جماعت روسیه را طغیان به سر حد کمال آمده، خیال خامی به خاطر رسیده، پای جرأت از حد گلیم خود فرانهاده، دست تعدی و تطاول [۲] به مال و حال برخی از بلاد آذربایجان دراز کرده، غافل از اینکه از قبیل چراغ در راه باد افروختن و خانه در معبر سیلاب بناکردن خواهد بود. چون کفره [۳] روسیه مدت دوازده سال است که بعضی از بلاد اسلام را تسخیر [۴] و پاره‌ای را به حیله و تزویر متصرف و جمعی از مسلمین و شیعیان حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام را دستگیر و فوجی را به جهت استحکام استقرار و تسلط خود در بلاد اسلام از مسلمانان با عیال و اطفال کوچانیده، در بلاد کفر متوطن ساخته [۵] و مفاسد کلیه در دین و شریعت حضرت سیدالمرسلین و سفک دماء [۶] مسلمین و اخذ و نهب [۷] اموال و تعرض به ناموس مؤمنین و عدم تمکن [۸] در اظهار [۹] شعار اسلام به ظهور رسیده و می‌رسد و خوف بر بیضه [۱۰] اسلام از استهزا و سخریه [۱۱] به مستظهرین [۱۲] اسلام و فاش نمودن شرب خمر [۱۳] و به عنف [۱۴] بردن نسوان مسلمانان و اخراج علمای اعلام و فضلای عظام و منع از جمعه و جماعات و عدم تمکن از اجراء احکام شرع مطاع، بر عالم ظاهر شده و از برکت فضلا و مجتهدین، خفایی [۱۵] در مسائل شرعیه از واجبات و مستحبات بر عبادات و عقود و احکام و معاملات نمانده، بر عوام و خواص ظاهر و مبرهن گردیده و به تقریب ندرت عزیمت کفره به تسخیر بلاد اسلام و عدم ابتلای مسلمین، این قسم مسائل غزا [۱۶] و جهاد در پرده خفا مستور مانده و بسیاری از فروعات و تفریعات [۱۷] آن بر اهل ثغور [۱۸] و شیعیان حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام مخفی، و اهل ثغور و مجاهدین از علمای راسخین و مجتهدین که اقوال و احکام ایشان حجت است استماع نموده‌اند، لهذا نظر به کثرت و شدت احتیاج مسلمین مجاهدین در این زمان به مسایل محرره [۱] به عرض مستفیضان محفل خلد مشاکل [۲] علمای امامیه و فقهای اثنا عشریه و مجتهدین راسخین کثرالله امثالهم الی یوم الدین [۳] می‌رساند که جواب مسائل معروضه را مفصلاً و مشروحاً تحریر نموده ارسال فرمایند که اهل ثغور و مجاهدین، واقف و مطلع شده موافق قواعد شرع شریف و ملت حنیف [۴] قیام و اقدام به واجبات و مستحبات جهاد نموده موجب تقویت دین مبین و جرأت و جلادت [۵] مجاهدین گردد. لهذا حقیر با قلت بضاعت [۶] و تراکم افواج غموم [۷]، حسب‌الامر الاشرف الاعلی [۸] به طوری که مطالب را شافی [۹] و مآرب [۱۰] را وافی بوده باشد اجوبه نگار می‌گردد [۱۱]. سؤال چهارم: غزا و جهاد با کفره روسیه که به بلاد اسلام آمده‌اند در صورتی که معروض [۱۲] شده، محتاج به اذن مجتهد عصر می‌باشد که متصدی و رئیس غزا و جهاد باید مأذون [۱۳] از مجتهد بوده، یا مثل سایر واجبات کفایی است [که] هرکس به محض طلب اجر و ثواب و به قصد حفظ بیضه اسلام متصدی و مباشر می‌تواند شد و جهاد می‌تواند نمود و مردم را به جهاد می‌تواند واداشت؟ جواب: واجب کفایی است بلکه ابتدا واجب عینی است و بر هر کسی لازم است قیام و اقدام و سعی به قدر وسع و جهد و توانایی خود و قصد حفظ بیضه اسلام و شریعت؛ و احتیاج به اذن مجتهد عصر نیست در این خصوص. و اگر چنانچه اذن حاصل نماید، احوط [۱۴] و ثواب مجاهدین فی سبیل الله دارد ان شاءالله. سؤال پنجم: مقتولین در معرکه قتال و جهاد با کفره روسیه در غسل و کفن، مثل شهید بین یدی الامام [۱۵] علیه‌السلام می‌باشد یا مثل سایر اموات می‌باشد؟ جواب: ایشان داخل مجاهدین اند و در اجر و ثواب شریکند با مجاهدین حال حضور امام علیه‌السلام، لیکن در باب غسل و کفن، خلاف [۱۶] است، مشهور و اقوی [۱۷] و احوط، غسل است. سؤال هشتم: آیا فرار [از] معرکه قتال با روسیه مثل فرار از زحف [۱۸] است؟ و حد شرعی کسی که فرار از معرکه مذکوره [کند] بیان فرمایند تا مباشر امورات غزا و جهاد، جاری کرده، احدی جرأت فرار ننموده موجب ثبات مجاهدین و قوام شریعت حضرت سیدالمرسلین گردد. جواب: بلی، فرار جایز نیست و گناه کبیره است و حد [۱] و تعزیر [۲] بر او لازم می‌شود. سؤال نهم: چون کیفیت قتال با کفره روسیه غیر طریقه قتال در ازمان [۳] سابقه با معاندین [۴] [است و] ادوات حرب و آلات ایام سابقه در این قتال به کار و مصرف نمی‌رود، [در صورتی که] در آموختن آداب حرب محتاج به بعضی از معلمین کفره روسیه و فرنگی گردیده و از آن طوایف، معلم آورده مسلمین را تعلیم آداب حرب داده باشد و معلمین در تعلیم، استعمال طبل و توتک [۵] و بعضی سازها می‌نمایند، استعمال آنها در اصل تعلیم یا وقت جنگ و استماع مجاهدین چه صورت دارد؟ جواب: استعمال طبل و بعضی چیزهای دیگر که در حروب و جنگها متعارف [۶] است و استعمال می‌نمایند، ظاهر آن است که ضرر ندارد و در عهد معصومین علیهم‌السلام نیز در بعضی از غزوات استعمال شده، چنانچه مخفی نیست بر کسی که تتبع احادیث نموده باشد و ذکر آن موجب اطناب [۷] است و فقها رضوان الله علیهم، بالتبع مذکور نموده‌اند در بعضی از مواضع [۸] چیزی چند که ظاهر می‌شود از آنها جواز، مثل آن که در باب وصیت فرموده‌اند که اگر وصیت کند به طبل که او را بدهید به شخصی و از برای او دو طبل بوده باشد: طبل حرب و طبل لهو، صحیح است از اول دون ثانی [۹]. و بالجمله جواز استعمال آنها در حروب در تعلیم آداب حرب، نظر به آنکه مقدمات حرب است خصوصاً هرگاه مهیج بوده باشد و دخل [۱۰] در کیفیت حرب و اعلام به طریقه قتال آزمودن در موضعی و نگاه داشتن در موضعی و امساک [۱۱] از مجادله [۱۲]، چنانچه شنیده‌ام که طریق استعمال آنها به طرق مختلف می‌باشد و هر طریقی اعلامی است مر مجاهدین را که به چه طریق محاربه نمایند و استعمال آلات حرب نمایند و همچنین است استماع آنها و احوط آن است که استعمال سازهای متعارف ننمایند و احتراز از استماع آنها نمایند. والله تعالی عالم بما فی‌الصدور [۱۳]. سؤال دهم: در آموختن حرب با کفره روسیه محتاج به کفره فرنگی و غیرهم گردیده، نظر به آنکه در این حدود وضع انداختن توپ و تفنگ و سایر مقدمات و لوازم جنگ باید از ایشان معلوم [۱] نمود، در این صورت معاشرت با کفره مذکوره آیا جایز است و اعانت [۲] آنها از مال مسلمین یعنی مال بیت‌المال و از مقوله کسوه [۳] و نفقه و جیره مثل مواجب چه صورت دارد و توقف آنها در بلاد اسلام بدون شرب خمر و سایر مأکولات محرمه [۴] [که] غیر مقدور و متعذر [۵] است، چه باید کرد؟ جواب: در صورتی که موقوف علیه حرب و محتاج الیه باشد [۶] جایز است معاشرت به قدر ضرورت و مواجب و کسوه و نفقه و سایر مایحتاج به قدری که لابد منه [۷] بوده باشد مطلقاً ضرر ندارد، بلکه گاه باشد که واجب بوده باشد و تا توانند اشیاء محرمه را مثل شرب خمر و سایر امور را مباشر عین آنها که خود به دست دهند به عمل نیاورند. خلاصه تا توانند به قدر ضرورت و احتیاج می‌توانند به عمل آورد و ضرری ندارد. انما الاعمال بالنیات. سؤال یازدهم: بلادی که کفره روسیه غالب گردیده، بر مسلمین متوطنین در آن بلاد واجب است که ترک اوطان و املاک خود نموده مهاجرت به بلاد اسلام نمایند؟ و تارک مهاجرت را آیا عقوبتی در شریعت مطهره درباره ایشان معین [۸] شده است و هرگاه مستحق عقوبت بوده باشند اجراکننده عقوبت کیست؟ در این صورت به اذن مجتهد عصر، احدی را مأذون فرمایند؟ جواب: واجب است مهاجرت از بلاد شرک و بلاد مذکوره که حکم بلاد شرک دارند در صورتی که ضعیف بوده باشند و اظهار شعایر اسلام نتوانند که به عمل آورد و قدرت بر مهاجرت و ترک وطن نیز داشته باشند که اگر کسی ضعیف نبوده باشد و قوّتی داشته باشد یا ایل و عشیره داشته باشد که با وجود اینها توانند اظهار شعایر اسلام را نمایند و ضرری به ایشان نرسد، واجب نیست بر ایشان مهاجرت؛ بلکه با وجود این حال، مستحب است که مهاجرت نماید و ترک وطن نماید به جهت آن که بودن آن در آن ولایت باعث کثرت سواد [۹] کفره و مشرکین و قوّت و شوکت ایشان می‌گردد و اگر متعذر [۱۰] باشد حرکت به جهت ضعف و ناتوانی و پیری و مرض و عدم زاد و راحله [۱۱] و نفقه، پس حرجی بر او نیست. سؤال دوازدهم: بعضی از مسلمانان در بلادی که حال در تصرف کفره روسیه است توطن نموده و بودن ایشان در آن بلاد موجب کثرت عدت [۱] کفره شده و اعانت کفره می‌نمایند و بسیاری از مایحتاج قتال خود را به تقریب بودن مسلمانان در آن بلاد خصوصاً مأکولات، سرانجام [۲] و تدارک می‌نمایند و توقف و زراعت مسلمانان مذکورین، موجب آبادی و طول مقام [۳] کفره در آن بلاد شده. در این صورت به آنها چه نوع باید معمول داشت؟ جواب: واجب است بر این جماعت، مهاجرت و ترک معاونت اگر ممکن بوده باشد ایشان را و اگر ممکن باشد مهاجرت و به عمل نیاورند و ممد و معین [۴] ایشان باشند و فتح و غلبه و استیلاء، موقوف [۵] باشد بر دفع ایشان و مقاتله با ایشان، لازم است که به عمل بیاورند و جنگ نمایند، خواه در عسکر ایشان باشند و خواه در جای دیگر که مانع از عبور لشکر اسلام شوند به جهت اعانت کفره روسیه در راهنمایی و ارشاد ایشان و فساد در ارض و کمک ایشان و باعث استیلای ایشان بر هدم [۶] بیضه اسلام و محو آثار شریعت سیدالمرسلین صلی‌الله علیه و آله. و اگر منجر به قتل گردد و موقوف باشد فتح به قتل، باید کشت و قتل را به عمل آورد. و چنین جماعت، از حیثیتی اشد و بدتر از جماعت روسیه‌اند و ملعون دنیا و آخرت اند و عذاب ایشان اشد از عذاب دیگران است؛ بلکه در معنی علی‌الظاهر حکم مرتد فطری [۷] را برایشان جاری می‌توان ساخت. در این صورت بر قاتل، قصاص و دیه و کفاره لازم نیست و اگر مسلمانان در میان آنها بوده باشند که اعانت آنها ننمایند و ممکن نباشد که به قهر و غلبه گرفته باشند البته نباید متعرض آنها شد به وجهی از وجوه. **پاورقی‌ها:** [۱] نوشته شده [۲] گستاخی، گردن‌کشی [۳] جمع کافر [۴] منظور تسخیر بخش‌هایی از قفقاز توسط ارتش روسیه در زمان فتحعلی شاه قاجار است. [۵] متوطن ساختن: سکونت دادن [۶] سفک دماء: ریختن خون [۷] غارت [۸] عدم تمکن: ناتوانی [۹] آشکار کردن [۱۰] اصل و اساس [۱۱] ریشخند [۱۲] حامیان [۱۳] شراب‌خواری [۱۴] زور، قساوت [۱۵] پوشیدگی [۱۶] جنگ با دشمن دین [۱۷] شاخه‌ها [۱۸] اهل ثغور: مرزنشینان [۱] در اصطلاح فقهی، مجازاتی که میزان آن را شارع معین کرده است. [۲] در اصطلاح فقهی مجازاتی که میزان آن را شارع معین نکرده است. [۳] جمع زمان [۴] دشمنان [۵] نی‌لبک [۶] معمول، مرسوم. در اصل تعارف [۷] تطویل کلام، پرگویی [۸] جاها [۹] دون ثانی: غیر دوم [۱۰] داخل شدن [۱۱] باز ایستادن [۱۲] دشمنی، نبرد [۱۳] خداوند بزرگ آگاه است به آنچه در قلب‌هاست. [۱] معلوم نمود: آموخت [۲] یاری دادن [۳] لباس [۴] خوردنی‌های حرام. در اصل: موکولات محرّمه [۵] غیرمقدور و متعذر: ناممکن و دشوار [۶] در صورتی که موقوف علیه حرب و محتاج‌الیه باشد: در صورتی که امور مورد اشاره، شرط جنگ و مورد احتیاج باشد. [۷] لابد منه: ناگزیر [۸] در اصل: معلّق [۹] جماعت [۱۰] دشوار [۱۱] عدم زاد و راحله: نبودن توشه و مرکب [۱] عده، جمعیت [۲] سامان دادن [۳] اقامت [۴] ممد و معین: کمک‌کننده و یاور [۵] منوط [۶] خرابی، ویرانی [۷] مرتد فطری: کسی که از پدر و مادر مسلمان متولد شده ولی پس از بلوغ، کافر شود که از نظر اسلام واجب‌القتل است. * رسایل و فتاوای جهادی، ص ۱۲۱ -۱۴۵.