازد و از علمای شیعه میخواهد که با حذف لعن و طعن از کتب، از تکرار این فجایع جلوگیری کنند. در ادامه، شیخالشریعه اصفهانی در پاسخ به این استفتاء، به تبیین چهار فرقه اصلی شیعه (تفضیلیه، تبرائیه، سبیه و غلات) میپردازد و با استناد به کتب اهل سنت، نشان میدهد که بزرگان آنها نیز تکفیر فرقههای شیعه (به جز غلات) را جایز نمیدانستند. در پایان، با اشاره به خطرات دشمنان اسلام، همه فرق مسلمین را به کنار گذاشتن اختلافات داخلی و اتحاد در برابر کسانی که به دنبال اضمحلال اسلام و قرآن هستند، دعوت میکند.
شکایت از مداخلات ناروای مأموران روس و عثمانی
متن با خطاب به وزرا، وکلا، علما، سرداران و غازیان اسلام و غیرتمندان وطن آغاز میشود و وضعیت اسارت ملت مظلوم در برابر بیداد اجانب و لگدمال شدن وطن را مورد پرسش قرار میدهد. سپس به شرح واقعهای میپردازد که در پی یک نزاع جزئی، کنسول روس و شهبندر عثمانی به همراه قزاقان روس بدون اطلاع مقامات محلی وارد لاهیجان شدهاند. این اقدام در حالی صورت گرفته که پس از اطلاع از مأموریت مکرمالملک برای رسیدگی، کنسول روس و همراهانش بدون انجام تحقیق و استنطاق، به رشت بازگشتهاند. در پایان، متن با طرح این پرسش که آیا رفتار کنسول و شهبندر عثمانی نشاندهنده عداوت آنها نیست و چرا تکلیف مردم مظلوم لاهیجان مشخص نمیشود، به این نکته اشاره میکند که آیا لاهیجان و مردم آن از خاک ایران خارج محسوب میشوند و چرا حتی از امنیت حیوانات نیز برخوردار نیستند.
سوء استفاده سیاسی مأموران انگلیسی از موقوفات اوده شیعیان هند
پادشاهان اوده مبلغی را به بانک انگلیس سپردند تا منافع آن به مجتهدان کربلا و نجف برسد. در ابتدا، کنسولهای انگلیس در بغداد این وجه را به دو مجتهد در کربلا و نجف میدادند، اما بعدها با دخالت کنسول کربلا، تقسیم آن تحت نظارت او قرار گرفت و بخشی از آن به او پرداخت میشد. در سال ۱۳۲۰ قمری، کنسول بغداد با استناد به عبارت "مجتهدان" در وقفنامه، وجه را بین ده مجتهد در کربلا و ده مجتهد در نجف تقسیم کرد. پس از فوت یکی از مجتهدان کربلا، کنسول بغداد سهم او را قطع کرد و از سایر مجتهدان خواست تا دویست روپیه از سهم خود را برای تقسیم از طریق کنسولخانه بپردازند و با تهدید به قطع سهم، از آنها رضایتنامه گرفت. شیخ حسین مجتهد، فرزند شیخ زینالعابدین، این اقدام را خلاف وصیت دانست و از پذیرش آن خودداری کرد که منجر به قطع سهم او شد. کنسول بغداد قصد داشت همین رویه را در نجف نیز اجرا کند، اما با بیاعتنایی مجتهدان مواجه شد. در ادامه، نویسنده از مأموران اوقاف هند میپرسد که چرا از کنسول بغداد در مورد این دخالتهای غیرقانونی سؤال نمیکنند و هشدار میدهد که اگر جلوی این سوءاستفادهها گرفته نشود، امرا و نوابین هند اعتماد خود را به دولت انگلیس از دست داده و وجوه خود را به بانکهای دیگر کشورها خواهند سپرد. نویسنده تأکید میکند که مدعیالعموم هند باید به این موضوع رسیدگی کند تا اعتماد عمومی به دولت انگلیس سلب نشود.
افشای مواضع فرصتطلبانه انگلستان و روسیه در حمایت از مشروطیت ایران
متن با تبیین تفاوت انسان و حیوان در قابلیت ترقی و آزادی اراده آغاز میشود و بیان میکند که جهل میتواند مانع پیشرفت انسان شود و او را به ورطه وحشیت بکشاند. سپس به این نکته اشاره میکند که اروپاییان، مسلمانان و آسیاییها را وحشی مینامند تا از آنها بهرهبرداری کنند، نه از سر دلسوزی. در ادامه، نویسنده به موانع پیشرفت ایرانیان اشاره میکند که دو قدرت استعماری (روسیه و انگلیس) هستند. متن به نقد شدید سیاستهای روسیه میپردازد و آن را قصاب نوع بشر میخواند که با اقدامات غاصبانه خود در ایران، منفور مسلمانان آسیا شده است. سپس به غفلت سر ادوارد گری (وزیر خارجه وقت انگلیس) در همراهی با روسیه اشاره میکند و این همراهی را موجب کاهش منزلت انگلیس در میان ایرانیان و مسلمانان میداند. نویسنده استدلال میکند که منافع اقتصادی و سیاسی انگلیس در آسیا با همراهی ایرانیان تأمین میشود، نه با روسیه. در پایان، با ذکر شواهدی از کارشکنیهای روسیه علیه انگلیس در ایران و سوءظن روحانیون نسبت به اقدامات کنسول انگلیس در بغداد، از پادشاه انگلیس میخواهد که از همدستی با روسیه دست بردارد و به حقانیت بازگردد.
اتحاد عموم مردم در حفظ استقلال کشور و بیرون راندن اشغالگران انگلیسی و روسی
متن با اشاره به استقلال کشور لیبریا توسط بردگان سابق آفریقایی-آمریکایی، به مقایسه وضعیت ایران با این کشور میپردازد. در ادامه، به اشغال ایران توسط نیروهای روس و بیتفاوتی مردم اشاره میکند و این وضعیت را ناشی از عدم اتحاد و اغراض شخصی میداند. سپس، با رد این شبهه که قوانین جدید و تمدن با اسلام منافات دارد، به نقش اسلام در تمدنسازی اروپا اشاره میکند. در پایان، بر لزوم اتحاد و آگاهی مردم نسبت به حقوق ملی و وطنی تأکید کرده و از دانایان و خطبا میخواهد که مردم را به این امر تشویق کنند تا استقلال کشور حفظ شود و از تجاوزات بیگانگان جلوگیری به عمل آید.
عدم قبول تحمیلات روسیه و انگلیس
این متن به بررسی لایحه پیشنهادی سفیران روس و انگلیس به وزارت امور خارجه ایران میپردازد که بر اساس آن، هرگونه امتیازدهی ایران به خارجیها باید با اجازه و صلاحدید این دو دولت باشد. متن با اشاره به عدم پاسخ رسمی وزارت امور خارجه و پیگیری سفرا، به نقد این لایحه میپردازد و آن را بدتر از قراردادهای قرض قبلی میداند که استقلال ایران را هدف قرار داده است. در ادامه، نویسنده با استناد به حقوق بینالملل، این لایحه را مغایر با دوستی و استقلال ایران دانسته و آن را خیانتی بزرگ به ملت اسلام و ایران تلقی میکند. در پایان، وظیفه جراید اسلامی، علما و عموم مسلمانان را در رد این لایحه و جلوگیری از تضعیف اسلام و استقلال کشور، حتی تا مرحله جهاد دفاعی، یادآور میشود.
