سر ادوارد گری، وزیر خارجه انگلستان، مانند سایر ارباب پلتیک [۱]، گویا رأی خویش را تبدیل داده، بلکه اقوال ابتدایی خود که علی‌الرئوس، اظهار عدم مداخلت در امور داخله ایران است، فراموش نموده است. مفهوم فرمایشات ایشان این است که اگر ما جلوگیری از اقدامات مسلحه روس نماییم پای به حق خود مالیده‌ایم. به عبارت پلتیکی می‌گوید که روس‌ها آنچه در ایران و نقطه نفوذ خود می‌نمایند، راه برای ما در جنوب صاف می‌کنند؛ چه حقوق ما در شمال و جنوب و نقاط راجعه به معاهده [۳]، یکسان است. باز به زبان پلتیکی، شرکت دولت انگلیس را در اقدامات روس ظاهر می‌دارد، یعنی پس از آن که مداخلت‌های مسلحه روس را در طهران و غیره لازم قرار می‌دهد، تصویب و تجویز انگلیس را در آن اقدامات، سراً ظاهر می‌دارد و برای اطمینان خاطر اعضای پارلمان، در آخر جواب خود به کنایه «اَبلَغُ مِنَ التَّصریح» [۴] اظهار می‌دارد که روس تاکنون هر اقدامی کرده به ما خبر داده، یعنی از این [۵] بعد هم آنچه بکند به اطلاع ما خواهد بود. این بیانات به خوبی ظاهر می‌دارد که در هر اقدام دولتین روس و انگلیس در معاملات ایران، توأم قدم زده و خواهند زد و از وساطتی که اختیار نموده‌اند حالت مُلک و ملت را به این وضع کشانیدند، و هر وقت ملت مستعد شده، خواسته امر را یکطرفه نماید، خودی در میان انداخته کار را عقب انداخته‌اند. حالت روس‌ها که عقب بهانه می‌گردند، معلوم و در حرکات غاصبانه، مؤیدی هم که مانند انگلیس داشته باشد، رفتارشان لازم به بیان نیست. ولی خوب است از جناب سر ادوارد گری سؤال شود که معنی عدم مداخلت در یک مملکت همین مسلکی است که اختیار فرموده‌اند؟ آیا در عرض [۶] سه سال انقلاب پلتیکی ایران کدام حقوق خارجه تلف شده؟ کدام مال و جان اتباع اجنبیه ضایع گردیده است که تا این درجه تصرف امور داخله ایران را تجویز می‌نمایند؟ آیا این قصاص قبل از جنایت مخصوص به ایرانیان مظلوم است؟ آیا جناب سر ادوارد گری می‌توانند نشان دهند که در انقلاب پلتیکی هیچ مملکت، رعایای خارجه تا این درجه در امن و امان مانده باشند که در ایران مانده‌اند؟ از آن باید ترسید که ایرانیان از خواب غفلت بیدار شده و در ازای این همه حسن سلوک، تا آن درجه بدسلوکی که ملاحظه نمایند، آن امنیت برای خارجه برقرار نماند و می‌بینیم که عنقریب اگر دولتین تغییر مسلک ندهند، اوضاعی در ایران پیش آید که احدی از خارجیان مأمون [۷] به مال و جان خود نباشند و ذمه‌دار آن اوضاع ناگوار، مسلک غیرحق ناپسندانه دولتین روس و انگلیس خواهد بود. **پاورقی‌ها:** [۱] سیاست [۲] آشکارا [۳] منظور، قرارداد ۱۹۰۷ است. [۴] در اصل: الکنایه ابلغ من التصریح: کنایه رساتر و گویاتر از تصریح است. [۵] در اصل: و [۶] در اصل: عرصه [۷] ایمن