معرفی اشغالگران روسی به عنوان کفار حربی
متن با تقسیمبندی جهاد در اسلام به پنج قسم آغاز میشود. سپس به تفصیل به قسم نخست، یعنی جهاد دفاعی، میپردازد. این نوع جهاد در شرایطی واجب میشود که کفار قصد هجوم به سرزمینهای اسلامی را داشته باشند و بخواهند شعائر کفر را جایگزین اسلام کنند، مانند به صدا درآوردن ناقوس به جای اذان و ساخت کلیسا به جای مسجد. در ادامه، نویسنده به شدت گرفتن کفر با استیلای قائلین به تثلیث مسیحی و سایر منکرات اشاره میکند و در نهایت، فرقه روسیه را مصداق این کفار حربی معرفی کرده و برای خواری و خذلان آنان دعا میکند.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا با تأکید بر برتری جهاد بر سایر اعمال عبادی، حتی فرایض یومیه، آغاز میشود و جهاد را اوج محبت و اخلاص به خداوند معرفی میکند. در ادامه، جهاد را به دو قسم تقسیم میکند: قسم اول که دفاع از اسلام و دعوت کفار به آن است و منصب امام یا نایب خاص اوست؛ و قسم دوم که دفاع از کیان اسلام، سرزمینهای مسلمانان، ناموس و جان ایشان در برابر تهاجم کفار است. در غیبت امام، این نوع دفاع بر مجتهدین واجب است و در صورت عدم دسترسی به مجتهد یا عدم کفایت او، بر هر فرد بصیر و آگاه به فنون سیاست واجب کفایی میشود. فتوا به وجوب اطاعت از مجتهدین و در صورت لزوم، از سلطان منصوب از سوی ایشان در امر جهاد تأکید میکند و مخالفت با آنان را مخالفت با امام و خداوند میداند. همچنین، به فتحعلی شاه اجازه داده میشود تا برای تأمین هزینههای لشکر و دفع کفار، از خراج اراضی مفتوحه و زکات استفاده کند. در بخشهای پایانی، فتوا به علما توصیه میکند که مردم را به جهاد تشویق کرده و در صورت لزوم، متخلفین را تعزیر کنند. همچنین، به مسلمانان هشدار میدهد که دنیا فانی است و باید جان خود را در راه خدا فدا کنند. در ادامه، احکامی در مورد عدم جواز تحصن در قلعهها در صورت حمله کفار، جواز استفاده از آلات لهو و لعب برای افزایش دلیری مجاهدین و احکام مربوط به شهدای جهاد (عدم نیاز به غسل و کفن) بیان میشود. در نهایت، بر وجوب اطاعت از سلطان در امر جهاد و ترک خانواده و اموال برای دفاع از اسلام تأکید شده و پاداش شهدا را همنشینی با شهدای کربلا ذکر میکند.
تهییج مردم برای شرکت در جهاد با روس ها و تعیین فتحعلی شاه قاجار و عباس میرزا به سمت فرماندهان جنگ
متن با ستایش خداوند و درود بر پیامبر و خاندانش آغاز میشود و مردم ایران را به جهاد علیه کفار روس و دفاع از اسلام فرا میخواند. در ادامه، با توصیف بهشت و پاداشهای اخروی، مخاطبان را به فداکاری و شهادت در راه خدا تشویق میکند و با یادآوری آرزوی شهادت در کربلا، از آنان میخواهد که گفتار خود را با کردارشان هماهنگ سازند. سپس، به اهمیت جهاد در آذربایجان برای حفظ اسلام و ناموس مسلمانان اشاره کرده و کشتهشدگان در این راه را همردیف شهدای کربلا میداند. در بخش پایانی، به شیعیان یادآوری میکند که سیاست جهاد و دفع دشمنان، به بزرگان دین و جانشینان آنان از علما اختصاص دارد و به همین دلیل، فتحعلی شاه قاجار و ولیعهدش عباس میرزا را به عنوان فرماندهان این جهاد معرفی میکند. متن با تأکید بر لزوم اطاعت از این فرماندهان و هشدار درباره عواقب سرپیچی، و با فراخوانی مردم به غیرت اسلامی و دفاع از ناموس، به پایان میرسد.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا با تأکید بر وجوب مقاتله با کفار در صورت قصد تغییر احکام اسلام و غارت مسلمین آغاز میشود و این عمل را مصداق «مقاتل فی سبیلالله» میداند. در ادامه، به عدم نیاز به اذن مجتهد جامعالشرایط برای دفاع در برابر هجوم کفار اشاره میکند و رجوع به مجتهد را صرفاً برای آگاهی از احکام قتال میداند. سپس، به جواز و مشروعیت آمادگی نظامی از طریق اسبتازی و تیراندازی و حتی گرو بستن در آنها میپردازد و تعلیم و تعلم توپ و تفنگ را در صورت لزوم برای دفع کفار، واجب میشمارد. در بخش دیگری، مقتول در این دفاع را شهید دانسته و احکام خاص شهید را برای او جاری میداند. فتوا مجدداً بر وجوب مقاتله با کفار تأکید میکند و بیان میدارد که اگر دفع پادشاه اسلامی مستلزم دفع بنای اسلام باشد، جهاد بر همگان واجب است و اطاعت از سلطان جائر در این امر نیز از باب مقدمه واجب است. در ادامه، به وضعیت خطرناک زمانه و هجوم دشمن دین (روسها) اشاره کرده و هرگونه کوتاهی در جهاد را موجب خواری و اسارت اسلام و مسلمین میداند. در پایان، به وجوب صرف اموال مستحبی در راه مقاتله با کفار در صورت لزوم اشاره میکند و در صورت تعارض با واجبات دیگر مانند حج، دفاع را مقدم میشمارد. همچنین، به تفاوت جهاد حقیقی (با اذن معصوم) و قتال برای حفظ اسلام و مسلمین میپردازد و بیان میکند که اگرچه دومی فضیلت شهادت را دارد، اما احکام جهاد حقیقی را شامل نمیشود.
پاسخ به مسائل مربوط به امر جهاد (با روس ها)
این فتوا به سؤالاتی درباره وجوب جهاد با روسها، جواز آموزش فنون جنگی جدید، حکم «مؤلفة قلوبهم» برای کمککنندگان غیرمسلمان، اولویت جهاد بر حج و زیارت، حکم کسانی که با دشمن همکاری میکنند و وضعیت اهل کتاب همپیمان با روسها پاسخ میدهد. همچنین به جواز حضور علما در میدان جنگ و ثواب ترغیبکنندگان به جهاد اشاره میکند. در پایان، به مسائل مالی مربوط به جهاد، حکم نماز مجاهدین و وضعیت شهدای جنگ میپردازد و تأکید میکند که دفاع از اسلام و مسلمین در برابر تهاجم کفار واجب است و خراج اراضی میتواند صرف مجاهدین شود.
پاسخ به مسائل مربوط به امر جهاد (با روس ها)
این فتوا با تأکید بر شهادت مجاهدین در جهاد دفاعی زمان غیبت آغاز میشود و آن را مأمور به و مأذون فیه میداند. در ادامه، به پادشاه هشدار میدهد که با ظلم و ستم مردم را به سمت کفار سوق ندهد، زیرا این امر گناه بزرگی است. سپس به جواز پوشیدن لباس کفار در جنگ، در صورت لزوم و برای سرعت و سهولت در امور جنگی، اشاره میکند و استعانت از کفار و اهل خلاف را در صورت ایمنی از خیانتشان جایز میشمارد. در بخش بعدی، بر وجوب نشر احکام جهاد توسط علما تأکید میکند و غفلت مردم از این امر و دشواری تکلیف جهاد را گوشزد مینماید. در ادامه، به نقد ادعای کفار مبنی بر قصد صرفاً سلطنت میپردازد و آن را حیلهای برای آرام کردن مسلمین میداند که در نهایت به محو اسلام و تضعیف اعتقادات منجر خواهد شد، به ویژه برای اطفال و صغار. سپس، به تفصیل اسباب وجوب قتال را بیان میکند که شامل خوف بر اسلام، مسلمین، ذریه ایشان و تصرف بلاد میشود و خوف ارتداد را از خوف قتل و اسارت بزرگتر میداند. در ادامه، به وجوب نهضت و سرعت عمل در دفاع از آذربایجان در برابر هجوم روسها اشاره میکند و عذر تراشی برای عدم جهاد را مردود میشمارد. در بخش دیگری، به جواز استفاده از تاکتیکهای جنگی دشمن (مانند صفآرایی) در صورت امکان غلبه اشاره میکند و ارتکاب معاصی توسط برخی از لشکریان اسلام را مانع از وجوب جهاد نمیداند. در نهایت، به دو مقام در وجوب جهاد اشاره میکند: اول، وجوب نهضت بر عموم مکلفین برای دفاع از مسلمین و بلاد اسلامی، بدون توجه به امانتداری یا خیانت پادشاه؛ و دوم، وظایف پادشاه در قبال جهاد و مردم، شامل بذل مال، انتخاب خزانهدار امین، صرف مال در مصالح مسلمین، تفقد از حال رعیت، عدم ایجاد مانع بین خود و مردم، عدم تکلیف مردم به مافوق طاقتشان و پرهیز از ظلم که منجر به طغیان مردم میشود.
