مکتوب جناب جلالت‌مآب جنرال قنسول دولت بهیه روس به نظر مبارک حضرت آیت‌الله روحی فداه رسید، فرمودند ابلاغاً معروض شود: اولا، در خصوص عداوت و غرضانیت داشتن بعضی با دولت بهیه روس، فرضاً چنانچه فیمابین بعض اروپاییان و دولت بهیه، سابقه غرض و عداوتی باشد یا نباشد، احدی از رجال ملت و دولت ایران را با آن دولت بهیه جز روابط جواریه[۱] و تجارتیه و مناسبات ودادیه[۲] هیچ سابقه نبوده و نیست. ملت و دولت ایران جز حفظ استقلال خود و استحکام روابط دوستی و تجارتی و حسن جار و صلح عمومی، رعایت نزاکت و حقوق بین‌المللی، هیچ مقصد و همّی در نظر ندارند و تا کنون در رعایت این حدود به قدر ذره‌ای فروگذار نشده و با آن که بدیهی است رعایت روابط ودادیه و مناسبات جواریه و حفظ نزاکت و حقوق بین‌المللی به حکم قانون وداد و حقوق مسلّمه عالم، طرفینی است، معهذا متأسفانه می‌بینیم از چندی قبل به این طرف فقط از طرف دولت و ملت ایران آنچه باید و شاید مراقبت و بلکه فوق حد طاقت تحملات شده و می‌شود. و بالعکس کارگزاران دولت بهیه روس نسبت به ایران به هیچوجه، نَوامیس[۳] ودادیه و مناسبات جواریه را لازم‌الرعایه و حقوق بین‌المللی را محترم نمی‌دارند. و با این که در زمان انقلاب هم در حفظ حقوق اتباع خارجه خصوصاً روسیه کَما هو حَقّه[۵] مراقبت شده، سوق عسکر[۶] به داخله ایران از ابتدای امر هم بدون مقتضی بود. حالا که انقلابات بحمد الله تعالی مرتفع، و امنیت ایران با سایر ممالک، مُتَقارب[۷] و بر هر ذی‌حس عیاناً محسوس است که ابقای قشون روسیه در ایران همه روزه یک نوع اشکال عظیم برای ملت و دولت تولید و اختلال جدید فراهم نموده [و] اسباب تزلزل کلی و منافی استقلال مملکت بوده و هست، و مفاسد مترتبه و اشکالات متولده هم جز به خروجشان قابل زوال و ارتفاع[۸] نیست، مَعذلک کُله[۹] اگر باز هم بر ضد قوانین حقوق وداد و مقتضیات حُسن جوار و بر خلاف عهود و مواثیقی[۱] که هنگام ورود قشون، با ملت ایران و تمام دول معظمه شده بود، اِعاده[۲] آنها به دفع‌الوقت می‌گذرد و چنین ماده فساد و اختلال، دائم به بهانه حفظ تجارت ابقا شود، البته این معنی بر عدم مساعدت کارگزاران دولت بهیه در استقامت و استقلال ایران و اعتنا نداشتن به روابط ودادیه و مناسبات و حقوق جواریه و غیرها، دلیل بزرگ و اِماره[۳] واضح خواهد بود. و در چنین صورت بر هر فرد ایرانی و بلکه هر مسلمانی خصوصاً مقام روحانیت اسلامیه که حفظ ثغور[۴] و استقلال ممالک اسلامیه را ذمه‌دار است، فریضه حتمیه خواهد بود که در مقام دفاع از حقوق مسلمین و حفظ حوزه اسلامیه، بر حسب مناسبت و مقتضیات وقت از هر اقدامی فروگذاری نکند، و این معنی از جمله وظایف اجباریه است که اصول دیانت اسلامیه در اینگونه مواقع بالمجبوریه دارد، و تسامح‌بردار نیست. و چون بهانه و دستاویزی که در این موقع، اساس دیانت و استقلال مملکت را در این ورطه انداخته، به حفظ تجارت و بالاخره به استعمال امتعه روسیه در ایران مستند است، از این جهت تکلیف دیانت اسلامیه، مقام روحانیت را به رفع اصل این منشأ مجبور می‌دارد؛ و الا نه اِضرار[۵] در نظر و قابل توجه مقام روحانیت بوده و هست، و نه ورود ضرر و خسارت اقتصادی در مقابل تکلیف دیانتی، دارای اهمیت و لایق رعایت تواند بود. و اما جهاد بالاتر که در مکتوب آن جناب اشاره شده بود، تاکنون تکلیف اسلامی چنین اقدامی را اقتضا نداشته و مذاکره این، اصلاً در بین نبوده و بالفرض چنانچه در موقعی دیانت اسلامیه این اقدام را اقتضا کند، البته به خصوص ملت ایران اختصاص نخواهد داشت، بلکه بالمجبوریه قاطبه مسلمین را شامل، و بالضروره ترتیبات طور دیگر خواهد بود. ان شاء الله تعال ارباب سیاست آن دولت بهیه به اقتضای حق‌پرستی و نوع‌خواهی، این نکته مهمه را منظور و از پیشامدهایی که تکالیف اجباریه را متضمن است جلوگیری و به احضار عساکرشان از ایران، قلوب عموم مسلمین را جلب و نفرت حاصله را رفع و روابط دوستانه و تجارتیه و حسن جوار را مستحکم، و منافیات استقامت و استقلال مملکت و تضییع حقوق ملت را زیاده روا نخواهد داشت ان شاء الله. حسب‌الامر ابلاغاً عرض شد که جناب اجل ابلاغ دارید. آیه‌الله زاده خراسانی (مهدی) **پاورقی‌ها:** [۱] همسایگی [۲] دوستانه [۳] قوانین و قواعد [۴] جمع ثغر: مرزها [۵] ضرر رساندن [۶] کما هو حقه: چنان که سزاوار است. سوق عسکر: اعزام نیرو [۷] در کنار هم [۸] برطرف شدن [۹] معذلک کله: با این همه