شکایت از ناسپاسی مشروطهخواهان در حق مراجع مشروطهخواه و فریبکاری کنسولگری روسیه در بغداد
این نامه با ابراز خرسندی از غیرت دینی مخاطب آغاز میشود. سپس به ناسپاسی مشروطهخواهان نسبت به زحمات علمای مشروطهخواه اشاره میکند و این ناسپاسی را به آنچه بر اهل کوفه از سوی سید اوصیاء رسید، تشبیه میکند. در ادامه، به اتهامات ناروایی که مشروطهخواهان به علما مبنی بر ارتباط با کنسول روس و فروش دین و وطن وارد کردهاند، پاسخ میدهد. نویسنده شرح مکاتبات خود با کنسول روس را از ابتدا تا انتها بیان میکند و توضیح میدهد که تنها یک تلگراف رسمی در زمان استبداد صغیر برای اعلام بیاعتباری معاهدات با محمدعلی میرزا ارسال شده است. همچنین، به نامهای از کنسول جدید روس اشاره میکند که برای حفظ زوار روسی به بغداد آمده و درخواست همکاری داشته است. نویسنده در پاسخ به این نامه، نفرت خود و ملت ایران را از حضور قشون روس در ایران ابراز کرده و کنسول نیز در جواب، از خروج بخشی از قشون و وعده خروج بقیه خبر داده است. نویسنده تأکید میکند که تمام ارتباطات با کنسول روس در همین حد بوده و اتهامات وارده ناشی از توطئه دشمنان دین و اسلام برای نابودی قوای روحانی است. در پایان، به مخاطب هشدار میدهد که فریب تبلیغات و کاغذپرانیهای تبعه روس را نخورد و توضیح میدهد که این اقدامات برای فریب علما و رجال عثمانی و ایران بوده است. نامه با اشاره به آیه «و یمکرون و یمکر الله و الله خیر الماکرین» و وعده پیگیری مسئله قضاوت به پایان میرسد.
بیتفاوتی و سهلانگاری مسئولان قوای سهگانه در اداره امور کشور و اخراج قوای اشغالگر روس
متن با اشاره به وضعیت اسفبار ایران و اقدامات غیرقانونی دولت روسیه، بیان میکند که دیگر فرصتی برای بحثهای نظری و فرعی نیست و باید به مسائل اصلی مانند حفظ استقلال و دیانت پرداخت. سپس به تشریح اقدامات تجاوزکارانه روسها در مناطق مختلف ایران و سکوت و بیتفاوتی ملت و مسئولان میپردازد و این وضعیت را نشانه از دست رفتن غیرت دینی و ملی میداند. در ادامه، عملکرد قوای سهگانه (مقننه، مجریه و قضاییه) را پس از فتح تهران و تشکیل مجلس عالی به شدت نقد میکند و آنها را به بیکفایتی، خودسری، فساد و عدم توجه به منافع ملی متهم میسازد. متن تأکید میکند که این بیعملیها به نفوذ بیشتر روسها کمک کرده و روحانیت نیز به دلیل درگیری با مفاسد داخلی، قادر به اقدام مؤثر نیست. در پایان، با ابراز یأس از وضعیت موجود، از ملت و به ویژه هیئت کارگران میخواهد که با غیرت ملی و دینی، به مجلس فشار آورده و خواستار اخراج قوای بیگانه و اجرای وظایف اسلامی شوند و جهاد را نه تنها در میدان نبرد، بلکه در اطاعت از قوانین و حفظ دین و وطن میداند.
آشوبطلبان و ترورکنندگان سید عبدالله بهبهانی، عوامل روسیه و انگلستان
متن با ابراز تأسف عمیق از ترور سید عبدالله بهبهانی، این واقعه را مصیبتی بزرگ برای استقلال و شرافت ایران و ایرانیان میداند. در ادامه، به این نکته اشاره میکند که برخی افراد، چه با انگیزههای شخصی و چه با تحریک قدرتهای خارجی (به ویژه روسیه و انگلستان)، همواره در تلاش بودهاند تا ملت ایران را وحشی و آشوبطلب جلوه دهند و آنها را از قابلیت حکومت مستقل محروم سازند تا بتوانند استقلال کشور را از بین ببرند و ایران را به مستعمرات اروپایی ملحق کنند. این رویکرد را با اقدامات محمدعلی میرزا در نابودی مشروطیت و استفاده از هتاکیها علیه خود برای اثبات عدم لیاقت ملت ایران برای مشروطه مقایسه میکند. سپس، با اشاره به تلاشهای مجدد ایرانیان برای دستیابی به حکومت مستقل، بیان میکند که همان دستهای پنهان از پطرزبورغ، با تحریک مجاهدین قفقازی، در حال برانگیختن فتنه و فساد در ایران هستند. این اقدامات و اهمال قوای مجریه و مقننه، بهانهای به دست بیگانگان میدهد تا عدم لیاقت ملت ایران برای استقلال را اثبات کنند. در نهایت، ترور بهبهانی را نقشهای برای دو هدف میداند: اثبات آشوبطلبی ملت و فراهم آوردن بهانهای برای مداخله نظامی روسیه و انگلستان به بهانه برقراری امنیت. متن هشدار میدهد که اگر اداره نظمیه در یافتن قاتلین کوتاهی کند، لکه ننگی بر استقلال ایران خواهد نشست و بهانهای قوی به دست روس و انگلیس خواهد داد. در پایان، بر این نکته تأکید میکند که مصیبت ترور بهبهانی، نه تنها به بازماندگان او، بلکه به عموم مسلمانان و به ویژه روحانیت و حوزههای علمیه تعلق دارد.
تلاش انگلستان و روسیه در محو استقلال ایران
متن با هشدار به کسانی آغاز میشود که با روس و انگلیس برای کسب قدرت همکاری میکنند و عواقب دنیوی و اخروی این عمل را گوشزد میکند. در ادامه، تفاوت استیلای این دو قدرت بر ایران را با سایر مناطق تحت نفوذشان تشریح میکند و بیان میدارد که هدف آنها از بین بردن کامل استقلال ایران و اعمال قوانین نظامی و عرفی سختگیرانه است. نویسنده تأکید میکند که اروپاییان از بیداری اسلامی و وطنپرستی در جهان اسلام و شرق غافل بودهاند و به پیشرفتهای مصر، هند و جنبشهای ایران و عثمانی اشاره میکند. در پایان، هشدار میدهد که آسایش و استقلال داخلی مسلمانان تحت سلطه روس و انگلیس، پس از نابودی استقلال ایران از بین خواهد رفت و این آسایش کنونی را نتیجه وجود استقلال ایران میداند.