اعلان جهاد علیه روس ها
متن با بیان هجوم کفار روس به بلاد مسلمین و تلاش برای تسخیر ممالک اسلامی آغاز میشود و بر این نکته تأکید دارد که عزت دین با استقلال پادشاه اسلام گره خورده است. در ادامه، بر وجوب جهاد برای دفع کفار و حفظ دین، دولت، آبرو و مال مسلمانان تأکید میکند و این جهاد را کمتر از جهاد در حضور امام نمیداند. سپس، با اشاره به اتفاق نظر علما بر وجوب دفع کفار در هنگام هجوم، اطاعت از پادشاه اسلام (فتحعلی شاه) و نایبالسلطنه (عباس میرزا) را در امر جهاد بر عموم اهل ایران، حتی زنان و بردگان، واجب میشمارد. در بخش بعدی، با لحنی پرشور، مسلمانان را به غیرت دینی فرا میخواند و عواقب تسلط کفار بر سرزمینهای اسلامی را برمیشمرد. در پایان، وظایف اقشار مختلف جامعه از جمله واعظان، خطیبان، علما، مجتهدین، وزرا، امنای دولت، متصدیان جهاد، رعایا، ارباب ثروت، عمال ولایات، اهل حرفه و صنعت و لشکریان را در راستای جهاد تبیین میکند و بر خلوص نیت، ترک محرمات و رعایت حقوق مردم تأکید میورزد.
اعلان جهاد علیه روس ها و تعیین فتحعلی شاه قاجار و عباس میرزا به سمت فرماندهان جنگ
بر هر مکلف بالغ و عاقل، به شرط امکان و قدرت لازم است که مجاهده با کفار، دفع شر اشرار و حفظ بیضه اسلام[۱] از تسلط کفره لئام[۲] کند، تا کفار بر بلاد مسلمین غالب نگردند و بر نفوس و اموال و اعراضشان[۳]، تغلب[۴] و تصرف نکنند و رسوم اسلام، مندرس[۵] نشود و شریعت ملک علام[۶] معطل نماند و این امر خطیر، منتظم نمیشود مگر به وجود رئیس دبیر که تجهیز عساکر[۷] و اشیاع[۸] و تدبیر جنود[۹] و اتباع کند؛ و چون ریاست و دولت و خلافت و سلطنت از جانب سلطان علی الاطلاق جل سلطانه، منتهی است به سلطان اعظم فتحعلی شاه و جناب اقدسش، در مجاهده متمکن[۱۰] است و بر مدافعه قادر؛ پس حضرت علیهاش را واجب است به وجوب عینی تعینی[۱۱] که تحمل اثقال[۱۲] جهاد و تجهیز عساکر و اجناد[۱۳] کند به آنچه موجب اتمام جهاد میشود، و همچنین واجب است بر کسی که آن حضرت او را معین و منصوب ساخته و به تهیه اسباب قدرتش پرداخته و اوست حضرت شریف شما. پس به وجوب عینی تعینی بر شما واجب است که اقامه امر جهاد کنید و بذل وسع در مدافعت از شریعت نمایید و بر تمامتکسانی که قدرت دارند، واجب است اطاعت فرمان شماکنند و در جیش[۱۴] شما حاضر شوند و مشغول جهاد گردند و با نیزهها و شمشیرها و سایر آلات، حرب و دفاعکنند تا نشکند شوکت اسلام و پوشیده نگردد معالم[۱۵] حلال و حرام. شما راست تقوی و تضرع به خدا و اعتماد به او در امور و بذل وسع در سد ثغور[۱۶] و اقامه شرایع اسلام و ترویج مسائل حلال و حرام و تحریص مردم به نماز جماعت و ادای اقسام عبادت و نصب پیشنمازان و واعظان برای ترغیب مردم به جهاد و مسارعت[۱۷] ایشان به دفاع اهل عناد[۱۸] و بیان نقص دنیای دنی[۱۹] و فوز سعادت ابدی، تا مرگ بر ایشان آسانگردد و بدانند که شهادت، عین کرامت است و نیل سعادت؛ قتیل[۲۰] این قتال، شهید است و نزد خداوند، سعادتمند؛ گناهش آمرزیده است و پایهاش بلند. و واجب است که مقصود شما از این کار، محض حفظ دین باشد و حراست اسلام و مسلمین. پس آلوده نکنید مقصود خود را به طلب ریاست فانی و تسلط مردمان در این دنیای دنی؛ چه صاحب فطرت بلند و همت ارجمند، ملتفت نشود به زخارف فانیه[۲۱] و اهتمام نکند در ریاسات زایله[۲۲]، بلکه جز رضای ربالعالمین نخواهد و جز تقرب دیان دین[۲۳] نجوید. قال الله عزوجل: تِلَکَ الدّارُ الاخرةُ نَجْعَلَها لِلَّذینَ لایُریدُونَ عُلُوّاً فی الارضِ و لا فَساداً وَ الْعاقِبَةٌ لِلمُتَّقین[۲۴]. خدا تقویت ما و شما به طاعت خود کند و به فوز جنت نزدیک گرداند. **پاورقیها:** [۱] اصل اسلام [۲] کافران فرومایه [۳] اعراض (جمع عرض): آبروها [۴] غلبه یافتن، دست یافتن [۵] فرسوده، بیاعتبار [۶] از القاب خداوند [۷] جمع عسکر: سپاهها، لشکرها [۸] جمع شیعه: پیروان [۹] جمع جند: سپاهها [۱۰] توانا [۱۱] در اصول فقه، واجبات به اعتبار مکلف و به اعتبار تکلیف به واجبات عینی و کفایی تقسیم شدهاند که واجب عینی نیز به اعتبار تکلیف، به واجب تعینی و تخییری تقسیم میشود. [۱۲] مشقات، سنگینیها، بارها [۱۳] جمع جند: سپاهها، لشکرها [۱۴] سپاه [۱۵] جمع معلم: نشانههای راه [۱۶] کوشش تمام برای بستن مرزها [۱۷] سبقت گرفتن، شتاب کردن [۱۸] ستیزهجویان [۱۹] پست [۲۰] کشته شده [۲۱] زینتهای نابردشدنی، کنایه از دنیاست. [۲۲] ریاستهای از بین رفتنی [۲۳] داور روز مکافات [۲۴] قصص، ۸۲: ما خانه ابدی آخرت را برای آنان که در زمین اراده برتریجویی و فساد و سرکشی ندارند، قرار دادیم و سرانجام و عاقبت برای تقواپیشگان است.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا با اشاره به قصد کفار برای تسلط بر سرزمینهای اسلامی، قتل و اسارت مسلمانان، غارت اموال و هتک ناموس و از بین بردن شعائر اسلامی، حکم به وجوب کفایی جهاد بر همه مسلمانان میدهد. تأکید میشود که این وجوب شامل زنان، نابینایان، بیماران و بردگان نیز میشود، به شرطی که توانایی شرکت در جهاد را داشته باشند. در ادامه، به گناهکار بودن و خروج از عدالت کسانی که از جهاد سر باز میزنند، اشاره شده، مگر اینکه کفایت تعداد مجاهدان محرز باشد. در پایان، به ثواب عظیم صرف مال در راه جهاد پرداخته و آن را برتر از سایر مستحبات دانسته و بیان میکند که در برخی موارد، ایثار مال در جهاد واجب میشود و در این صورت، صرف آن در اعمال مستحبه جایز نیست.
پاسخ به مسائل مربوط به امر جهاد (با روس ها)
این فتوا با اشاره به تجاوزات دوازده ساله روسیه به بلاد اسلامی، از جمله تسخیر اراضی، دستگیری و کوچاندن مسلمانان، هتک حرمت نوامیس و منع شعائر دینی، به ضرورت جهاد علیه کفار روس میپردازد. در پاسخ به سؤالات مطرح شده، جهاد را در ابتدا واجب عینی و سپس کفایی اعلام میکند و بر عدم نیاز به اذن مجتهد در این خصوص تأکید دارد، هرچند کسب اذن را احوط میداند. در ادامه، وضعیت شهیدان این جنگ را از نظر غسل و کفن بررسی کرده و فرار از معرکه را گناه کبیره و مستوجب حد و تعزیر میشمارد. همچنین، جواز استفاده از آلات جنگی جدید (مانند طبل) و آموزش نظامی توسط کفار فرنگی را به شرط ضرورت و عدم ارتکاب محرمات، صادر میکند. در پایان، به وجوب مهاجرت مسلمانان از بلاد تحت تصرف کفار در صورت عدم توانایی اظهار شعائر اسلامی اشاره کرده و مسلمانانی را که به کفار کمک میکنند، مستحق قتل و بدتر از کفار میداند و حکم مرتد فطری را بر آنان جاری میسازد.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا به وجوب کمک به کفاری که به مسلمانان یاری میرسانند، اشاره میکند و بیان میدارد که میتوان از مال زکات و خراج به آنها داد تا هم از شر کفار دیگر در امان باشند و هم به اسلام رغبت پیدا کنند. در ادامه، بر وجوب کفایی تعلیم و استفاده از آلات جنگی در عصر حاضر تأکید میشود و در صورت عدم کفایت، این وجوب بر همه لازم میگردد. همچنین، احکام مربوط به شهید در میدان نبرد (عدم غسل و کفن) ذکر شده است. در بخش پایانی، با توجه به حمله روسیه به بلاد اسلامی، بر وجوب مقاومت و معاونت همه مسلمانان (آزاد، بنده، مرد، زن) تأکید شده و این واجب را از اعظم واجبات میداند که نیاز به اذن خاص مجتهد ندارد. در صورت لزوم، همه مسلمانان باید با جان و مال خود به دفع کفار بپردازند.
