ما با یک بیان خالصانه، نمایندگان دولت روس را متنبّه کرده می‌گوییم که اندکی در مقتضیات کنونی سیاسات عالم باریک شده، خود انصاف دهند که وضع پلتیک کنونی عالم، امروزه روس را اجازه به مداخلات ایران می‌دهد یا خیر؟ پس از آنی که دانستند که نمی‌دهد ترک حرکات غیر مقدمیه را نموده و بدانند از این و بعد اگر بخواهند از ایران منافع مشروع به لحاظ همسایگی بیش از دیگران حاصل نمایند، باید به مهربانی و اتحاد و صداقت با ایرانیان باشد نه با مخالفت و اشتلم، و به همان مرعوبیت دیرینه اهالی جاهل ایران نسبت به خودشان قناعت نمایند و مسلّم بدانند که هرگاه بیش از این، این رشته را بکِشند لاعلاج کار منجر به زد و خوردهای بزرگ خواهد شد و همین که کار به زد و خورد کشید، مرعوبیت دیرینه ایرانیان هم از روس مرتفع شده و دولت روس دچار مشکلات عظیمه گردیده، جنگ بی‌منفعت سی ساله را برای خود دعوت و هزاران ملیون خسارت تجارتی هم بر خود وارد خواهد آورد. هر چیز در بدو امر کوچک [بوده] رفته رفته بزرگ می‌شود. امنای دولت روس همین یک نکته را غور نمایند که اگر امروز ملت تازه بیدار شده ایران به تأیید آن دست‌های دپلوماتی - که خود می‌دانند در کار است - فقط ترک استعمال امتعه روس را بنمایند دولت روس چه تواند کرد؟ و با کدام منافع از ایران جای خالی این خسارت عظیم را پر توانند نمود؟ و این امر بسیار سهل، وابسته به یک محرک خارجی و حکم روحانی است و به همین حرکت، امریکا نزد چین، و اطریش نزد عثمانی سر تسلیم خم نمود. امروز اتحاد ملت ایران را در اینگونه موضوعات خیلی دشوار تصور نباید کرد. حرکات خشونت‌آمیز و تصرفات غیر جایز جنرال روس در تبریز تولید نفرتی بزرگ از روسیان در قلوب ایرانیان نموده، و سیاسیون می‌دانند که این نفرت در آتیه مورث[۱] چه مضرت‌های عظیم برای روس تواند گردید. در آمدن به صدد گرفتاری سرداران ملی و به ستوه آوردن محبوب‌ترین فداییان ملت یعنی ستارخان و ملجأ نمودن او در تحصین[۲] به قونسولخانه عثمانی، نفرتی زایل نشدنی از روس در قلوب ملت ایران در خارجه و داخله تولید نموده؛ چه، ستارخان بزرگترین رجال تاریخی این دوره ایران به شمار [می‌رود] و ایرانیان خارجه و داخله، مشروطیت سلطنت و آزادی و استقلال ایران را از سایه غیرت آن جوانمرد فرزانه می‌دانند. حق این است که استقامت تبریزیان غیور شجیع، سبب عود سعادت از دست رفته ایران شد و بزرگترین علت استقامت اهالی غیور تبریز، استقلال و استقامت ستارخان بود، و این امری است که ابداً قابل انکار نیست. گذشته بر این، حب‌الوطنی ستارخان را دلیل بالاتر از این تصور نمی‌شود که با آن قوت و اقتدار و استعداد و از خودگذشتگی که بر احدی پوشیده نیست، در مقابل آن همه جسارت و زیادتی روس‌ها به شخص او، اگر مصمم مقابله می‌شد خیلی کار را بر روس‌ها در تبریز سخت می‌نمود، ولی چون مخالفت، اسباب بهانه روس و مورث خطر آینده ایران بود، این راد مرد وطنخواه، محض این که بهانه به دست روس‌ها نیفتد، ترک جمیع قوای خویش را گفته به تحصن در قونسولخانه عثمانی تن در داد. و این خدمت ستارخان به ایران، سرآمد جمیع خدمات او شناخته آمد، و مقام نفس‌کُشی که بالاترین درجات انسانیت است، در حق خود ثابت نمود. آیا ایرانیان خدمات این فدایی غیور را فراموش خواهند کرد؟ آیا خدمات تاریخی او را از یاد خواهند برد؟ آیا افتخاراتی که این راد مرد به روی تاریخ ایران نهاده و آثار باقیه او شناخته می‌شود از صفحه روزگار زایل خواهد شد؟ حاشا و کلا بر غیرت و حمیت و قدردانی ایرانیان که اینگونه فداییان حقیقی خود و مایه افتخار و سعادت وطن خویش را از یاد برند. این نکته هم پوشیده نماند که حرکات متهورانه جنرال اسوارنسکی در تبریز و سلوک مرعوبانه[۳] وی با ستارخان و سایر رؤسا و سرداران ملی، عداوت دولت روس را بر نوع احرار ثابت ساخت و روسیان را به دشمن تمدن و آزادی بیش از پیش در عالمیان ...[۴] نمود. و به عقیده سیاسیون اگر دولت روس به زودی پای خود را از آذربایجان نکشد، و عاجلاً احکام شدید بر نرم‌سلوکی جنرال موصوف صادر نماید و او را از خیالات فاسده باز ندارد، در ایران دچار[۵] مشکلات عظیمه خارجه و داخله خواهد گردید، و مسلماً نرمی و سکوت کنونی را هم در اهالی آذربایجان نخواهد دید. و ما امیدواریم که قبل از وقوع این واقعات، سیاسیون صلح‌خواه روس تأملی بسزا نموده، قشون خود را از آذربایجان طلب نمایند؛ چه، اوضاع کنونی و اتحاد ملت و دولت، هیچ بهانه‌ای را برای روس باقی نگذاشته و مظنون بلکه یقین است که اگر قشون روس در آذربایجان بیش از این توقف نماید، اسباب انقلاب[۶] عظیم و بر هم‌خوردگی مملکت گردد. در آن موقع روس‌ها ذمه‌دار خواهند بود نه ایرانیان. **پاورقی‌ها:** [۱] در اصل: نیوفتد [۲] پناه گرفتن [۳] در اصل: مرغوبانه [۴] یک کلمه ناخوانا [۵] در اصل: دوچار [۶] آشوب، شورش