گلایه از سستی و بیتفاوتی دولت در اخراج نیروهای روسی از کشور
متن با اشاره به انتظارات ملت از دولت جدید و مجلس شورای ملی برای حفظ استقلال کشور و اخراج نیروهای بیگانه آغاز میشود. در ادامه، از سستی و عدم اقدام مؤثر امنای ملت و اولیای دولت در این زمینه گلایه شده و سکوت در برابر این وضعیت، موجب خسران دین و دنیا دانسته میشود. در پایان، از رؤسای روحانی اسلام خواسته شده است که با جدیت برای اخراج نیروهای بیگانه که منشأ مفاسد بسیاری از جمله عدم بازگشت نظم و امنیت عمومی هستند، اقدام کنند و ابراز امیدواری شده که با اهتمام مسئولان، نیازی به اقدامات بیشتر از سوی روحانیون نباشد.
انتقاد و دلگیری شدید از جعلیات و افترائات جراید و انجمنهای سری و کارکنان کنسولگریهای روسیه و انگلستان در نجف به مراجع و علمای مشروطهخواه
نامهای به مؤیدالاسلام درباره تحریم کالاهای روسی و نگرانی از بیتفاوتی مردم ایران نسبت به وظایف ملی و دینی آغاز میشود. در ادامه، به انتشار اخبار خوشایندی از "انجمن سعادت" و تلاش برای تحریم موقت کالاها بدون ضرر به مسلمانان اشاره میکند. بخش اصلی نامه به تکذیب شایعات و اکاذیب منتشر شده از نجف اشرف و اسلامبول در جراید ترکی و فارسی میپردازد. این شایعات از دو منبع اصلی نشأت میگیرند: اول، "انجمن سری" متشکل از ملحدین و معاندین اسلام که قصد تضعیف روحانیت و محو اسلامیت ایران را دارند؛ دوم، کارکنان کنسولگریهای روسیه و انگلستان در نجف که با تغییر سیاستهای دولت متبوع خود، برای جلوگیری از اقدامات علمای مشروطهخواه، به نشر اکاذیب میپردازند. نامه بر لزوم تکذیب رسمی این افتراها توسط مخاطب تأکید میکند و به عداوت این گروهها با آیتالله خراسانی و میرزا محمدحسین نائینی اشاره دارد. در پایان، به ضرورت انتشار تلگراف مورخه ۱۶ جمادیالثانی برای آگاهی ملت از مفاسد وارده بر مشروطیت و حفظ اتحاد ملی برای قطع طمع اجانب تأکید میشود.
انتقاد از اهمال و مسامحه مجلس شورا و دولت در اخراج قوای روسیه از کشور
متن با خطاب به مجلس شورای ملی آغاز میشود و به تأخیر ده ماهه در خروج قوای روس از کشور و مداخلات ظالمانه آنها اشاره دارد. نویسندگان از اینکه با وجود تعهد کابینه جدید، این مسئله همچنان به تعویق میافتد، ابراز نگرانی میکنند. در ادامه، وضعیت مشروطیت، استقلال وطن، ارکان دیانت و حقوق ملی را در خطر توصیف کرده و تأکید میکنند که انتظار بیشتر از این، با تکلیف دینی اسلامی سازگار نیست. در پایان، با طرح این پرسش که اگر حقوق بینالملل رعایت میشود، سکوت تا کی ادامه خواهد داشت، پیشنهاد میکنند که در صورت عدم رعایت این حقوق، عموم علما و مسلمین به جهاد اقتصادی از طریق تحریم کالاهای روسی اقدام کنند و منتظر نتیجه و پاسخ تلگراف در خصوص یادداشت سفارتین هستند.
عدم اعتماد و اتکا به اظهار دوستی و همراهی انگلستان و روسیه با دولت ایران و لزوم حفظ استقلال سیاسی و اقتصادی
متن با اشاره به تجربیات گذشته و وضعیت کنونی ایران، به نقد سیاستهای دولتهای خارجی، به ویژه انگلستان و روسیه، میپردازد. در ابتدا، به عدم صداقت و قابل اعتماد نبودن سیاستهای این کشورها اشاره میکند و بیان میدارد که اعتماد به آنها، ایران را دچار خطرات بزرگی کرده است. سپس، به وعدههای دروغین روسها برای خروج از ایران و عدم وفای به عهد آنها میپردازد و نقش انگلستان در تأیید این وعدهها را نیز زیر سؤال میبرد. در ادامه، بر لزوم حفظ استقلال ایران از طریق مقاومت داخلی تأکید میکند و مفهوم «نزاکت سیاسی» را در برابر قدرتهای بزرگ، به معنای تسلیم شدن در برابر تجاوزات آنها تفسیر میکند. همچنین، ادعاهای نوعپرستی و تمدنخواهی اروپاییان را بیاساس دانسته و آن را صرفاً لفاظی برای فریب ملتهای شرقی میداند. در بخش پایانی، هشت راهکار عملی برای مقابله با تجاوزات خارجی ارائه میدهد که شامل اتحاد ملی، تحریم کالاهای روسی، حفظ حقوق ملی توسط دولت، اعتراضات سیاسی و ملی، اقدامات دیپلماتیک، اتحاد روحانیون با مسلمانان جهان، همکاری با انقلابیون روس و در نهایت، صدور حکم دفاع از سوی روحانیون و مقاومت مسلحانه مردمی است. در پایان، بر این نکته تأکید میشود که ایران خواهان جنگ نیست، بلکه تنها به دنبال حفظ استقلال، آزادی و حقوق خود است و برای رسیدن به این اهداف، از هیچ فداکاری دریغ نخواهد کرد.
اظهار تأثر از توطنههای دشمنان خارجی علیه کشور و غفلت مردم و درگیری جناحهای سیاسی با یکدیگر
این شعر با ابراز تأثر عمیق از وضعیت کشور آغاز میشود و به تصویر کشیدن رنج و اندوه شاعر از توطئههای دشمنان خارجی و غفلت داخلی میپردازد. در ادامه، به تشبیه وضعیت ایران به بیماری مهلک و غیرقابل درمان اشاره میکند و از پیامبر اسلام (ص) برای نجات اسلام و شیعیان استمداد میطلبد. سپس، با استفاده از آرایههای ادبی و تلمیحات تاریخی و مذهبی، به تشریح عوامل متعدد داخلی و خارجی که منجر به ضعف و ویرانی کشور شدهاند، میپردازد. در پایان، با اشاره به فقر، بدهیهای خارجی و اختلافات داخلی، از سرنوشت تلخ ایران ابراز نگرانی کرده و امید به همت ملت و رحمت الهی را مطرح میکند.
انتظار از مجلس شورا برای اخراج نیروهای اشغالگر روسیه از کشور
متن با اشاره به ارسال نامه از قصر به تهران توسط آیتاللهزاده گیلانی به هیئت وزرا آغاز میشود. در ادامه، به این نکته اشاره شده که حضور نیروهای بیگانه مانع بزرگی در اجرای امور و موجب اختلاف و تشویش است. با رفع موانع داخلی که باعث تأخیر در اخراج نیروهای روس شده بود، امیدواری به کابینه جدید برای آزادسازی کشور از اشغال نیروهای خارجی و اطمینانبخشی به ملت ابراز میشود. در پایان، آمادگی روحانیون برای همکاری و جدیت در این امر اعلام شده است.