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا به بررسی احکام جهاد در برابر هجوم کفار میپردازد. در ابتدا، جواز آموختن فنون جنگی از کفار و پوشیدن لباس آنها در صورت لزوم برای دفع مهاجمین مطرح میشود. سپس، جواز استعانت از اهل ذمه و اهل شرک در جنگ، مشروط به ایمن بودن از حیله آنها و در صورت توقف دفع کفار بر این استعانت، وجوب آن بیان میگردد. همچنین، وجوب اعانت مالی به کفار در صورت توقف استعانت بر آن و عدم جواز ارتکاب امور حرام در صورت عدم توقف مقاتله بر استمداد از آنها، مورد تأکید قرار میگیرد. در ادامه، فتوا بر وجوب دفاع از همه مسلمانان (اعم از شیعه و سنی) در برابر هجوم کفار تأکید میکند و حتی احتمال الحاق نواصب و خوارج به این حکم را قوی میداند. در پایان، جواز استعمال آلات لهو در صورتی که دفع اسلام موقوف بر آن باشد، مطرح میشود.
.jpeg&w=3840&q=75)
اعلان جهاد علیه روس ها
این فتوا با تأکید بر وجوب جهاد و نفی هرگونه تردید در آن، به قصد روسها برای تسخیر ولایات اسلامی و تسلط بر بلاد مسلمین اشاره میکند. در ادامه، به وضعیت اسفبار مسلمانان تحت حکومت روسها و ستمهای وارده بر آنان میپردازد و در نهایت، بر حرمت کنارهگیری از قتال با این طایفه تأکید میکند.
بیان سبب استیلای انگلیس بر هند
متن با استناد به روایتی از امام علی (ع) و سخنی از عرفا، به این نکته میپردازد که شیفتگی به لذات و لهو و لعب پادشاهان، موجب تباهی و زوال حکومتشان میشود. برای اثبات این مدعا، به سرنوشت محمدشاه، آخرین پادشاه بابری هند اشاره میکند که به دلیل عیاشی و خوشگذرانی، سلطنتش سست شد و بیگانگان (انگلیسیها) بر مملکتش مسلط گشتند. در ادامه، به غفلت هندیان از نفوذ انگلیسیها و رفتار متواضعانه انگلیسیها در ابتدا اشاره میکند که با دادن هدایا، دل هندیان را به دست میآوردند. در نهایت، بیان میشود که مردم هند به دلیل تمایل به این هدایا و متاعهای فرنگی، حاضر به از دست دادن مال و جان و مُلک خود هستند و از شنیدن حقیقت رویگردانند.
شرح رفتار مکارانه انگلیسی ها و هشدار به پادشاه و دولتمردان ایران
این متن با اشاره به تجربه هندوستان، به پادشاه و دولتمردان ایران هشدار میدهد که از معاشرت و مسامحه با اروپاییان (به ویژه انگلیسیها) پرهیز کنند. نویسنده توضیح میدهد که چگونه این جماعت با حیلهگری، نفوذ از طریق سفارت و تجارت، و فریب دادن سرداران و ارکان دولت با هدایا و نرمزبانی، به تدریج بر ممالک مسلط میشوند. در ادامه، تأکید میشود که تسلط بیگانگان نه تنها به زوال سلطنت و بدنامی میانجامد، بلکه باعث از بین رفتن امر به معروف و نهی از منکر، خرابی دین و خسران دنیا و آخرت خواهد شد. در پایان، از صاحبان عقل و بینش، به خصوص سلاطین و حکام، درخواست میشود که این هشدار را جدی بگیرند و آن را بازیچه نپندارند.
هشدار در مورد ایجاد روابط سیاسی با فرانسویان با توجه به سیاست مکارانه آنان
این متن با تأکید بر لزوم عدم اجازه ورود و نفوذ فرانسویان به دربار و ساختار حکومتی ایران آغاز میشود. در ادامه، به ویژگیهای فریبنده و مکارانه فرانسویان در تسخیر قلوب حکام و رعایا، ایجاد فتنه و نفاق میان سران و نفوذ تدریجی در کشورها اشاره میکند. سپس، با وجود شجاعت و غیرت مردم ایران، نگرانی خود را از تردد سفرای فرانسه به پایتخت ابراز میدارد و دلیل آن را مکر و حیلهگری فرانسویان و همچنین نفاق و طمع برخی سرداران ایرانی میداند. در پایان، نسبت به آسیب رسیدن به پایه سلطنت در نتیجه این امور هشدار میدهد.
اعلان جهاد علیه روس ها و ارشاد دولتمردان ایران در امر مملکت داری
متن با اشاره به هجوم کفار روسیه و تصرف ولایات اسلامی و معطل ماندن شعائر دینی آغاز میشود و خطر نابودی اسلام را گوشزد میکند. سپس، مجاهدین فی سبیل الله را به سه دسته اخص (فرمانروا و شاه)، خواص (وزرا و مسئولین تجهیز سپاه) و عوام (لشکر و مردم دیندار) تقسیم کرده و وظایف هر گروه را تشریح میکند. تأکید میشود که سستی در جهاد، نه تنها به قتل و غارت منجر میشود، بلکه بنیان دین را منهدم کرده و خسران ابدی به بار میآورد. در ادامه، اهمیت برپایی شریعت توسط پادشاه و امیر لشکر برای انتظام امور و جلب محبت رعایا بیان میشود. همچنین، بر لزوم رعایت عدالت در برخورد با رعایا و جلوگیری از ظلم و تعدی کارگزاران تأکید شده و عواقب سوء بیعدالتی و غفلت از احوال مردم، از جمله سلب دولت از حاکم، گوشزد میشود. در پایان، به اهمیت انتخاب وزیر باتدبیر و خداترس و رجوع به علمای عامل در امور شرعی اشاره شده و وعده نصرت الهی در صورت رعایت این اصول داده میشود.
اعلان جهاد علیه روس ها
متن با اشاره به تجاوزات روسها به بلاد مسلمین و دور شدن آنها از قواعد سلطنت آغاز میشود. سپس به همت عباس میرزا، ولیعهد وقت، در اعتلای اسلام و مبارزه با کفر اشاره میکند و بیان میدارد که به دستور میرزا بزرگ قائم مقام، از علمای اسلام خواسته شده تا رسالههایی در باب وجوب و فضایل جهاد بنویسند. در ادامه، نویسنده به عنوان یکی از دعوتشدگان، به نگارش این رساله با عنوان «تحفةالمجاهدین» میپردازد. بخش اصلی متن به تبیین وجوب کفایی جهاد از منظر آیات، احادیث و اجماع فقها اختصاص دارد و سه صورت وجوب عینی جهاد (اعلام امام، نذر و عجز مجاهدان) را برمیشمرد. تأکید میشود که در صورت هجوم کفار به بلاد مسلمین و ترس از غلبه آنها، جهاد بر تمامی مسلمانان قادر، اعم از مرد و زن، سالم و بیمار، واجب عینی است. در ادامه، نصرانیان متجاوز را کافر و مقاتله با آنها را ضروری دانسته و کسانی که بدون عذر شرعی از جهاد سر باز زنند را کافر به آنچه بر محمد نازل شده، میداند. متن به احکام شهیدان در جهاد اشاره کرده و آداب مجاهدان را شامل آمادگی نظامی، تحمل سختیها و پرهیزگاری امرا و سرداران برمیشمرد. در پایان، به جواز خدعه و مکر در جهاد برای دستیابی به پیروزی اشاره میکند.
تأکید بر حفظ استقلال اقتصادی
متن با طرح این پرسش آغاز میشود که آیا ایران از نظر مواد معیشتی و لوازم مملکت به خارج نیازمند است یا خیر. سپس مواد معیشتی را به سه دسته نباتی، معدنی و صنعتی (شامل تجارت) تقسیم میکند. در بخش نباتی، به وفور حبوبات و رستنیها در ایران اشاره شده و تأکید میشود که جز برخی ادویه، نیازی به واردات مواد غذایی نیست. در بخش معدنی، به وجود خزاین الهی در کوهها اشاره شده که با علم معدنشناسی قابل بهرهبرداری هستند. در بخش صنعتی و تجاری، صنایع لازمه و صادرات برای افزایش ثروت و مکنت مطرح میشود. در ادامه، به وضعیت نامطلوب هر یک از این بخشها در ایران پرداخته میشود. در حوزه نباتی، از مسامحه و سهلانگاری در تکمیل زراعت و آبادانی اراضی انتقاد شده و سختگیری ارباب زراعت و احتکار مورد نکوهش قرار میگیرد. پیشنهاد میشود که به جای صرف ثروت در لهو و لعب، در توسعه زراعت و حفر قنوات سرمایهگذاری شود. در بخش معدنی و صنعتی، از عدم سرمایهگذاری در تجزیه معادن و تأسیس کارخانههای داخلی (مانند ریسمانتابی و قندسازی) گلایه شده و دلالی تجار ایرانی برای فرنگیها به شدت نقد میشود. در پایان، نتیجهگیری میشود که ایران از نظر مواد معیشتی غنی است، اما در بهرهبرداری و عمل به آن ناتوان است و این نعمات مادی و معنوی به دست دیگران افتاده است، در حالی که قانون شرع مقدس اسلام نیز در دست است اما اعمال و رفتار به دیگران سپرده شده است.
