تمام دانشمندان فُرس و تازیک [۲] و فلاسفه اروپا و دانایان امریک اتفاق دارند که امروز هیچ آلت قَتّاله و هیچ قوه ناریه [۳] و هیچ قشون مسلحه به جهت انفاذ [۴] مقاصد عالیه و حفظ اساس قومیت ملل عالم، بهتر و بالاتر از حرب اقتصادی نیست، و لذا در این عصر تمدن که آفتاب علم و دانش، هر دو روی کره را منور نموده، دول مقتدره دنیا، مجالس عالیه تشکیل و مذاکره حرب اقتصادی را مطرح کنند و نتیجه را پیشنهاد دولت متبوعه خویش نمایند. و چون نیک نظر کنی، ارباب جراید و مجلات با سیاست آنها یک قسمت از صفحات اوراق منتشره خود را وقف تحقیق و غور در حرب اقتصادی نموده و این قوه فوق‌العاده را نُقل مجالس و مطرح انظار ساخته و منتهای اهمیت را به آن داده‌اند؛ چرا، که این قِسم مدافعه عِدّه و عُده [۵] لازم ندارد، فقط اندکی غیرت و حس دیانت و فی‌الجمله عزم راسخ لازم دارد و در نهایت سهولت، حفظ حقوق و حراست قومیت نماید، بدون آن که خونریزی شود و توحش و بربریت بروز نماید. و از آنجایی که دین مبارک اسلام دارای همه گونه سیاست و حکمت علمی و عملی می‌باشد و هیچ نکته سیاسی را فروگذار نکرده، چنان که این مسئله بر علما و دانایان اروپ هم مخفی نمانده و در جراید و مجلات و کتب علمی خود تصدیق این معنی را کرده و می‌نمایند، چنان که تاریخ اسلام شاهد قوی و برهان کافی بر این مدعی است. از اول طلوع نیر اعظم نبوت از افق بطحا الی الان، هر وقت قوه روحانی اسلام نفوذ داشت، در موقع حاجت، این قوه قویّه استعمال شده و نتیجه بزرگ بداده، چنان که در اوایل اسلام، حضرت ختمی مرتبت (ص) با اهل یمن این معامله را فرمود و دخول امتعه [۶] آنها را در مملکت اسلامی - که آن زمان عبارت از مکه و مدینه بود - منع فرموده و در زمان عبدالملک به تعلیم حضرت باقر (ع)، دخول امتعه روم که دارای نقش اقانیم ثلاثه [۷] بود در ممالک اسلامی ممنوع شد، و در زمان مأمون‌الرشید به دستورالعمل حضرت امام ثامن (ع)، استعمال امتعه خارجه در بلاد اسلام ممنوع شد و بعد از قرارداد جدید، به طور دلخواهِ مسلمین، بین آنها و دول همجوار آنها اذن دخول امتعه خارجه به بلاد اسلام دادند. و در این کرّات [۱] عدیده، مسلمین منافع بسیاری از حرب اقتصادی بردند که در اکثر جنگ‌های بزرگِ مسلمین با کفار، با آن خسارات جانی و مالی، عشر [۲] آن منافع را نبردند. و از این جهت است که مردمان عالم که از تجربیات تاریخی، فواید بزرگ عایدشان شده تمام اِنجاح [۳] مقاصد ملیّه را در این زمان در حرب اقتصادی دانند؛ و حروبی را که ملازم با استعمال آلات ناریه و اتلاف بشر است، به وحشیت و بربریت نسبت دهند. و مردمان اسلام‌پرست و وطن‌دوست که عقلانیت آنها محرز است، بعد از ملاحظه حال کنونی ایران و تجاوزات ظالمانه همسایگان طمّاع قوی‌پنجه، فلاح و یگانه چاره خلاصی مسلمانان را همان منحصر در حرب اقتصادی می‌دانند و از گوشه و کنار فریاد آنها فضای نامنتهای عالم را پر کرده که: ای پیروان دین حنیف اسلام! ای ایرانیان! ای مظلومان! ای گرفتاران تعدیات صلیبیان! ای اسیران مهمانان ناطلبیده! اگر واقعاً دین دارید، اگر ناموس دارید، اگر شرف دارید، اگر قومیت دارید، اگر نمی‌خواهید قبور آباء و اجدادتان پامال سُم