تحریم معاملات بازرگانی ایران با روسیه به منظور اجرای نیروهای نظامی آن دولت به خروج از کشور
متن با عذرخواهی از شیخ عبدالله مازندرانی به دلیل انتشار یک مراسله شخصی آغاز میشود و دلایل این اقدام را اهمیت موقعیت، لزوم تبیین برخی مسائل، رفع شبهات عمومی و آگاهسازی مسئولین بیان میکند. در ادامه، به دشواری ظاهری تحریم کالاهای روسی اشاره میکند اما با ذکر نمونههایی از ملتهای دیگر (چین، هند، عثمانی) که با همین روش به اهداف خود رسیدهاند، آن را سهل و مؤثر میداند. منافع اقتصادی و سیاسی تحریم کالاهای روسی، از جمله بیداری حس ملی، ایجاد اشتغال و کاهش قدرت سیاسی روسیه در ایران، تشریح میشود. همچنین، به این نکته اشاره میکند که روسیه به محصولات ایران نیاز دارد، در حالی که ایران میتواند جایگزینهای داخلی و خارجی برای کالاهای روسی بیابد. در بخش دیگری، به نقش روسیه در ایجاد تفرقه و آشوب در ایران، از جمله اختلافات میان گروههای مختلف و صدور تلگرافهای بحثبرانگیز از سوی علمای نجف، میپردازد. نویسنده تأکید میکند که این اقدامات روسیه با هدف تضعیف روحانیت و تصرف ایران صورت میگیرد و از علمای نجف میخواهد که در صدور احکام دقت بیشتری به خرج دهند تا مورد سوءاستفاده دشمنان قرار نگیرد. در پایان، بر لزوم حفظ نفوذ روحانیت به عنوان تنها سد در برابر تجاوزات خارجی تأکید میکند و از ملت ایران و دولت عثمانی میخواهد که به شایعات دشمنان توجه نکنند و از روحانیت حمایت کنند.
خطر از دست رفتن کامل استقلال کشور
متن با اشاره به تجربیات تاریخی و عدم عبرتگیری برخی افراد آغاز میشود و بر اهمیت درک ارزش نعمتها، به ویژه استقلال، تأکید میکند. سپس به تعجب از بیتفاوتی ایرانیان در برابر حوادث گذشته و حال، از جمله سرنوشت مصر و هند و تجاوزات روسها، میپردازد. در ادامه، استقلال مملکت را به حیات انسان تشبیه کرده و هشدار میدهد که از دست رفتن آن جبرانناپذیر است. در پایان، با اشاره به فشارهای استعماری انگلیس و روس، به عواقب همراهی با دشمنان و از دست دادن استقلال کشور و ضعف اسلام هشدار میدهد.
احساس خطر از مشروطه خواهان تندروی وابسته به روسیه و انگلستان، به ویژه سید حسن تقیزاده
این نامه با اشاره به دریافت نامهای از مخاطب آغاز میشود و نگارنده لزوم بیان مقدماتی را برای توضیح دیدگاه خود مطرح میکند. در ابتدا، به تفاوت اهداف مشروطهخواهان اشاره میشود؛ گروهی با هدف حفظ اسلام و اجرای احکام مذهبی به مشروطه پیوستند، در حالی که گروهی دیگر با اغراض فاسد وارد این جریان شدند. پس از سقوط استبداد، این تفاوت مقاصد آشکار شد و در حالی که نگارنده و همفکرانش به دنبال استوار ساختن مشروطیت بر پایههای مذهبی بودند، گروه مقابل به دنبال اهداف خود برآمدند و به هشدارهای مبنی بر لزوم حفظ اساس مذهبی مشروطیت بیتوجهی کردند. در ادامه، به فعالیتهای انجمنهای سری اشاره میشود که بهائیان، ارامنه و مسلماننمایان غیرمقید به احکام اسلام در آن عضویت دارند. این انجمنها، آیتالله خراسانی و نگارنده را مانع پیشرفت مقاصد خود میدانند و با نشر اکاذیب و شایعات، به دنبال سلب نفوذ آنها هستند. در بخش پایانی، نگارنده به حکم صادر شده در مورد تقیزاده اشاره میکند که نه تکفیر، بلکه حکم به فساد مسلک سیاسی و منافات آن با اسلامیت مملکت بوده است. این حکم بر اساس گزارشهای موثق از اعضای مجلس و دیگر افراد ملتخواه صادر شده و تقیزاده را مسئول اصلی یا رکن عمده انجمن سری تهران میداند. نامه با اشاره به خیانتهای تقیزاده و امثال او که به گفته نگارنده، عساکر کاری روس و انگلیس هستند، به پایان میرسد و از خداوند برای رفع شر آنها دعا میکند.
اخراج قوای روسیه از کشور بنا بر تقاضای مردم
این نامه با خطاب به آقا ابوالقاسم شیروانی و در پاسخ به تلگراف قونسول، به وعده خروج نیروهای روسیه از ایران اشاره میکند. نویسنده با استناد به این وعده و تأکید بر تأمین امنیت در ایران و درخواست عمومی مردم برای خروج نیروها، از وزرای دولت ایران میخواهد که بر اساس روابط دوستانه بین دو کشور، خروج نیروهای روسیه را مطالبه کنند.
هشدار نسبت به حضور قشون بیگانه در ایران و پیامدهای فاسد آن و لزوم فراگیری آموزشهای نظامی برای عموم
این نامه با سلام به علمای اعلام آغاز میشود و به وظیفه آنان در حفظ اسلام و صیانت مذهب اشاره میکند. سپس به تلاش دولتهای مسیحی برای نابودی استقلال اسلامی و مفاسد ناشی از حضور قشون بیگانه در ایران میپردازد که منجر به فساد اخلاق، از بین رفتن غیرت اسلامی و ضعف عقاید شده است. در ادامه، نویسنده از ضعف ایمان و جهالت مسلمانان ابراز تأسف کرده و از آنان میخواهد که از سرنوشت مسلمانان سایر ممالک عبرت بگیرند. در پایان، وظیفه علما را در سد این رخنه عظیم بر اسلام، تذکر به مردم درباره منع دوستی با کفار و لزوم اتحاد در دفاع از اسلام، و همچنین تحریم کالاهای روسی و فراگیری آموزشهای نظامی برای عموم مسلمانان بیان میکند.