اندرز به محمد علی شاه قاجار در جهت پیشرفت و استقلال کشور و جلوگیری از دخالت قدرتهای خارجی
این نامه با تأکید بر لزوم حفظ شریعت و برقراری قوانین اسلامی آغاز میشود و به محمدعلی شاه توصیه میکند که معلم دینی برگزیند و به واجبات الهی عمل کند تا حاکمیتش دوام یابد. در ادامه، از همنشینی با دنیاپرستان برحذر میدارد و بر لزوم تلاش برای پیشرفت میهن، ساماندهی امور مملکت، پرورش ملت و ترویج صنایع داخلی مانند ریسندگی و بافندگی تأکید میکند. سپس به گسترش علوم و صنایع جدید اشاره کرده و آن را راهی برای پیشرفت ملتها میداند و عقبماندگی کنونی ایران را نتیجه بیتوجهی به این امور و علاقه به صنایع بیگانگان میداند. در بخش بعدی، از دخالت بیگانگان برحذر میدارد و ریشههای فتنهانگیز آنها را عامل مصیبتها معرفی میکند. سپس به اهمیت گسترش عدالت و برابری اشاره کرده و بر اجرای احکام شرعی برای همگان تأکید میکند. در پایان، به محبت به ملت و جلب دلهای آنان توصیه میکند و مطالعه تاریخ پادشاهان گذشته را برای درسآموزی در جهت استقلال و پیشرفت ضروری میداند و به محمدعلی شاه توصیه میکند که از راه پادشاهان غرق در لذتهای دنیوی دوری کرده و راه پادشاهان تلاشگر در جهت آموزش و پرورش ملت و گسترش دانش را برگزیند و مقام دانش و دانشمندان را گرامی بدارد.
ضرورت ایجاد ارتش ملی و داوطلب کارآزموده جهت حفظ استقلال کشور
متن با اشاره به لزوم بیان حقایق در زمان مناسب آغاز میشود و بر اهمیت امنیت داخلی و استقلال کشور تأکید میکند. سپس به ضرورت تشکیل یک ارتش ملی و داوطلب با تعداد بالا (یک کرور نفر) اشاره دارد و بیان میکند که این امر باید از هماکنون توسط مجلس و وزیر جنگ برنامهریزی شود. در ادامه، حفظ کیان اسلام را از هر چیز دیگری مقدمتر دانسته و آن را با فداکاری پیامبر و ائمه مقایسه میکند و در نهایت، بر لزوم آمادگی یک کرور سرباز ملی و داوطلب برای حفظ مملکت اسلامی تأکید میکند.
لزوم آموزش نظامی برای عموم مردم و حفظ استقلال کشور
متن با استناد به آیات قرآن، بر لزوم آمادگی دفاعی و نظامی برای حفظ حیات سیاسی کشور تأکید میکند. در ابتدا، نقش حیاتی روحانیون در تحولات سیاسی و توانایی آنان در بسیج مردم برای تشکیل قوای دفاعی را برجسته میسازد و ارتش موجود را ناکافی میداند. سپس، با استناد به اصول اولیه اسلام و آیه جهاد، آموزش نظامی اجباری برای تمامی طبقات جامعه را ضروری میشمارد و آن را نه تنها یک عمل مستحب، بلکه برای شیعیان منتظر فرج، واجب تلقی میکند. در ادامه، با هشدار نسبت به خطر اضمحلال اسلام و تصرف وطن توسط اجانب، از علمای اسلام میخواهد که این امر شرعی را به صورت عمومی درآورند و با سازماندهی صحیح، ملت را به آموزش فنون جنگی ترغیب کنند تا در مدت کوتاهی، نیروی دفاعی عظیمی برای کشور فراهم آید. در پایان، با اشاره به سابقه دلاوری ایرانیان، ابراز امیدواری میکند که با این آمادگی، اسلام برتری یابد و باطل نابود شود و برای اسلام، مجلس ملی و حصون انام آرزوی پایداری میکند.
ضرورت تشکیل ارتش ملی برای مقابله با توطئههای خارجی و حفظ استقلال کشور
متن با اشاره به معاهده روس و انگلیس و تقسیم ایران، خطر از دست رفتن استقلال و آزادی مذهبی را گوشزد میکند. سپس بر لزوم اتحاد ملت و دولت و تشکیل ارتش ملی برای مقابله با این تهدیدات تأکید میشود. در ادامه، از مخاطب خواسته میشود تا با استفاده از نفوذ خود، ملت را برای تشکیل قشون ملی آماده کرده و از مجلس شورا و مجلس بلدیه بخواهد تا قوانین مربوط به آن را وضع و اجرای آن را از وزارت جنگ مطالبه کنند. در پایان، نویسنده این اقدام را وظیفهای شرعی و عقلی برای حفظ اسلام و وطن میداند.
نکاتی پیرامون حفظ استقلال کشور و هشیاری نسبت به نقشههای دشمنان
متن با اشاره به مشاهده پریشانی مسلمین و خرابی مملکت توسط علما و اطلاع از نقشههای اجانب، به تأسیس مجلس شورای ملی و انجمنها برای اصلاح مفاسد و دفع مضار اجانب اشاره میکند. در ادامه، هشت نکته برای حفظ استقلال کشور و تقویت اسلام و مسلمین ارائه میشود. این نکات شامل تأکید بر اتحاد و اخوت بین مسلمین برای جلوگیری از نفوذ اجانب، تدبر در تاریخ اسلام و فتوحات گذشته، لزوم فراگیری علم جنگ برای دفاع از اسلام و مرزها، ترویج تولیدات داخلی و کاهش وابستگی به خارج، رفتار مسئولانه اهالی برای حفظ امنیت، مجازات تهمتزنندگان و حفظ آبروی مسلمانان، لزوم هماهنگی انجمنها با مجلس شورای ملی و در نهایت، اهمیت حفظ و حراست از مرزهای اسلامی است. متن با ابراز امیدواری به تأیید صاحب شریعت و امام زمان و تشکر علما و عموم مردم از مجلس شورای ملی و انجمنها به پایان میرسد.
نیاز به قدرت برای تثبیت استقلال کشور
متن با مقایسه وضعیت کنونی ملت با دو سال گذشته آغاز میشود و بر اهمیت استقلال به عنوان بهترین نعمت برای هر قوم تأکید میکند. سپس بیان میشود که استقلال تنها با قدرت نظامی محقق میشود و نه با التماس و درخواست. در ادامه، لزوم تدوین نظامنامهای برای قشون ملی توسط وزارت جنگ و ارائه آن به مجلس برای تصویب و اجرا مطرح میگردد. در پایان، بر واجب بودن طلب و حفظ استقلال دین و مملکت برای همگان تأکید میشود.
اعلام غیرقانونی و بیاعتبار بودن همه قراردادهای دولت ایران با دولتها و شرکتهای خارجی
این اعلامیه با اشاره به استقلال کامل ایران، تمام قراردادهای استقراض، رهن، امتیاز و هرگونه توافق مشابه را که بدون امضای مجلس و مغایر با قانون اساسی توسط حکومت وقت منعقد شده باشد، بیاعتبار میداند. همچنین، جواهرات موجود در خزائن تهران را متعلق به ملت ایران دانسته و هرگونه رهن یا امتیاز مربوط به آنها با دولتها و بانکهای خارجی را باطل اعلام میکند. در پایان، از مخاطبان درخواست میشود که این موارد را به دولتهای متبوع خود اطلاع دهند.
درخواست از دولتهای مقتدر جهان برای جلوگیری از تجاوز روسیه به آذربایجان
درخواستی از دولتهای قدرتمند جهان برای جلوگیری از تجاوز احتمالی روسیه به آذربایجان مطرح شده است. این درخواست بر این مبنا استوار است که چنین تجاوزی خلاف قوانین بینالمللی بوده و از دولتها خواسته شده تا روسیه را از این اقدام منصرف کنند.