ستوران اجانب نشود، اگر نمی‌خواهید مساجدتان کلیسا شود، اگر نمی‌خواهید ناموستان اسیر روس شود، اگر حب استقلال دارید، اگر از عبودیت روس ننگ دارید، اگر خودتان را حافظ قرآن می‌دانید، اگر خود را جزءِ ملل حَیّه [۴] عالم می‌شمارید، به ترک امتعه روس که به هزاران زهر هلاهل استقلال‌کُش دیانت بر بادده و ... آلوده است، بپردازید و بیش از این تعمیر فابریکهای [۵] نصاری و تخریب صنایع مسلمین نکنید، آنها را غنی و عزیز و خود را ذلیل و فقیر مسازید. قلوب و ابدان طاهره خودتان را که به شیر دیانت اسلامیت تربیت شده، ملوّث به ارجاس [۶] مشرکین و دشمنان کتاب‌الله - که اول معبد اسلام است - ننمایید. کفن اموات خود را که اسماءِ انبیاء و اولیاء را بر آن نقش می‌کنید، به پارچه‌هایی که اسماءِ دشمنان دین و مذهب شما بر آنها نقش است، [استفاده] نکنید. ای کسانی که مدعی اسلامیت هستید! گذشته از تجربیات تاریخی، ملاحظه هم‌عصران خود، مثل اهالی لاهور [۷] و بنگاله و غیرهم را بنمایید. با آن که در تحت فشار دولت قهاری مانند انگلیس می‌باشند، چگونه بر ترک امتعه دولت متبوعه خود قیام نموده و مقاصد ملیت خویش را تحصیل کرده و آن به آن، ارتقاء به مدارج ترقیات کنند و عماًقریب طوق اسارت و عبودیت را از گردن خود خلع خواهند کرد و بر عرش استقلال استوار خواهند شد. شما را به خدا! سزاوار است که نظر به همسفران خود که در وادی جهالت بودند به ذریعه [۱] همین اقدام ملی، یعنی ترک امتعه اجانب و استعمال امتعه خود، به منزل ترقی و سعادت رسیدند نکرده، بلکه هنوز در خم یک کوچه مانده باشیم؟ نه چشم بینا، نه گوش شنوا داریم و ابدآ تعقل نکینم که در این موقع تاریخ و این امراض مُزمنه، چنین دواءِ بُرءالساعه [۲] را نباید از دست داد، بلکه وقت را غنیمت باید شمرد و با عزم راسخ و اتحاد کلمه بر حسب عِرق اسلامی، یک چنین نمایش ملی که روح و استقلال‌بخش مملکت اسلامی است، بنماییم و به کلمه جامعه و اتفاق طبقات، کهنه لباس عاریت همسایه را دور انداخته و هر که تعلل و تسامح از این حکم لازم عقلی نماید، او را در حزب روس‌پرستان بشماریم و از ملیت و دیانت اسلام خارجش دانیم که ان شاء الله به این جنبش اسلام و بروز فعالیت، تجاوزارت ظالمانه دول همجوار را منع، و حقوق ملیه خود را در تحت تصرف و نفوذ خویشتن درآوریم و به قِسمی سرمشق آتیه مملکت ایران را ارائه دهیم که الی‌الابد هیچ دولتی طمع در این یک مشت خاک وطن ما ننماید و ما [را] جزءِ ملل باغیرت و حَمیّت عالم یاد نمایند. رفعنا الله بنصره الاسلام و وقانا شرّ اعدائنا بحق من له الحق [۳] **پاورقی‌ها:** [۱] دفعات [۲] فرس و تازیک: ایرانی و عرب [۳] قوه ناریه: نیروی آتشین [۴] انجام [۵] عده و عده: نفرات و تجهیزات [۶] جمع متاع: کالاها [۷] اقانیم ثلاثه: نشان‌های مسیحیت (آب، ابن و روح‌القدس) را گویند. [۱] در صدر مقاله نوشته شده: "اثر خامه یکی از علمای عدالتخواه" [۲] یک دهم، ده یک [۳] اجرا [۴] زنده [۵] کارخانه، کارگاه [۶] جمع رجس: آلوده به پلیدی‌ها و ناپاکی‌ها [۷] در اصل: لکاهور [۱] وسیله [۲] بهبودی فوری [۳] خداوند ما را با پیروزی اسلام برکشد و از شر دشمنانمان حفظ کند، به حق کسی که حق با اوست.