بهانهجوییها و فریبکاریهای روسیه در تداوم اشغال کشور و همنوایی عوامل داخلی آنها و لزوم تحریم کالاهای روسی
این متن با اشاره به مکتوب قونسولگری روس، به تحلیل اظهارات مأمور سیاسی روسیه میپردازد و فریبکاریهای او را در توجیه ادامه اشغال ایران آشکار میکند. در ادامه، به نقد تغییر موضع روسها در مورد خروج نیروهایشان از ایران میپردازد و تأکید میکند که روسها به بهانه حفظ منافع تجاری خود، قصد خروج از ایران را ندارند. سپس، از هموطنان میخواهد که برای حفظ عزت، شرف، وطن، استقلال و دین خود، با کنار گذاشتن نفاق داخلی، برای اخراج قوای روس از کشور تلاش کرده و کالاهای روسی را تحریم کنند. در بخش پایانی، به انتقاد شدید از برخی رجال و صاحبان نفوذ داخلی میپردازد که به دلیل منافع شخصی، با روسها همکاری کرده و به استقلال کشور خیانت میکنند. متن با هشدار به این متنفذین مبنی بر عواقب خیانتشان و دعوت به همراهی با ملت برای نجات کشور از ورطه هلاکت به پایان میرسد.
علل و عوامل عقبماندگی کشور و لزوم حفظ استقلال و اخراج قوای اشغالگر روس
متن با تبیین مفهوم «غنای حقیقی» که مختص خداوند است و «غنای خیالی» که در انسانها و دولتهای قدرتمند منجر به طغیان و استبداد میشود، آغاز میگردد. در ادامه، به مقایسه وضعیت گذشته و حال جوامع پرداخته و بیان میکند که در گذشته، اغنیا و قدرتمندان خود را صاحب اختیار مردم میدانستند، اما در عصر حاضر، عقلا بر این باورند که هر فرد و ملتی باید امور خود را اداره کند و قانون باید حاکم مطلق باشد. سپس، به دسیسههای متنفذین داخلی و خارجی برای جلوگیری از اجرای قانون و بیداری مردم اشاره میکند و توضیح میدهد که چگونه این افراد با دستاویز قرار دادن دین، سعی در تضعیف علم و اقتدار و حفظ جهل و ضعف مردم دارند تا بتوانند مقاصد خود را پیش ببرند. در پایان، با انتقاد از غفلت مردم نسبت به اشغال کشور توسط قوای روس و ابراز تأسف از عدم اتحاد و اتفاق، خواستار حرکت ملی و نهضت دیانتی برای حفظ عزت و استقلال مسلمین میشود.
شرح جنایات متجاوزان روسی و تأثیر تحریم کالاهای روس در اقتصاد روسیه و تأکید بر مجاهده اقتصادی ایرانیان
این مقاله با اشاره به تلگراف قونسل روس که تهدیدی علیه روحانیت و استقلال ایران تلقی میشود، آغاز میگردد. در ادامه، نویسنده به تفصیل به سابقه اقدامات خصمانه روسیه علیه ایران و اسلام، از جمله دخالت در امور داخلی، حمایت از استبداد و تخریب اماکن مذهبی میپردازد و این اقدامات را در تضاد با ادعاهای خیرخواهانه روسیه میداند. سپس، به تحلیل مفهوم «وخامت» از دیدگاه قونسل روس میپردازد و توضیح میدهد که تحریم کالاهای روسی توسط روحانیت، نه برای ایران، بلکه برای اقتصاد روسیه وخامتبار خواهد بود و میتواند منجر به بحرانهای داخلی در روسیه شود. در بخش بعدی، نویسنده بر آگاهی و بصیرت روحانیت شیعه نسبت به مسائل سیاسی روز تأکید میکند و بیان میدارد که روحانیت از تهدیدات پوچ روسها مرعوب نخواهد شد. در ادامه، به اهمیت اتحاد علمای شیعه و سنی در این مجاهده اقتصادی اشاره میکند و آن را عاملی برای ایجاد انقلاب در جهان اسلام میداند. در پایان، مقاله با خطاب به ملت ایران، آنان را به بیداری، اتحاد و اجرای قاطعانه حکم تحریم اقتصادی فرا میخواند و تأکید میکند که این مجاهده اقتصادی، مقدمهای برای اقدامات دفاعی گستردهتر است و هرگونه سستی در اجرای آن، به منزله خیانت به ملت و دین خواهد بود. همچنین، از هیئت علمیه نجف اشرف میخواهد که در صدور احکام تحریم، جامعیت و وضوح را رعایت کرده و تنها به مجاهده اقتصادی اکتفا نکنند، بلکه برای دفاع از حقوق ملت، آماده اقدامات عملی و اتحاد با علمای اهل سنت باشند.
بی اعتمادی نسبت به دوستی انگلستان و تأکید بر حفظ آزادی، عدالت و استقلال وطن
سخنرانی با معرفی خود به عنوان نماینده علمای نجف آغاز میشود و به بیان دیدگاهها و احساسات این هیئت میپردازد. در ادامه، به تاریخچه اتهامات دول غربی به عالم اسلام و جهالت و تعصب مسلمانان اشاره شده و تأکید میشود که علما برای رفع این مسئولیت و اثبات اینکه اسلامیت، عدالت و مشروطیت است، مجاهدت کردهاند. سپس به استقبال ایران از تمدن و مدنیت اروپا و امید به همکاری اروپا در مسیر تجدد و تعالی اشاره میشود، اما با تأسف بیان میگردد که نتیجه عکس این انتظار بوده و تلاشها بیثمر مانده است. در ادامه، به خدمات تاریخی ملت ایران به انسانیت و مدنیت و تلاش برای حفظ وطن و آزادی ملت اشاره شده و از دسیسههای اجانب که مجاهدتها را عقیم گذاشته، انتقاد میشود. در بخش پایانی، به فریب خوردن از انگلیس که خود را حریتپرست میدانست، اشاره شده و هشدار این دولت مبنی بر مداخله در صورت عدم کنترل اغتشاشات، محکوم میشود. سخنرانی با تأکید بر اینکه ایران هرگز اسیر نخواهد شد و ملت ایران تا پای جان برای حفظ استقلال خود مقاومت خواهد کرد، به پایان میرسد و ابراز امیدواری میشود که ملت انگلیس با توجه به تاریخ آزادیخواهی خود، در این عمل وحشتاثر شریک نباشد.
ناتوانی و واهمه دولت ایران در بیرون راندن قوای اشغالگر روس
متن با تأکید بر اهمیت اجتماع، ارتباط و نیاز بشر به عدل و مساوات آغاز میشود که تنها از طریق قانون و حاکمیت مطلق آن قابل دستیابی است. در ادامه، نقش وکلای ملت و آحاد مردم در حفظ و اجرای قانون و لزوم بیغرضی در این مسیر تبیین میشود و به عنوان نمونه، به بیغرضی خالد بن ولید در صدر اسلام اشاره میکند. سپس، به وضعیت اسفبار ایران در آن زمان میپردازد و به نقش روسها در ایجاد اغتشاش، تطمیع مفسدین و تحریک افراد برای تضعیف دولت و حفظ قوای اشغالگر خود اشاره میکند. در پایان، به نمونههایی از خیانتها و اقدامات عوامل روس مانند رشیدالملک در اردبیل و نارضایتی مردم تبریز از مخبرالسلطنه به دلیل ترس از روسها و همچنین اقدامات دولت برای سرکوب یاغیان و مفسدین مانند رشیدالسلطان اشاره میشود.