عدم قبول پیشنهادات انگلستان و روسیه و عدم امکان مداخله نظامی آنها در امور ایران
متن با تأکید بر لزوم شناخت جایگاه و عظمت ملت ایران آغاز میشود و بیان میکند که هیبت کنونی ایرانیان، استقلال کشور را حفظ خواهد کرد. سپس به عدم حق دخالت بیگانگان در امور داخلی ایران اشاره میکند و تأکید دارد که هیچ دولتی نمیتواند به زور در ایران مداخله کند، زیرا همسایگان ایران خود درگیر مشکلات داخلی هستند. در ادامه، به تلاشهای سیاسی همسایگان برای دخالت از طریق فریب و وعده اصلاحات اشاره شده و از ملت خواسته میشود که هیچ یک از پیشنهادات اصلاحی روسیه و انگلستان را نپذیرند و به شاه که تسلیم محض است، اعتماد نکنند. متن بر لزوم اعتراض جدی به این دو دولت و عدم پذیرش هرگونه دخالت یا اصلاحات از سوی آنها تأکید میکند. در پایان، بزرگترین وظیفه ایرانیان را تسریع در تشکیل پارلمان میداند و بیان میکند که با تشکیل پارلمان، طرحهای اصلاحی بیگانگان بیاثر خواهد شد. همچنین، با اشاره به اینکه زمان دفاع گذشته و نوبت حمله است، از عدم ترس از روسیه و انگلستان سخن میگوید و تأکید میکند که آنها تنها در صورتی میتوانند مداخله کنند که ملت خودشان اجازه دهند و نباید به وعدههای شاه برای مشروطه امید بست. متن با این جمله به پایان میرسد که امروز زمان عمل است نه گفتار.
بهانه ندادن به دولتهای خارجی برای وارد کردن نیروهای نظامی به کشور به عناوین گوناگون
متن با اشاره به اقدامات روسیه برای مرعوب ساختن ملت ایران و حمایت از استبداد آغاز میشود. سپس دو راهکار برای مقابله با این اقدامات پیشنهاد میکند: مقاومت مسلحانه مانند ستارخان در تبریز و اعتراض جدی از سوی ایرانیان داخل و خارج کشور، به ویژه روحانیون. در ادامه، به وضعیت جنگ بین مستبدین و مشروطهخواهان در خراسان اشاره میکند و از نادانی مردم بوشهر و اقدامات انگلستان در آنجا انتقاد میکند که بهانهای برای دخالت روسیه در خراسان و سایر مناطق شده است. نویسنده سکوت ملت را عامل بدتر شدن اوضاع میداند و معتقد است دولتیان به دنبال دخالت خارجی هستند. راه حل را در تصرف تهران و دایر کردن مجلس میداند و هشدار میدهد که تعلل در این امر پشیمانی به بار خواهد آورد. در پایان، به خطر ورود نیروهای نظامی خارجی به ایران اشاره میکند و بیان میدارد که ورود هر تعداد قزاق روس، بهانهای برای ورود نیروهای بیشتر از سوی سایر کشورها خواهد شد و به همکاری آلمان، اتریش و عثمانی در مسائل ایران اشاره میکند.
درخواست از امپراتور روسیه جهت بیرون بردن قوای نظامی خود از شمال ایران
متن با ابراز تأثر و نگرانی از تجاوزات نظامی روسیه در ایران و مداخله در امور داخلی کشور آغاز میشود. در ادامه، به دولت روسیه هشدار داده میشود که جلب نفرت ایرانیان و پایمال کردن احساسات یک ملت بیدار شده، با منافع ملت روسیه سازگار نیست. در پایان، از امپراتور روسیه درخواست میشود که برای حفظ روابط حسنه، دستور به بازگشت نیروهای نظامی خود از ایران داده و از تحقیر عزت نفس مسلمانان خودداری کند. امیدواری به صدور اوامر عادلانه و دوستانه برای خشنودی علمای اسلام ابراز میشود.
توجه دادن دولت ایران به رقابتهای روسیه و عثمانی در کشور
متن با اشاره به مناقشه مرزی ایران و عثمانی آغاز میشود و سپس به اهمیت حفظ هویت اسلامی پیش از هویت ملی میپردازد. در ادامه، نگرانی خود را از احتمال تصرف مناطق تخلیه شده توسط عثمانی توسط روسیه ابراز میکند. این اقدام را موجب قطع روابط اتحادیه اسلامی و دشواری در حفظ آذربایجان در آینده میداند و هشدار میدهد که این وضعیت برای عثمانی و به تبع آن برای ایران زیانبار خواهد بود.
وجوب دفاع اهالی مردم ایران از حقوق خود و اخطار به متجاوزان به سرزمین ایران
سوالی درباره وظیفه مسلمانان در برابر تجاوزات دولتهای روس و انگلیس به خاک ایران مطرح شده است. در پاسخ، بر لزوم حفظ جان و مال اتباع خارجی تأکید شده و سپس به تجاوزات برخی دولتهای همسایه به حقوق ملی و ملکی مسلمانان اشاره میشود. در این شرایط، بر هر ایرانی واجب است که خود را برای دفاع از حقوق ملی و مملکت اسلامی آماده کند، اما باید صبر و شکیبایی پیشه کند. در پایان، اعلام میشود که اتمام حجت با مراکز مربوطه صورت گرفته و در صورت عدم توقف تجاوزات، تکلیف مسلمانان مجدداً اعلام خواهد شد.
هدف استعماری روسیه و انگلستان از دادن قرضه خارجی به دولت ایران
متن با هشدار به ملت ایران آغاز میشود که اقدامات روسیه و انگلستان در ایران، از جمله اعطای وام، با اهداف استعماری و مشترک صورت میگیرد و نباید به ظاهر دیپلماتیک آنها اعتماد کرد. در ادامه، به تحلیل روابط انگلستان و روسیه و ترس انگلستان از نفوذ آلمان در ایران میپردازد و پیشبینی میکند که ایران در آستانه انقلاباتی قرار دارد. سپس، نویسنده به هیئت کابینه هشدار میدهد که در غیاب مجلس ملی، اقدام به استقراض خارجی نکنند، زیرا این کار به بدنامی تاریخی آنها منجر شده و اعتماد ملت را از بین میبرد. همچنین، استقراض را بزرگترین دستاندازی به قانون اساسی و دشمنی با پادشاه میداند، به خصوص در شرایطی که نیروهای ملی آماده حمله به تهران هستند و پادشاه به تازگی فرمان مشروطیت را امضا کرده است. در پایان، با اشاره به اینکه دولت سه سال بدون استقراض امور را گذرانده، پیشنهاد میکند که وزرا میتوانند برای مبلغ ناچیز مورد نیاز، قرض شخصی بگیرند و از هیئت وزرا میخواهد که به چنین استقراضی تن ندهند، در غیر این صورت، کابینه در اولین مجلس پارلمان ایران سقوط خواهد کرد.
اعلام لغو قراردادهای مالی و بازرگانی دولت با کشورهای خارجی در غیاب مجلس شورای ملی
بیانیهای خطاب به سفرای کشورهای خارجی، با تأکید بر مشروطه بودن حکومت ایران و لزوم تصویب مجلس شورای ملی برای هرگونه قرارداد مالی و تجاری. در ادامه، سه مورد از اقدامات غیرقانونی درباریان باغشاه (قرض نایبالسلطنه، امتیاز نفت قصرشیرین و تجارت پوست بره) که بدون تصویب مجلس انجام شده، تشریح میشود. بیانیه به اعتراض انجمنهای ایالتی به این اقدامات اشاره کرده و از سفرا میخواهد که به دولتهای متبوع خود اطلاع دهند. در پایان، به ورود نیروهای نظامی روسیه به خراسان اشاره شده و از سفرا خواسته میشود که برای رفع این اقدام خلاف روابط بینالمللی، به دولتهای خود اطلاعرسانی کنند.
اعلام ابطال همه قراردادهای خارجی دولت ایران در زمان تعطیلی مجلس شورا
این بیانیه با اشاره به اخبار منتشرشده در روزنامههای فرنگستان، نگرانی خود را از احتمال انعقاد قراردادی توسط دربار ایران با دو دولت همسایه ابراز میکند که به زعم نویسنده، حقوق ملت و استقلال کشور را تضییع خواهد کرد. در ادامه، به سابقه مبارزات ملت ایران برای مشروطیت و مشکلات داخلی پس از جلوس محمدعلی شاه اشاره شده و از نمایندگان دول دوست و به ویژه سفرای روسیه و انگلیس سؤال میشود که آیا در زمان تعطیلی پارلمان، دربار ایران حق دارد قراردادی مضر به آزادی و حقوق ایرانیان منعقد کند. در پایان، ملت اصفهان ضمن شکایت به دول و ملل متمدنه، به دو دولت همسایه اعتراض کرده و اعلام میکند که هرگونه قراردادی که در زمان تعطیلی پارلمان و برخلاف استقلال و منافع ملی ایران بسته شده باشد، از نظر ملت ایران لغو و بیاعتبار است و از این دو دولت انتظار میرود که مانع ترقی و آزادی ملت ایران نشوند و خود را شریک ظلم نکنند.
لزوم جانفشانی در راه حفظ استقلال کشور در برابر تجاوز روسیه
متن با ابراز خرسندی از غیرت و حمیت مخاطبان آغاز میشود. سپس بر لزوم آمادگی همه مسلمانان برای جانفشانی تا آخرین قطره خون در راه حفظ وطن اسلامی تأکید میکند. در ادامه، از مخاطبان میخواهد که سفرای دولتهای بزرگ را از این عزم آگاه سازند و با اطلاعرسانی متقابل، اقدامات مجدانه و علمی انجام دهند. در پایان، نگارنده آمادگی کامل خود را برای همکاری و انتظار برای دریافت اطلاعات بیشتر اعلام میکند.
