کنشگران / عالمان دینی
متن خلاصه هوش مصنوعی
بیانیهای خطاب به سفرای کشورهای خارجی، با تأکید بر مشروطه بودن حکومت ایران و لزوم تصویب مجلس شورای ملی برای هرگونه قرارداد مالی و تجاری. در ادامه، سه مورد از اقدامات غیرقانونی درباریان باغشاه (قرض نایبالسلطنه، امتیاز نفت قصرشیرین و تجارت پوست بره) که بدون تصویب مجلس انجام شده، تشریح میشود. بیانیه به اعتراض انجمنهای ایالتی به این اقدامات اشاره کرده و از سفرا میخواهد که به دولتهای متبوع خود اطلاع دهند. در پایان، به ورود نیروهای نظامی روسیه به خراسان اشاره شده و از سفرا خواسته میشود که برای رفع این اقدام خلاف روابط بینالمللی، به دولتهای خود اطلاعرسانی کنند.
متن کامل گزارش
با کمال توقیر و احترام اظهار میشود: گویا بر خاطر محترم عالی پوشیده نیست که مملکت ایران از تاریخ قبل از جلوس محمدعلی شاه و بعد از آن به عنوان مشروطیت به تمام دنیا معرفی شده، و ملت ایران خود را تابع دولت مشروطه و قانون اساسی که به امضای مرحوم مظفرالدین شاه و پسر او رسیده است، میداند.
بر حسب اصل ۲۳، ۲۴، ۲۵ از همین قانون اساسی، کلیه امتیازات و معاملات و استقراض با داخله و خارجه بدون تصویب مجلس شورای ملی رسماً ممضّی نیست و ملت ذمهدار آن نخواهد بود. علیهذا خاطر مبارک عالی را معطوف و متوجه مینماییم به سه نکته مهم که بر خلاف مراتب فوق به تازگی از طرف درباریان باغشاه با نمایندگان پلتیکی دولتین فخیمتین انگلیس و روس معامله شده یا میشود:
نایبالسلطنه چهارصد هزار تومان به بانک قرض شخصی دارد. درباریان مصمم شدهاند که این مبلغ را قبول کرده، یک کرور[۱] تومان سند دولتی بدهند.
امتیاز معدن نفت قصرشیرین سابقاً به کمپانی انگلیس داده شده است که بعد از جریان نفت هر سال صدی شانزده را به خزانه دولت بدهد. حالا که نفت جاری شده، درباریان میخواهند حقوق صدی شانزده را به ۲۵ هزار لیره فروخته دولت را مسلوبالمنفعه نمایند.
برّهکُشی و تجارت پوست برّه بر حسب امر مجلس مقدس دارالشورای کبرای ملی منع و توقیف شده بود. درباریان توقیف برّهکشی را مرتفع و امتیاز تجارت پوست برّه را به نیکلای ارمنی از تبعه روس دادهاند و قرار گذاشتهاند که در مدت پنج سال یک صد هزار تومان و کسری از او دریافت نمایند. سی هزار تومان تنزیل از این مبلغ کر نموده، بقیه را نقد گرفتهاند.
انجمنهای ایالتی ایران خصوصاً انجمن ایالتی آذربایجان که فعلاً قائم مقام پارلمان هستند، از این مطالب پروتست[۲] نموده، خاطر محترم نمایندگان دول متحابه[۳] را به مراتب مزبور، مستحضر مینمایند. البته آن ذوات محترمه نظر به حقوق مشترکه سیاسی و تجارتی و روابط مودت با دولت مشروطه ایران به اینگونه حرکات خودسرانه درباریان حالیه راضی نخواهند بود. ختم کلام را ناچاریم از بیان نکته دیگر که آن هم خیلی اهمیت دارد [بیاوریم].
در این موقع باریک که ملت در مقام [احقاق] حقوق حقه خود میباشد و کمال مراقبت و مواظبت در حفظ حقوق و احترمات تبعه خارجه [را] دارد، دولت بهیه روس بر خلاف مرسوم و قانون، سوق قوه عسکریه که عبارت از یک صد قزاق و ۲۵ نفر سالدات[۴] و عدهای توپچی با ۲۰ صندوق فشنگ و چند ارابه توپ به خراسان وارد نموده، و این خلاف روابط اتحاد و بیطرفی است.
از جانب اجل عالی خواهانیم که به دولت متبوعه خود اطلاع داده و رفع آن را بخواهند.
**پاورقیها:**
[۱] یک کرور تومان: پانصد هزار تومان
[۲] اعتراض، اخطار
[۳] دوست
[۴] واژه روسی سرباز
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1288
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: نامه خصوصی
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: دولت های خارجی
حاکم زمان: احمد شاه قاجار
موضوعات و دستهبندیها
منبع
مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه(جلد ۱ تا ۹)
محمدحسن رجبی (دوانی)