درخواست از دولت روسیه برای بازگرداندن نیروهای نظامی خود و تهدید به تحریم کالاهای روسی و اعلام جهاد علیه آن کشور به عموم مسلمانان
این نامه با اشاره به روابط دوستانه و تجاری ایران و روسیه، به عدم رعایت حقوق بینالمللی و مناسبات همسایگی از سوی کارگزاران دولت روسیه اعتراض میکند. در ادامه، حضور نیروهای نظامی روسیه در ایران را عامل تزلزل استقلال کشور و ایجاد مفاسد میداند و خروج آنها را تنها راه حل مشکلات معرفی میکند. سپس، بر اساس وظیفه روحانیت در حفظ استقلال ممالک اسلامی، تهدید به تحریم کالاهای روسی و در صورت لزوم، اعلام جهاد علیه روسیه را مطرح میسازد. در پایان، از دولت روسیه میخواهد که با بازگرداندن نیروهای خود، روابط دوستانه را مستحکم کرده و از تضییع حقوق ملت ایران جلوگیری کند.
لزوم اقدام جدی از سوی علما جهت اخراج قوای روسیه از کشور
این نامه با اشاره به وضعیت بحرانی ایران و خطر نابودی اسلام، از مخاطبان میخواهد که هرچه سریعتر و بدون درنگ، اقدامات لازم را برای مقابله با این وضعیت انجام دهند. تأکید بر فوریت عمل و پرهیز از مسامحه و تأنی، از نکات اصلی این پیام است.
انتقاد از سکوت و بیتفاوتی مجامع حقوق بشر غربی نسبت به تجاوز و اشتغالگری روسیه و انگلستان به ایران و تهدید به اقدام علیه متجاوزان
بیانیهای با اشاره به اصول حقوق بشر و آزادی، از سکوت مجامع بینالمللی در برابر تجاوزات روسیه و انگلستان به ایران انتقاد میکند. در ابتدا، به نقض حقوق ملت ایران توسط روسیه، از جمله انحلال مجلس ملی و اقدامات نظامی در تبریز و قزوین، اشاره شده است. سپس، همدستی انگلستان با روسیه در جنوب ایران و تلاش برای تضعیف استقلال کشور از طریق بهانهجوییهای نظامی و اقتصادی مورد نکوهش قرار گرفته است. در پایان، از ملت ایران به عنوان ملتی بیدار یاد شده و از تمام عدالتپروران جهان درخواست شده است تا برای رهایی ایران از چنگال این دو قدرت اقدام کنند.
اظهار تعجب و گلايه از دولت انگليس در همدستى با دولت روسيه در اشغال ايران بر خلاف مواضع آزادیخواهانه آنها
این نامه با ابراز احترام به دولت انگلیس آغاز میشود و به امیدواری همیشگی ملت ایران و روحانیت به عدالتخواهی و آزادیپروری این دولت اشاره میکند. سپس، از همدستی دولت انگلیس با روسیه در اشغال ایران و نقض استقلال و آزادی کشور ابراز تعجب و گلایه شده است. در ادامه، به مقاومت ملت بیدار ایران در برابر سلطه بیگانگان و آمادگی برای فداکاری در راه حفظ استقلال تأکید میشود. در پایان، از دولت انگلیس خواسته شده تا روسیه را از اقدامات ناحق خود در ایران منصرف کند و مانع از خونریزی و لکهدار شدن حیثیت انسانیت شود.
اعزام حكام باکفایت و نیرو و تجهیزات لازم به جنوب کشور جهت مقابله با تجاوزات انگلستان
متن با اشاره به مداخلات روسیه که پیشتر باعث تضعیف استقلال کشور شده بود، به اقدامات اخیر انگلستان در جنوب ایران میپردازد. در ادامه، بر ضرورت اعزام فوری حکام لایق و وطنپرور به همراه نیرو و تجهیزات کافی به ایالات جنوبی تأکید میشود. هدف از این اقدام، جلب حمایت سران عشایر، رفع بهانه از دست انگلستان و جلوگیری از نابودی آثار اسلامی و اساس دین و از دست رفتن مملکت است. در پایان، درخواست میشود که نتیجه اقدامات به سرعت اعلام گردد.
اعزام حكام مقتدر و مهین دوست به جنوب جهت مقابله با متجاوزان انگلیسی
متن با خطاب به مجلس ملی و کابینه آغاز میشود و بر ضرورت آزادسازی جنوب ایران از نفوذ انگلیس تأکید میکند. سپس، از ارسال تلگرافی مفصل به نجف اشرف برای اعزام حکام مقتدر و وطنپرور به ولایات جنوبی خبر میدهد که آن را از مهمترین واجبات فوری میداند. در پایان، اعلام میشود که آقا میرزا مهدی به همراه هیئتی از علمای بزرگ برای ایجاد اتحاد میان امرا و ایالات جنوب با دولت و ریشهکن کردن فساد موجود، به آن منطقه اعزام خواهند شد.
ترک اختلافات سیاسی صاحبان قدرت در کشور و همکاری آنها با دولت، جهت مقابله با اشغالگران روس و انگلیس
متن با سلام و درود به عموم امرا، سرداران، رؤسای عشایر و ایلات و طبقات ملت ایران آغاز میشود. سپس به وضعیت خطرناک کشور اشاره میکند که دشمنان اسلام با بهانه قرار دادن اغتشاشات داخلی، از شمال و جنوب به دنبال نابودی استقلال ایران و اساس مسلمانی هستند. در ادامه، حمایت از حوزه مسلمین و آزاد کردن ممالک اسلامی از دستاندازیهای صلیبیان را فریضهای بر عهده تمام مسلمانان میداند. متن تأکید میکند که ادامه این اغتشاشات، علاوه بر مفاسد دینی و دنیوی، موجب تسلط کفر و از بین رفتن اسلام خواهد شد و این امر به منزله دشمنی با صاحب شریعت مطهره است. در پایان، بر تمام امرا و طبقات ملت لازم میداند که برای رهایی ممالک اسلامی از دست بیگانگان با دولت همکاری کنند و با رقابتها، نفاقهای داخلی، اغراض شخصی و جنگهای خانگی، بدنامی، لعن ابدی و نابودی اسلام را برای خود رقم نزنند.
لزوم تحریم کالاهای روسیه
متن با اشاره به مداخلات حقوقشکنانه و اقدامات استقلالبرانداز روسیه آغاز میشود و این کشور را به دلیل حرکات وحشیانه و پایمال کردن حقوق بشریت مورد انتقاد شدید قرار میدهد. در ادامه، به نقش انگلستان در همراهی با روسیه و پایمال کردن حقوق ملتهای مظلوم اشاره شده و این کشور نیز به عنوان مانع سعادت بشری معرفی میشود. سپس، با تأکید بر آگاهی ملتهای معاصر، از ایرانیان خواسته میشود تا با تحریم کالاهای روسی و انگلیسی، استقلال و هویت ملی خود را حفظ کنند. متن با فراخوانی روحانیون و ملت ایران برای تشویق به تحریم و تأکید بر اهمیت این اقدام برای حفظ استقلال و امنیت کشور به پایان میرسد.