لزوم راهبرد سیاسی برای حفظ استقلال کشور
سند با تأکید بر اهمیت اتخاذ یک مسلک سیاسی مستقیم و صحیح برای حفظ استقلال کشور آغاز میشود و بیمسلکی را عامل اصلی ضعف و اضمحلال ایران در گذشته، بهویژه در دوران وزرای استبدادی و پادشاهان عیاش، معرفی میکند. در ادامه، به بیتوجهی وکلای مجلس سابق به مسئله تعیین مسلک و پاسخهای کلیشهای وزرا اشاره شده و با ذکر مثالهایی از پطر کبیر، بیسمارک و سیاست تجارت آزاد انگلیس، لزوم داشتن یک راهبرد مشخص برای پیشرفت و حفظ منافع ملی تبیین میشود. سپس، سند به کابینه کنونی توصیه میکند که اگرچه قادر به تعیین مسلک بلندمدت نیست، اما باید یک مسلک موقتی برای جزئیات امور اتخاذ کند و از اعتماد به حمایتهای دروغین سفرای خارجی پرهیز نماید. در پایان، سند پیشنهاد میکند که سیاست ایران باید به سمت اتحاد با یکی از دول همجوار (روس و انگلیس یا عثمانی و آلمان) متمایل شود و این امر را وظیفه کابینه میداند. همچنین، به نقش اغتشاشات داخلی در جلوگیری از تعیین مسلک و تلاش قدرتهای خارجی برای تحمیل وام به ایران اشاره شده و ورود ناصرالملک به عرصه سیاست را مایه امیدواری برای تعیین مسلک صحیح میداند. سند با تأکید بر لزوم رفع اغتشاشات داخلی برای تعیین مسلک و اهمیت دقت کابینه در این برهه حساس، به پایان میرسد.
درخواست از مجلس و دولت برای بیرون راندن بقیه قوای روس از آذربایجان
این نامه با ابراز امیدواری به مجلس شورای ملی آغاز میشود و به نقش فداکاریهای ملت ایران در تحقق آرزوهایشان اشاره میکند. سپس به حضور نیروهای روسیه در آذربایجان میپردازد و آن را بلایی مبرم توصیف میکند که حدود هشت ماه است منطقه را فرا گرفته است. نویسنده به وعده روسها برای خروج پس از استقرار امنیت و بازگشت برخی از نیروها اشاره میکند، اما تأکید دارد که حضور باقیمانده نیروها در تبریز و سایر نقاط، باعث تجری اشرار و ایلات شده است. در ادامه، وضعیت امنیتی مناطق مختلف آذربایجان را تشریح میکند و بیان میدارد که بسیاری از مناطق امن شدهاند و تنها بخشهایی از اردبیل و قراچهداغ دچار اغتشاش هستند که برای رفع آن نیز اقدام شده است. در پایان، از مجلس و دولت درخواست میشود که با وزرای خارجه و سایر مقامات مذاکره کرده و اقدامات لازم را برای خروج کامل نیروهای خارجی انجام دهند تا کشور بیش از این در قید بیگانگان نماند.
اتحاد ملی برای بیرون راندن متجاوزان انگلیس و روس از کشور
مقاله با اشاره به افزایش نفوذ مأموران روس و انگلیس در ایران و دخالت مستقیم آنها در امور داخلی کشور آغاز میشود. در ادامه، نویسنده به مقایسه وضعیت کنونی با دوره استبداد میپردازد و بیان میکند که چگونه این دخالتها استقلال ایران را تهدید میکند. سپس با بررسی تاریخ تصرفات روس در قفقاز و انگلیس در هند، نشان میدهد که اقدامات فعلی آنها در ایران مشابه و حتی شدیدتر از گذشته است. مقاله به این نکته اشاره میکند که سیاستهای ظاهراً متضاد روس و انگلیس در ایران (حمایت یکی از استبداد و دیگری از مشروطیت) در واقع یک «جنگ زرگری» و در راستای منافع مشترک آنها برای تضعیف ایران است. در بخش بعدی، نویسنده به بیتفاوتی و غفلت ایرانیان در برابر این نفوذ اشاره کرده و آن را با هوشیاری حاکمان افغانستان در جلوگیری از نفوذ بیگانگان مقایسه میکند. در پایان، مقاله بر لزوم اتحاد ملی، بیداری حس وطنخواهی و دیانتمداری در میان مردم، علما و وعاظ تأکید میکند و هرگونه اقدام مخل امنیت و استقلال کشور را واجبالقتل میداند. همچنین، از روحانیون و مسئولین میخواهد که با تشکیل یک قوه قاهره نظامی، امنیت و استقلال کشور را تضمین کنند.
دلجویی از روسیه و انگلستان، تنها راه جلوگیری از مداخلات نظامی آن دو کشور
متن با اشاره به سیاستهای انگلستان در قبال ایران و روسیه آغاز میشود و بیان میکند که انگلستان برای حفظ هند، از تسلط روسیه بر آذربایجان و خراسان جلوگیری خواهد کرد. سپس به مقایسه روابط ایران با انگلستان و روسیه میپردازد و نفرت تاریخی از روسیه را برجسته میکند. در ادامه، به لزوم هوشیاری در برابر دشمنان اشاره کرده و ضعفهای نظامی و فکری ایران را مطرح میکند. در پایان، تنها راهکار موجود را جلوگیری از اقدامات خصمانه و جلب رضایت متنفذین هر دو کشور (روسیه و انگلستان) میداند.
.jpeg&w=3840&q=75)
هشدار نسبت به استقراض خارجی
متن با اشاره به کمبود بودجه و نیاز به استقراض خارجی آغاز میشود. در ادامه، به شرط قرضدهندگان مبنی بر اطلاع از نحوه مصرف پول اشاره شده و این شرط به معنای کنترل کامل امور مالی و اداری کشور توسط آنها تعبیر میشود. این کنترل شامل جرح و تعدیل، تصرف در ادارات، امر و نهی، عزل و نصب و در نهایت کنترل کامل دخل و خرج مملکت خواهد بود. در پایان، این اقدام به عنوان گرو گرفتن مالیه کشور و مداخله در امور داخلی تلقی میشود.
مخالفت با استقراض خارجی دولت
متن با اشاره به آیه قرآنی، وضعیت نابسامان ایران را نتیجه عدم پیشرفت امور حکومتی و فقدان پول میداند. با وجود نیاز دولت به پانصد هزار لیره، پیشنهاد استقراض خارجی را به دلیل شرایط تحقیرآمیز آن، که منجر به اسارت دولت و ملت و نابودی شرف ایرانیت میشود، رد میکند. با اشاره به وطندوستی هیئت کابینه، ابراز امیدواری میکند که آنان از پذیرش این استقراض خودداری کنند و بار مسئولیت آن را نپذیرند. در ادامه، با مقایسه وضعیت ایران با فعالیتهای وطنپرستانه عثمانیها در تقویت قوای بحری خود، به ضعف و سکوت ایران در برابر این بحران اشاره میکند. برای برونرفت از این وضعیت، پیشنهاد جمعآوری اعانه ملی را مطرح میکند و آقای ناصرالملک را به عنوان فردی معتمد برای مدیریت این امر معرفی میکند. از هموطنان میخواهد که با کنار گذاشتن تعصب، در این اقدام مشارکت کرده و از مدیران روزنامهها نیز میخواهد که در تهییج و یادآوری این وظیفه ملی کوتاهی نکنند. در پایان، اسامی برخی از اعانهدهندگان اولیه را ذکر میکند.
آمادگی کمک مالی به دولت و مخالفت با استقراض خارجی
این تلگراف با اشاره به مذاکرات دولت برای استقراض خارجی و شرایط حیرتآور آن، به مخالفت شدید اهالی اصفهان با این استقراض اشاره میکند. در ادامه، آمادگی علما، تجار و اشراف اصفهان برای کمک مالی به دولت، به هر نحو که مجلس صلاح بداند، اعلام شده و از دارالشورای کبری درخواست تعیین تکلیف میشود.
آمادگی کمک مالی به دولت و مخالفت با استقراض خارجی
این تلگراف با اشاره به اطلاع از مخالفت عمومی با استقراض خارجی، به ویژه از سوی مردم آذربایجان، بر آمادگی اهالی استرآباد برای هرگونه کمک مالی و جانی به دولت تأکید میکند. این آمادگی با وجود خسارات وارده از طایفه یموت ابراز شده و هدف آن جلوگیری از شرمساری در برابر بیگانگان است.
زیان استقراض خارجی و لزوم کمک مالی به دولت
متن با اشاره به نیاز دولت به پنج کرور برای تنظیم امور و حفظ مملکت آغاز میشود. در ادامه، به مضرات استقراض از دولتهای خارجی با توجه به وضعیت فعلی کشور تأکید شده است. سپس، لزوم تأمین این مبلغ توسط ملت به عنوان یکی از واجبات مهم مطرح میشود و به مذاکرات تلگرافی با مجلس و وزرا در این خصوص اشاره دارد. در پایان، درخواست صدور حکم از ناحیه مقدس (نجف اشرف) برای لزوم پرداخت اعانه توسط مردم مطرح شده و امید به اقدام سریع در این زمینه ابراز میشود.
