اگرچه الی الآن بین داعی و حضرتعالی[۱] رسم مکاتبه نبوده، داعی به ارادتمندی غائبانه خود و ادعیه خیریه حضرتعالی نسبت به ارادتمندان اکتفا داشتم، ولی گمان ندارم که وضع حال و رفتار و خیرخواهی داعی نسبت به آقایان، و اقدامات داعی در اصلاح ذات‌البین عامه مسلمانان و خاصه اهل سلسله[۳] را خبر نداشته باشید. به اصطلاح بعضی، مسلک داعی همیشه «صلح‌طلبی» بوده است و به مقتضای نیات خالصه و عرائض صادقانه، آنچه را صلاح و مصلحت می‌دانم اظهارش را واجب می‌شمارم. لهذا در این موقع که باب مکاتبه یعنی اظهار لطف از سرکار نسبت به داعی مفتوح شده است، با کمال احترام و اعتذار عرضه می‌دارم که: آنچه تنافی[۴] و تنافس[۵] و مخالفت الی الآن از روی اختلاف سلیقه و مسلک[۶] بین آقایان بوده و مِن بعد هم بوده باشد، محل ایراد و اعتراض بوده یا نبوده، گذشته است و تمام مترتبات آن مترتب شده است و فعلا قابل تدارک هم اگر باشد چندان اهمیت ندارد، زیرا که اهمّ و اولی و اوجب[۷] فرائض، امروزه در بین است. لهذا کمال توجه و مراقبت باید نمود که جلوگیری از نتایج سقیمه[۸] و عواقب وخیمه آن بشود و آن مطلب این است که تجاوزات این دو همسایه شمال و جنوب[۹] به اندازه که هیچ گمان ندارم بر احدی مخفی مانده باشد و گمان ندارم که بر هیچکس مخفی باشد که تفرّق کلمه - که مَنهی[۱۰] در کلام مجید الهی است - در بین مراجع تقلید، اسباب تجرّی[۱۱] اجنبی و تجاوزات ایشان شده است. و این مطلب پرواضح است که امثال بنده را اگر مردم و عموم ناس، عالِم دانند یا جاهل خوانند، مورد توقع نفوذ کلمه نمی‌دانند؛ هر بحثی دارند بر مراجع تقلید که نسبت به مقلدین خود کلمه نافذه دارند، وارد می‌کنند و ایشان محل طعن قاطبه مردم‌اند. امروز پنج نفر مرجع تقلید[۱] که یکی از ایشان حضرتعالی هستید، اگر اتفاق بر امری نمایید - مثل این که بعد الشور و الصلاح، اگر صلاح بدانید منع از استعمال امتعه روسی نمایید - تمام مسلمانان که در ربقه[۲] تقلیدند، اطاعت خواهند کرد و وجود مخالفین، اسباب سستی کار و استعمال امتعه روسی نخواهد شد. علی‌الجمله، امروز تکلیف شرعی تمام مراجع تقلید، اتفاق در رفع تعدیات اجانب و حفظ کلمه اسلام است و آنچه از مخالفت یا کناره‌گیری -که بتوان او را جزء مخالفت، بالمسامحه محسوب داشت - اسباب هتک حرمت اسلام است. پس لامحاله هر یک نَفْس و هر یک نفر از این پنج نَفْس مقدس از مراجع تقلید، واجب است که به وسایل ممکنه خود را با چهار نفر دیگر متحد نماید و آنها را هم با خود متفق کند و به مقدمات شوروی - که منتج [به] رفع تجاوزات و تعدیات اجانب و تسلط کفر شود - اقدام نماید. امید است عرایض صادقانه این بنده را به سمع قبول و به نظر مرحمت ملاحظه فرمایند. زیاده التماس دعا دارد. ایام عزت مستدام. والسلام عبده الراجی: علی‌اصغر **پاورقی‌ها:** [۱] منظور، آقا سید محمدکاظم طباطبایی یزدی است. [۲] حلقه [۳] منظور، روحانیون است. [۴] ناسازگاری [۵] رقابت و فخرفروشی [۶] اشاره به اختلاف در دیدگاه‌ها و مواضع مراجع و علمای بر سر مشروطه است. [۷] واجب‌ترین [۸] نادرست [۹] منظور از همسایگان شمال و جنوب، روسیه و انگلستان است. [۱۰] نهی شده [۱۱] گستاخی [۱۲] ظاهراً، مقصود، آیات عظام: آخوند خراسانی، سید محمدکاظم یزدی، شیخ عبدالله مازندرانی، سید اسماعیل صدر، و میرزا محمدتقی شیرازی (میرزای دوم) است.