تحریم کالاهای روسی، عامل فشار جهت خروج نیروهای اشغالگر روس از کشور
متن با تأکید بر اهمیت «حرب اقتصادی» به عنوان ابزاری کارآمدتر از جنگ نظامی برای حفظ قومیت و مقاصد عالیه آغاز میشود. استدلال میشود که این روش، که نیازمند غیرت، دیانت و عزم راسخ است، بدون خونریزی به حفظ حقوق و حراست از قومیت کمک میکند. سپس با استناد به تاریخ اسلام، نمونههایی از تحریم اقتصادی در زمان پیامبر (ص)، امام باقر (ع) و امام رضا (ع) برای مقابله با نفوذ بیگانگان و حفظ هویت اسلامی ارائه میشود. در ادامه، با اشاره به وضعیت کنونی ایران و تجاوزات همسایگان، از مسلمانان و ایرانیان خواسته میشود تا با تحریم کالاهای روسی، که آن را مظهر استقلالکشی و تخریب دیانت میداند، به مقابله با اشغالگری بپردازند. در پایان، با ذکر نمونههایی از موفقیت ملتهایی مانند لاهور و بنگاله در مبارزه با استعمار از طریق تحریم اقتصادی، بر لزوم اتحاد و عزم ملی برای خروج از اسارت و دستیابی به استقلال تأکید شده و هرگونه تعلل در این زمینه، همسویی با روسپرستان و خروج از ملیت و دیانت اسلامی تلقی میشود.
استمداد از دولت برای جلوگیری از ورود نیروهای انگلیسی به جنوب ایران
این نامه با اشاره به خبر خبرگزاری رویتر مبنی بر یادداشت دولت انگلیس به ایران در خصوص تصرفات مالکانه در صورت عدم استقرار امنیت، نگرانی عمیق نویسندگان را از وضعیت موجود و احتمال اسارت و ذلت ابراز میکند. در ادامه، نویسندگان با طرح پرسشهایی از رهبران ملت، خواستار اقدام فوری و قاطع برای رهایی ملت و وطن از این بلای قریبالوقوع میشوند و از آنها میخواهند که با کنار گذاشتن اختلافات، برای دفع این خطر بزرگ اقدام کنند. در پایان، از مخاطبان درخواست میشود که با ارائه پاسخی عاجل، موجب تسلی خاطر نویسندگان شوند.
درخواست اتحاد همه گروهها در جهت حفظ استقلال کشور در برابر متجاوزان بیگانه
این نامه با اشاره به تجاوزات دولتهای همسایه و تنفر عمومی از این اقدامات، بر لزوم اتحاد و یکپارچگی برای حفظ استقلال دین و وطن تأکید میکند. از مسلمانان و صاحبان غیرت خواسته میشود که اختلافات شخصی را کنار گذاشته و برای بیرون راندن دشمنان خارجی تلاش کنند. در ادامه، از مقامات عالیه، سرکردگان، امرا، رؤسا، خوانین و ایلات درخواست میشود که با یادآوری غیرت اجدادی خود، از رفتارهای ناعادلانه نسبت به برادران دینی دست برداشته و با همتی غیورانه، زمینه اخراج نیروهای خارجی را فراهم آورند تا موجب سربلندی اسلام و خشنودی خداوند و روحانیون شود و اولیای امور بتوانند به اصلاح کاستیهای مملکت بپردازند.
اعتراض به تجاوزات استقلال شکنانه انگلستان و روسیه به کشور و تهدید به اقدام علیه آنها
این نامه با خطاب به سفیر عثمانی و رونوشت به سفرای کشورهای اروپایی و آمریکا در تهران آغاز میشود. در ادامه، به پنج سال تلاش ملت ایران برای رهایی از استبداد و استقرار مشروطیت اشاره میکند. سپس، تجاوزات علنی کشورهای همسایه (انگلستان و روسیه) را که در جهت نابودی استقلال ایران و اساس دیانت اسلام است، محکوم میکند. در پایان، با تأکید بر اتحاد مسلمانان و اهمیت کلمه توحید، از سفرای خارجی میخواهد که حقوق ملت ایران را حفظ کرده و به دول متجاوز اخطار دهند تا از اقدامات خود دست بردارند، در غیر این صورت، جامعه اسلامی مجبور به اقدامات دفاعی خواهد شد.
ترغیب مردم ایران به اتحاد با هم برای بیرون راندن قوای روسیه و انگلستان از کشور
این نامه با اشاره به حمله دو همسایه به استقلال ایران و تزلزل اساس دیانت اسلامیه، تقدیم پروتستنامه از سوی ملت به سفرای دولتهای معظمه را واجب میشمارد. سپس با طرح این پرسش که آیا ملتهای اسلامی دیگر برای دفاع از ایران اقدام کردهاند، از غیرتمندان ایران میپرسد که آیا با وجود نفاق و تفرقه، باز هم آلت دست دشمن شده و در محو اسلامیت و استقلال مملکت خواهند کوشید.
اعلام خطر از سوی مستبدان بندر لنگه
متن با هشدار درباره اقدامات مستبدان بندر لنگه آغاز میشود که با حمایت ضمنی حکومت بنادر، استحکامات نظامی در خانههای خود ایجاد کردهاند. در ادامه، نویسنده به مخاطرات جدی این وضعیت برای دولت و ملت اشاره میکند و بر لزوم پیشبینی و دوراندیشی قبل از وقوع حادثهای بزرگ تأکید میورزد.
دفاع از اسلام و استقلال کشور در برابر متجاوزان روسی و انگلیس
این نامه با اشاره به مظلومیت ملت ایران و تظلمات وارده بر آن، به اقدامات تجاوزکارانه و مداخلهجویانه دولتهای روسیه و انگلستان اعتراض میکند. در ادامه، با استناد به تاریخ و قوانین بینالمللی، این اقدامات را غیرمنصفانه و تهدیدی برای استقلال پنج هزار ساله ایران میداند. در پایان، ملت ایران آمادگی خود را برای فداکاری در راه حفظ اسلام، آب و خاک و دفاع از وطن اعلام کرده و از نمایندگان دول دوست و حامیان حقوق بشر میخواهد که در حفظ حقوق بینالملل و استقلال کشورها کوتاهی نکنند.
درخواست از دولتهای متمدن جهان برای حراست از استقلال کشور در برابر تجاوزات روسیه و انگلستان
این بیانیه با اشاره به حضور طولانیمدت نیروهای روس و تأثیرات منفی آن بر حیات ملی و اسلامی ایران، و همچنین یادداشت اخیر دولت انگلیس که استقلال کشور را تهدید میکند، آغاز میشود. در ادامه، ملت همدان شامل مسلمانان، یهودیان و ارامنه، از طریق سفرای دولتهای متمدن، اعتراض خود را اعلام کرده و درخواست میکنند که با توجه ویژه به ایران، حیات ملت را از تجاوزات استقلالشکنانه بیگانگان حفظ کنند تا نیازی به استفاده از قوای ملی و دفاع مذهبی نباشد. در پایان، اسامی تعداد زیادی از افراد از اقشار مختلف مردم همدان به عنوان امضاکنندگان ذکر شده است.