هشدار نسبت به استقراض خارجی
متن با اشاره به خونریزیها و فداکاریها برای حفظ اسلام و وطن آغاز میشود و بر واجب بودن دفاع از خاک ایران در برابر نفوذ بیگانگان تأکید میکند. سپس به موضوع نیاز دولت به پنج کرور تومان برای مصارف فوری میپردازد و از اینکه دولت تنها راه تأمین این مبلغ را استقراض از خارج میداند، انتقاد میکند. نویسنده پیشنهاد میدهد که این مبلغ از طریق جمعآوری اعانه از مردم داخل کشور تأمین شود تا از ننگ قرض خارجی و تکرار معایب استقراضهای پیشین جلوگیری شود. در پایان، نویسنده اعلام میکند که این موضوع به آیتالله آخوند خراسانی در نجف اشرف تلگراف شده تا احکام لازم در باب اعانه عمومی صادر شود و از مجلس و وزرا نیز میخواهد که برای تأکید بر این امر، به ایشان تلگراف کنند.
رد استقراض خارجی و پیشنهاد استقراض ملی توسط دولت
متن با تأکید بر اهمیت حس قومیت و حب استقلال برای حفظ شرف و جایگاه ملتها آغاز میشود و بیان میکند که عدم وجود این حس، به ذلت و خواری منجر خواهد شد. سپس به وضعیت دولت ایران پس از دوره استبداد اشاره میکند که به دلیل اصلاحات ضروری و جبران خسارات گذشته، نیازمند استقراض است. نویسنده سه راهکار برای تأمین این نیاز مالی ارائه میدهد: استقراض خارجی که به دلیل شرایط زیانبار آن به شدت رد میشود؛ استقراض داخلی از ثروتمندان و صاحبان مکنت که پول خود را در بانکهای خارجی سپردهاند، با پیشنهاد گرفتن سود از املاک محمدعلی میرزا؛ و در نهایت، اعانه ملی و مجانی از سوی عموم مردم. در ادامه، با ذکر مثالهایی از فداکاری ملتهای فرانسه، ژاپن و عثمانی در زمان بحران، ایرانیان را به غیرت و همت ملی برای حفظ دین، آیین و استقلال کشور فرا میخواند و تأکید میکند که این اعانه باید بدون اجبار و اکراه باشد.
کمک مالی به دولت جهت رفع استقراض خارجی
متن با ستایش از نقش مطبوعات در هدایت ملت به سوی ترقی آغاز میشود و روزنامه ایران نو را به دلیل اسلامپرستی و تلاش برای رهایی ملت از ذلت و خواری مورد تحسین قرار میدهد. در ادامه، به نگرانیها درباره استقراض خارجی دولت و احتمال فروش کشور اشاره میکند و این وضعیت را مایه اندوه دوستان و شادی دشمنان میداند. سپس، با تأکید بر اهمیت استقلال مسلمانان برای قوام دین اسلام، پیشنهاد میشود که با جمعآوری کمکهای مالی از سوی ایرانیان داخل و خارج کشور، مبلغ مورد نیاز برای رفع استقراض تأمین شود تا شرافت و استقلال کشور حفظ گردد. در پایان، از مدیر روزنامه ایران نو درخواست میشود که این لایحه را برای ترغیب اهالی به کمک مالی منتشر کند و فهرستی از کمکهای جمعآوری شده از سوی اتحادیه علمیه کربلای معلی و اسامی برخی از اعانهدهندگان ارائه میشود.
تشویق ثروتمندان کشور به دادن وام به دولت
متن با تأکید بر اهمیت استقلال و شرف ملی آغاز میشود و بیان میکند که حفظ یا از دست دادن این ارزشها به همت خود ملت بستگی دارد. با ذکر نمونههایی از فداکاری مسلمانان صدر اسلام و ملتهای متمدن اروپا (مانند فرانسه و عثمانی) در حفظ وطن و کمک به دولت خود، به ایرانیان هشدار میدهد که در خواب غفلت هستند و دشمنان در کمین استقلال و دین و دنیای آنها نشستهاند. سپس به نیاز مبرم دولت به پول برای اصلاحات فوری اشاره میکند و تأکید دارد که قرض گرفتن از بیگانگان به سلب استقلال منجر خواهد شد. در ادامه، پیشنهاد میکند که صندوقهای اعانه در شهرها تأسیس شود تا تجار و مردم با کمکهای مالی خود، نیاز دولت را برطرف کنند. در پایان، با اشاره به اقدامات مشابه در عثمانی و اروپا، ابراز امیدواری میکند که ایرانیان نیز با همت و غیرت، به یاری دولت بشتابند و نام نیکی از خود در تاریخ به جای بگذارند.
کمک مالی به دولت جهت رفع استقراض خارجی
این بیانیه با استناد به آیه قرآن و حدیث نبوی، نصرت الهی را در عمل به احکام شرع، تبلیغ دین، امر به معروف و نهی از منکر، حفظ مرزهای اسلامی و اتحاد مسلمانان تعریف میکند. سپس، عبادت را به دو نوع شخصی و عمومی تقسیم کرده و کمک مالی به دولت اسلامی برای رهایی از تعدیات اجانب و نجات وطن را از مصادیق عبادت عمومی و نصرت الهی برمیشمارد. در ادامه، از تمام اقشار جامعه، از جمله تجار، صاحبان ملک، وزرا، حکام، علما، طلاب، وعاظ، کسبه و مزدبگیران، میخواهد که به قدر توان خود به دولت کمک کنند و وطن را از هلاکت نجات دهند. در پایان، اتحادیه علمیه کربلای معلی از جمعآوری اعانه از میان خود و سایر علما و طلاب خبر میدهد و لیستی از اسامی کمککنندگان و میزان کمکهای نقدی و غیرنقدی آنها را ارائه میکند و اعلام میدارد که مبلغ جمعآوری شده به کمیسیون اعانه ملی تسلیم خواهد شد.
تشویق مردم کشور به دادن وام به دولت
متن با طرح درخواست وطن از فرزندانش برای اعانه پنج کرور تومانی آغاز میشود و به بیان مصائب و مشکلات ایران از جمله تجاوز بیگانگان، غارت اموال و هتک حرمتها میپردازد. در ادامه، با طرح پرسشهای متعدد، مردم را به غیرت و همبستگی برای رهایی از این وضعیت و حفظ استقلال و شرف ملی تشویق میکند. در پایان، بر لزوم مشارکت همه ایرانیان در این امر تأکید کرده و کسانی را که از کمک مالی دریغ میکنند، شایسته نام ایرانی نمیداند.
پاداش دنیوی و اخروی کمک کنندگان مالی به دولت
سوالی درباره حکم شرعی کمک مالی به دولت ایران مطرح شده است. در این سوال، با اشاره به نیاز دولت به منابع مالی برای دفاع از مرزها، تنظیم امور کشوری و لشکری و اصلاح امور داخلی، و همچنین خطرات عظیم ناشی از استقراض از دولتهای خارجی، پرسیده شده که آیا کمک مالی داوطلبانه مردم به دولت، علاوه بر نیکنامی و حفظ شرف و وطنخواهی، اجر اخروی نیز خواهد داشت یا خیر. در پاسخ، کمک به دولت برای حفظ ملت و دولت از خطرات عظیم، جهاد با مال تلقی شده و وعده ثواب و اجر مجاهدین داده شده است.
آمادگی حوزه علمیه نجف اشرف جهت کمک مالی به دولت
این متن به اطلاع مجلس شورای ملی میرساند که هیأت علمیه نجف اشرف، با وجود نیاز و فقر، با کمال میل و رغبت آماده کمک مالی به دولت است. در پایان، برای اصلاح امور مسلمین و توفیق آنان دعا شده است.
کمکهای مالی هیئت علمیه نجف به دولت از طریق فروش کتب درسی
متنی از قصر به تهران و توسط حجتالاسلام آقا میرزا محسن به مجلس شورای ملی ارسال شده است. در این متن، هیئت علمیه نجف اشرف، با وجود فقر و نیاز شدید، با شور و رغبت اقدام به جمعآوری کمکهای مالی از طریق فروش کتاب و ثروت برای دولت میکند. در پایان، دعایی برای اصلاح امور مسلمانان و توفیق در خدمتگزاری به آنها ذکر شده است.
کمک مالی هیئت علمیه نجف به دولت از طریق فروش کتب درسی و لوازم شخصی
این نامه با اشاره به فقر و غربت طلاب نجف و گرانی بیسابقه اجناس، به مشکلات معیشتی آنان میپردازد. سپس به اقدام طلاب نجف در فروش کتب و لوازم شخصی خود برای کمک به دولت و صیانت از اسلام و مملکت اشاره میکند. در ادامه، از تجار و ثروتمندان میخواهد که با الگوبرداری از طلاب، حداقل یکدهم اموال خود را برای حفظ دین و کشور فدا کنند و بر لزوم دقت اولیای امور در مصرف صحیح این کمکها تأکید میکند. در پایان، از مدیر جریده مجلس درخواست میشود که این موضوع را در روزنامه منتشر کرده و مسلمانان را به کمک مالی ترغیب کند.
