از روزی که بر حق و عدالت در مملکت ما حرکتی برپا شده، افکار و انظار اولیای امور و مبعوثان جمهور[۱] را متوجه شمال[۲] می‌بینیم و به جز اسم بی‌مسمی در جنوب[۳] خبری نیست. سبب اعراض اولیای امور و غمض عین[۴] از این قطعه چیست؟ مگر قطعه جنوب جزو مملکت ما نیست؟ یا آن اهمیت را ندارد که در او صرف اوقات کنند؟ یا خطر همسایه جنوبی را کمتر از شمالی می‌توان شمرد؟ آخر اهل این قطعه، اهل اسلام و مراعات آنها لازم است و این قطعه خالی از مواد فاسده نیست. مکاتیب[۵] موثقه کثیره که اکنون سه چهار ماه است از نقاط مختلفه جنوب دیده می‌شود و تحقیقات لازمه ما را به سختی حال جنوب دلالت می‌کند، جناب حکمران[۶] تعدیات را از حد گذرانده و به آنچه میل همسایه جنوبی است، رفتار می‌کند؛ منجمله حکایات جاسک[۷] و چابهار است که چند مستحفظ صوری در آنجا گذاشته بود و به آنها مواجب نمی‌داد و مستحفظین از شدت گرسنگی پناهنده انگلیس شدند. آشوب و اغتشاش برپا شده تا آخرالامر انگلیس در آنجا عسکر پیاده نمود. و من‌جمله بندرعباس که تا جناب حکمران به آنجا نرفته بود، آن مکان در کمال آسایش و امنیت بود؛ و چون وارد آنجا شد اسباب اغتشاش فراهم آمد و عنقریب عساکر انگلیس در بندرعباس هم پیاده خواهند شد، کار بندرعباس که تمام شود نوبت به بندر لنگه خواهد رسید و جناب حکمران سه نفر از وکلای انجمن بوشهر را با خیالات خود همدست کرده‌اند و پیوسته در کارند که در بوشهر اغتشاش بر پا نموده عسکر انگلیس را وارد بوشهر نمایند. از بندرعباس تا کراچی یک صد و پنجاه فرسخ بنادر ما در دست انگلیس‌ها است. در جاسک چندین سنگر مستحکم ساخته‌اند و هر روز به تبدیلات قشونی و اوضاع متجدده تجلی می‌کنند. اکثر رؤسای بلوچ باطناً با انگلیس‌ها هستند، مگر یک نفر (امیر بهادرالسلطه)، چون با انگلیس‌ها همراهی نکرد، انگلیس حکمران را واداشته، او را در بوشهر حبس کردند. مالیات بنادر از قرار مکاتیب معتبره، نود و یک هزار و هفتصد و پنجاه و شش تومان است، آنچه حکمران وصول کرده و فعلاً اشخاص باخبرت[۸] به موجب ثبت و سیاهه حاضر مدلل می‌دارند، یک صد و یازده هزار تومان است، و هشت هزار تومان هم مواجب حکومتی از دولت می‌گیرد و هفت هزار تومان هم به بعضی عناوین اخذ فرموده‌اند و سی و شش هزار تومان هم برای دولت خرج تراشی کرده‌اند. مملکت ما قحط‌الرجال است یا هنوز مأمورین ما باید مواجب خور دولت و کارکن خارجه باشند؟ اگر اولیای امور و واقفان رموز سیاست به زودی زود از این شخص که الان به تمام قوا ساعی[۹] در اجرای مقصد همسایه است جلوگیری نکنند باید از خلیج چشم پوشیده و تقسیم جغرافیای دولتین را در مقام فعلیت باید بدانند. **پاورقی‌ها:** [۱] مبعوثان جمهور: نمایندگان مردم [۲] منظور، دولت روسیه است که قوای نظامی آن کشور از چند ماه پیش از فتح تهران وارد آذربایجان شده و استقرار یافته بود. [۳] اشاره به قوای نظامی انگلیس است که همزمان با ورود روس‌ها به شمال، به جنوب کشور وارد شده بودند. [۴] غمض عین: چشم‌پوشی [۵] نوشته‌ها، نامه‌ها [۶] منظور، میرزا احمدخان دریابیگی است. [۷] همه جا در اصل: جاشک [۸] آگاه [۹] کوشا