لزوم اتفاق نظر مراجع پیرامون مقابله با اشغال شمال و جنوب کشور از سوی روسیه و انگلستان
این نامه با اشاره به تهاجم نیروهای خارجی (انگلیس و روسیه) به ایران و تصرف گمرکات جنوب کشور، به سید محمدکاظم یزدی هشدار میدهد که تأخیر در مقابله با این بحران، که اساس اسلام را تهدید میکند، خلاف تکلیف شرعی است. نویسنده بر لزوم اتفاق نظر و اقدامات فوری برای تأمین امنیت کشور و رفع بهانههای خارجی تأکید میکند و خواستار تعیین راهکارهای عملی از سوی مخاطب برای مقابله با این وضعیت اضطراری است.
ضرورت وحدت کلمه و اتفاق نظر علما در تأمین امنیت
این تلگراف با اشاره به دریافت تلگرافهای قبلی، بر اهمیت سرعت در ایجاد وحدت کلمه میان علما برای تأمین امنیت کشور و جلوگیری از بهانهجویی بیگانگان تأکید میکند. این اقدام را از مهمترین تکالیف الهی دانسته و هرگونه سستی در آن را به منزله کوتاهی در حق اسلام تلقی میکند. در پایان، نویسنده اظهار امیدواری میکند که امری مورد توافق و نتیجهبخش برای این منظور تعیین شود.
هشدار به دولت و مجلس نسبت به چشمپوشی از کشف منافع فردی و جارهاندیشی برای مسائل کلان و مبرم کشور و خروج قوای اشغالگر روس
متن با اشاره به پیروزی جنبش مشروطه و سرنگونی استبداد به دلیل خلوص نیت و بیطمعی رهبران اولیه آغاز میشود. سپس به این نکته میپردازد که چگونه طمع و منافع شخصی میتواند منجر به ذلت و شکست شود و برای اثبات این مدعا، به آیه قرآنی «عَزّ مَن قَنَعَ، ذَلَّ مَن طَمَعَ» و واقعه جنگ احد اشاره میکند که چگونه طمع عدهای از مسلمانان به غنیمت، باعث شکست و آسیب به پیامبر شد. در ادامه، به وضعیت کنونی کشور میپردازد و از اینکه مجاهدان راه آزادی پس از شانزده ماه نتوانستهاند اغتشاشات را رفع کنند، ابراز تعجب میکند و علت آن را طمعورزی و منافع شخصی سیاستمداران میداند. متن به نامه مراجع نجف اشاره میکند که به رهبران مشروطه هشدار دادهاند تا زمانی که از منافع شخصی خود نگذرند، به مقصود نخواهند رسید و ملت را به اسارت خواهند کشاند. در پایان، ملت ایران را خطاب قرار میدهد و از آنها میخواهد که با اتحاد و غیرت، برای اخراج قوای اشغالگر روس و جلوگیری از دخالت انگلیس در جنوب کشور اقدام کنند و به مسئولانی که مشغول منافع شخصی خود هستند، اعتماد نکنند.
اظهار عدم رضایت و تنفر نسبت به حضور نیروهای اشغالگر روس و انگلیس در کشور به وزرای مختار دول اروپایی و عثمانی
تلگرافی از سوی علمای فارس به وزرای مختار دول اروپایی و عثمانی ارسال شده است. این تلگراف با اشاره به چهار سال تلاش ملت ایران برای پیشرفت و حفظ قوانین مذهبی و حمایت از جان و مال اتباع خارجی، به اقدامات تحریکآمیز مأمورین دولت روسیه اشاره میکند که احساسات اسلامی را برانگیخته است. در ادامه، دو درخواست اصلی مطرح میشود: اول، خروج فوری نیروهای روسی از شمال ایران که یک سال و نیم است آنجا را اشغال کردهاند و با وجود برقراری امنیت، هنوز خارج نشدهاند. دوم، ابراز ناامیدی از یادداشت دولت انگلیس که با ادعای حمایت از آزادی بشر، به جای حمایت از مسلمانان، اقداماتی انجام داده که موجب نگرانی است. در پایان، اهالی فارس عدم رضایت و تنفر شدید خود را از حضور نیروهای روسی و یادداشت دولت انگلیس اعلام کرده و منتظر اجرای خواستههای خود هستند.
رساندن فریاد مظلومیت ایران از تجاوز استقلالشکنانه انگلستان و روسیه به دولتها و آزادیخواهان جهان
این تلگراف با هدف رساندن صدای مظلومیت ملت ایران به جهانیان، به شرح گرفتاریهای کشور پس از استبداد و تجاوزات روسیه و انگلستان میپردازد. در ابتدا، به بهانهجوییهای دولت روس برای ورود قشون به ایران و تعهدات دروغین آن برای خروج اشاره میکند. سپس، به نقش انگلستان در همراهی با مقاصد نامشروع روسیه و تهدید استقلال ایران میپردازد. در ادامه، اهالی اصفهان با تأکید بر عدم تعرض به اتباع خارجی و حفظ امنیت و تجارت آنها، اعلام میکنند که ناامنی ناشی از دخالت خارجی را بر امنیت تحمیلی ترجیح میدهند و مرگ را بر زندگی مخالف اسلام و استقلال ایران برمیگزینند. در پایان، از جهانیان، به ویژه برادران ساکن عثمانی و پیشوایان دینی، درخواست میشود که فریاد مظلومیت ایرانیان را بشنوند و حمایت خود را از اسلام و استقلال کشور اعلام کنند.
درخواست بازگرداندن قوای روسیه و انگلستان از ایران و قطع مداخلات غیرقانونی دو کشور و حمایت از آشوبگران داخلی
این نامه با تقدیم احترامات به امپراتور روسیه، به وضعیت ملت ایران پس از انقلاب مشروطه و تشکیل حکومت ملی اشاره میکند. سپس به اقدامات کارگزاران روسیه در ایران، از جمله اعزام قشون به آذربایجان و قزوین به بهانههای واهی، مداخلات غیرقانونی، حمایت از مفسدین و یاغیان و پایمال کردن حقوق ملت و استقلال ایران اعتراض میکند. نامه یادآور میشود که پیش از این نیز مراتب اعتراض و درخواست بازگرداندن نیروها به امپراتور ابلاغ شده و وعدههایی داده شده بود که عملی نشدهاند. در ادامه، به سوءاستفاده انگلستان از حضور نیروهای روسیه در شمال برای انجام اقدامات مشابه در جنوب ایران اشاره میکند. در پایان، با ابراز امیدواری به حقپرستی و آزادیخواهی امپراتور، درخواست میشود که دستور بازگرداندن قشون روسیه از ایران و رفع مداخلات استقلالشکنانه صادر شود تا علما و مسلمانان از تکالیف دینی خود آسوده شوند و دولت انگلستان نیز از اقدامات مشابه منصرف گردد.