جناب مستطاب اجل‌الاعاظم و الاعیان حاجی رضاقلی آقا صاحب تاجر خراسانی دام مجده. معروض می‌شود مرقومه شریفه مورخ ۲۸ رجب رسید. بحمد الله تعالی غیرت دینیه و حمیت[۱] وظیفه جنابعالی همیشه موجب کمال التفات و توجه به تکالیف لازمه بوده. زحمات این خادمان شرع انور در این طول مدت اگرچه به اقتضای تکلیف و محض اداء وظیفه مقامیه بوده، لکن آنچه که به حضرت سید اوصیاء علیه وآله افضل الصلواه و السلام از اهل کوفه رسید، به ماها هم از طبقه مشروطه‌خواهان همه جا رسید. مادامی که احکام آن در هدم اداره استبدادیه ملعونه سابقه، مطابق مقاصدشان بود، به جان و دل مطیع بودند؛ همین که خواستیم از استبدادات خودشان و اداره‌سازی‌ها و خوردن و بردن‌هایی که کیسه ملت را تهی و به مملکت وصلت نداد جلوگیری کنیم، می‌بینید چه هنگامه‌ها برپا شده، حقوق مقامیه را چه خوب ادا و احسان‌ها را به چه درجه از اسائه[۳] [دادند] مجازات و کار به جایی رسید که بهتان عظیم مُرابطه با قونسل روس و فروختن دین و وطن اسلامی به دراهم بَخس به حفّاظ دین مبین و حُماه[۵] بیضه[۶] اسلام و حوزه مسلمین هم نسبت داده در جراید ترکی و فارسی درج و منشتر نمودند، جَزاهُمُ اللَهُ تَعالی عَن الاِسلام وَ اَهلِهِ عَلی کُلِّ حال[۷] نظر به بعضی مندرجات مرقومه شریفه، لازم است شرح مکاتبه قونسل روس از بدو تا ختام معروض شود: قونسل سابق همیشه خصوصاً بعد از عنوان مشروطیت ایران و صدور احکام ماها به طور ضدیت حرکت می‌کرد و ما هم با او جز یک تلگراف رسمی در زمان استبداد صغیر - که اگر معاهده‌ها استقراضی فیمابین هر دولت با اداره محمدعلی میرزا بشود کَأُن لَم یَکُن[۸] خواهیم شناخت - دیگر هیچ مراجعه با او نکردیم. وقتی که این قونسول مأمور شد، قبل از ورودش خبردار شدیم که بر ضد قونسل سابق مأمور است رفتار کند، ما هم خیلی ملتفت این نکته بودیم. بعد از ورودش مکتوبی نوشت مبنی بر اظهار آن که برای حفظ زواری که از روسیه به زیارت این اعتاب مقدسه مشرف می‌شوند، به قونسولگری بغداد آمده، ضمناً هم به لسان[۱] حسن طلب خواسته بود که اگر مطلبی باشد به او اظهار کنیم. عین کاغذ او را در ضمن مکاتیب[۲] خودم برای جناب شریعتمدار آقا شیخ اسدالله مامقانی سلمه الله تعالی فرستاده بودم، رسید او را از ایشان ندارم. ما هم در جواب این مکتوب، کمال نفرت خودمان و عموم ملت ایران را از بقاء قشون روسیه در ایران و مُؤدّی[۳] شدن این امر به گسیختگی مناسبات جواریه و روابط ودادیه[۵] و تجارتیه و غیرهما را بر وجه اَبلَغ و اَوفی[۶] اظهار کردیم. در جواب این مکتوب، ثانیاً نوشت که اظهارات ما را به امپراطوری رسانیده مقداری از قشون روس رفته، بقیه هم به زودی خواهند رفت. تمام مکاتبه و مراوده ماها با قونسل روس - و به قول مفسدین و کذّابین "مرابطه و مراوده‌ها" - همین بود؛ لکن چون پلتیکات[۷] کارکنان دولتین و مُعانِدین[۸] اساس دیانت حقّه و دشمنان اسلامیت مملکت به اعدام[۹] قوای روحانیه متوجه و متفقاً همت گماشته‌اند، لذا این سؤال و جواب را که برحسب وظیفه مقامیه لازم بوده، به این صور قبیحه و بهتان‌های عظیمه اظهار و در جراید ترکی و فارسی با چه آب و تاب مندرج و منتشر نموده‌اند، استحضاراً عرض شد، به ارباب جراید اطلاع دهید. ان شاء الله تعالی. و اما این که مرقوم فرموده بودند که منشأ این کاغذپرانی‌ها را بخواهیم و با او صحبت کنیم که مِن بعد چنین حرکات نکند، هنوز هم امثال جنابعالی مشتبهید[۱۰]، دستی از دور بر آتش دارند. جنابعالی می‌دانید سلسله جنبان این اِشاعات[۱۱] و کاغذپرانی‌ها از تبعه روس است و بعد از این چند سال که فی‌الحقیقه یک عاملی را فریب داده است، به قرائن قطعیه مُبَیَّن شد که تمام این اظهارات و بی‌پروایی‌ها و اقدامات علنیه او بر علیه روس، تماماً مبنی بر تَواطی[۱۲] و برای فریفتن ما و شما و طبقات رجال عثمانی و ایران بوده، ترتیب اثری که برای مبیّن شدن حال او و رسیدن اخبار سرّیه[۱۳] ما به توسط او به قونسولخانه کردیم، فقط همین مقدار بود که نتیجه اجتماعات و مذاکراتمان را از او و هم‌مسلکانش در این اوقات مستور داشتیم و راهشان ندادیم. چون دانست که پرده از کارش برداشته شده، محرمیت سابقه از این به بعد نخواهد بود، به اشاعه این اکاذیب و نشر این خرافات همت گماشت که به یک تیر چندین نشان زده باشد. وَ یَمْکَرَونَ وَ یمکُرُ اللهُ وَ اللهُ خَیرُ المَاکِرینَ. در خصوص مسئله قضاوت ان شاء الله تعالی ترتیب آن فراهم و بعد معروض خواهد شد. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته. **پاورقی‌ها:** [۱] جوانمردی [۲] ویرانی [۳] بدی کردن [۴] دراهم بخس: پول اندک [۵] جمع حامی [۶] اساس [۷] خداوند متعال آنها را از اسلام و مسلمین در هر حالی پاداش دهد! [۸] ملغی [۹] زبان [۱۰] جمع مکتوب: نوشته‌ها، نامه‌ها [۱۱] منتهی، منجر [۱۲] همسایگی [۱۳] دوستانه [۱۴] ابلغ و اوفی: رساتر و تمامتر [۱۵] سیاست‌ها [۱۶] دشمنان [۱۷] نابودی [۱۸] به اشتباه افتاده‌اید. [۱۹] تبلیغات [۲۰] توافق (با سفارت روسیه) [۲۱] محرمانه [۲۲] انفال، ۳۰: و نیرنگ می‌زنند و خدا هم جزای نیرنگشان را می‌دهد و خدا بهترین نیرنگ زنندگان است. [۲۳] [روزنامه] حبل‌المتین، س ۱۸، ش ۱۶، مورخ ۱۳ شوال ۱۳۲۸ ق، ص ۷، ۸.