آمادگی عموم مردم برای ارائه کمک مالی به دولت و قصور مجلس
متن با ابراز اشتیاق نویسنده برای خرید اولین گلوله توپی که توسط عوامل لیاخوف و محمدعلی میرزا به مجلس شورای ملی شلیک شده و آن را نمادی از مظلومیت ملت ایران و اسلام میداند، آغاز میشود. نویسنده اعلام میکند که مبلغ صد تومان برای خرید این گلوله پرداخت کرده و آن را به مصیبتزدگان اردبیلی اهدا خواهد کرد. در ادامه، به موضوع استقراض داخلی میپردازد و آمادگی مردم برای کمک مالی را بیان میکند، اما تأخیر در ارائه بلیط و سند از سوی مجلس و عدم تعیین تکلیف مسئولیتها را مورد انتقاد قرار میدهد و این اهمال را تقصیر مجلس میداند.
لزوم اتحاد ملی برای بیرون راندن بیگانگان از کشور و کمک مالی به دولت
این بیانیه با استناد به آیه «وَ اعتَصِمُوا بحَبلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَ لا تَفَرُقُوا» آغاز میشود و به دارالشورا کبرای ملی خطاب شده است. در ابتدا، به دسیسههای خائنان و بیگانگان که موجب فتنه و فساد در مملکت شدهاند، اشاره میکند. سپس دو مطلب اصلی را مطرح میسازد: اول، لزوم اتحاد و یکپارچگی ملت برای قطع نفوذ خارجی و جلوگیری از اقدامات خودسرانه بیگانگان، به خصوص دولت روس که در گذشته صدمات زیادی به ایران وارد کرده و اکنون نیز در کشور حضور دارد. دوم، ضرورت تقویت قوه دفاعی کشور از طریق تشکیل عساکر منظم و تأمین امنیت داخلی برای مقابله با بهانههای خارجی و قطع امید اشرار. در ادامه، طلاب مدرسه آیتالله تهرانی ضمن تأکید بر این دو خواسته، از وکلای مجلس، اولیای دولت و عموم مردم میخواهند که در جهت اتحاد ملی و تأمین بودجه برای تقویت قوای نظامی تلاش کنند. آنها با اشاره به وضعیت دشوار مالی خود و شهادت برخی از بستگانشان در راه حق، مبلغی را به عنوان اعانه جمعآوری کرده و تقدیم میکنند تا دیگران نیز به تأسی از آنها به کمک دین و وطن بشتابند. در پایان، از آقای حاجی شیخ محمد طالقانی به دلیل تشویق و ترغیب طلاب به این امر خیر تشکر کرده و برای ایشان و سایر مؤمنین آرزوی توفیق در اعتلای کلمه حق را دارند. در انتها، اسامی اعانهدهندگان افتخاری نیز ذکر شده است.
ارائه کمک مالی به دولت و مخالفت با استقراض خارجی
متن با ابراز نگرانی شدید از استقراض خارجی آغاز میشود و آن را هتک ناموس اسلام و وطن و مایه تشویش قلوب مسلمانان، به ویژه طلاب نجف، میداند. در ادامه، بر تکلیف شرعی و ملی هر مسلمان برای حفظ عزت و شرف اسلام و وطن تأکید شده و از ملت خواسته میشود تا با کمکهای مالی، نیاز به بیگانگان را از بین ببرند. در پایان، طلاب زنجانی مقیم نجف با وجود تهیدستی، مبلغی معادل ده لیره عثمانی را به عنوان اعانه تقدیم کرده و از مجلس شورای ملی میخواهند که این هدیه را بپذیرد و از مدیران جراید درخواست میشود که این عرض حال و اسامی اهداکنندگان را منتشر کنند تا موجب تشویق دیگران شود.
ارائه کمک مالی به دولت و مخالفت با استقراض خارجی
جمعی از طلاب اصفهانی مقیم نجف اشرف، با مشاهده وضعیت نابسامان مالی کشور و ضعف دولت، برای جلوگیری از استقراض خارجی و پذیرش شروط ویرانکننده، تصمیم به فروش لوازم زندگی و اهدای وجه آن به عنوان کمک به ملت گرفتند. این اقدام را وظیفه خود دانستند و از عموم مسلمانان خواستند تا با غیرت اسلامی خود به این حرکت بپیوندند و هرکس به اندازه توان خود کمک کند تا مجموع کمکها قابل توجه باشد و مشکلات کشور حل شود. در پایان، اسامی طلاب کمککننده و میزان کمکهایشان ذکر شده است.
کمک مالی گروهی از علما و طلاب نجف اشرف به دولت جهت اصلاحات اداری و نظامی
متن با اشاره به نیاز مبرم کشور به اصلاحات اداری و نظامی و لزوم تأمین بودجه برای این منظور آغاز میشود. سپس به مخالفت شدید با استقراض خارجی به دلیل شرایط نامطلوب و تهدیدکننده استقلال ایران اشاره میکند. در ادامه، به تشکیل جلسهای در منزل شیخ اسحق گیلانی توسط علما و طلاب نجف اشرف برای جمعآوری کمکهای مالی مردمی اشاره دارد. این کمکها به مجلس شورای ملی تقدیم شده تا در مصارف و اصلاحات ضروری صرف شود. در پایان، از عموم مردم و مدیر روزنامه خیرالکلام درخواست میشود که در این امر مشارکت کرده و خبر آن را منتشر کنند. در ادامه، لیستی از اسامی علما و طلاب و میزان کمکهای مالی آنها ذکر شده است.
کمک مالی به دولت جهت رفع استقراض خارجی
متن با اشاره به نقش آیتالله حاج میرزا حسین خلیلی تهرانی در تأسیس مجلس شورای ملی آغاز میشود و به خدمات طلاب مدرسهای که به ایشان منسوب است، اشاره دارد. در ادامه، به مسئله استقراض خارجی و تلاش طلاب برای جمعآوری کمک مالی از مردم برای جلوگیری از آن پرداخته شده است. در پایان، از مجلس شورای ملی درخواست میشود که با اظهار لطف و تشویق، از این اقدام حمایت کرده و از متولی مدرسه، شیخ محمد طالقانی، قدردانی کند.
پرداخت کمک مالی به دولت ایران جهت رفع احتیاجات کشور
متن با اشاره به اهمیت استقلال ایران و صیانت از حوزه اسلام در برابر بیگانگان آغاز میشود. سپس بر لزوم مشارکت همه مسلمانان در رفع نیازهای دولت و تکمیل نواقص کشور تأکید میکند. در ادامه، نویسندگان که در نجف اشرف اقامت دارند، با وجود تنگدستی، مبلغی را به مجلس شورای ملی تقدیم کردهاند تا به عنوان کمک ملت به دولت محسوب شود. در پایان، اسامی و مبالغ اهدایی هر یک از علما ذکر شده است.
ارائه کمک مالی هیأت علمیه نجف به دولت
متن با اشاره به وظیفه ذاتی ملت در یاری رساندن به امور کشور آغاز میشود. سپس به نقش هیئت علمیه در جمعآوری کمکهای مالی برای رفع نواقص ملی اشاره میکند و از ایثار آنان در این زمینه قدردانی مینماید. در پایان، سه برات تجارتی به مبلغ یکصد و بیست و هفت تومان و هفت هزار و پنج شاهی به عنوان کمک مالی تقدیم شده و وصول آن مورد انتظار است. متن با دعای خیر برای استمرار عدالتخواهی به پایان میرسد.
کمکهای مالی علما و روحانیون خراسان به دولت
این نامه به هیئت مبعوثان ملی و نمایندگان دارالشورای کبری نوشته شده است. در ابتدا، نویسندگان به اطلاع میرسانند که دولت و وکلای ملت در صدد گسترش و تقویت ادارات برای حفظ استقلال کشور از نفوذ بیگانگان هستند و برای این منظور قصد استقراض از خارج را دارند. این اقدام از سوی مآلاندیشان کشور، قرضی شوم و نقض غرض تلقی شده است. در ادامه، طلاب خراسان اعلام میکنند که با وجود محرومیت از شهریه مقرر و قناعت به بضاعت اندک، برای کمک به دولت و حفظ استقلال، اقدام به فروش وسایل و کتب خود کردهاند. در پایان، از عموم مسلمانان وطنپرست، به ویژه ثروتمندان و صاحبان املاک، درخواست میشود که با همت و تلاش خود به حفظ استقلال سلطنت و صیانت از مملکت اسلامی کمک کنند تا روح اسلام خشنود و راه دشمن بسته شود. در انتها، لیستی از کمکهای مالی افراد مختلف از شهرهای خراسان شامل مشهد، نیشابور، ترشیز، شاهرود، قوچان، قائن، تربت حیدریه و سبزوار به همراه مبالغ اهدایی ذکر شده است.
تشویق ایرانیان به کمک مالی به دولت و اتحاد آنان برای بیرون راندن متجاوزان روس از کشور
متن با نقل مطلبی از جریده المقتبس دمشق آغاز میشود که به داستان جزیرهای کوچک و مستقل به نام بردهسی در جنوب آفریقا میپردازد. ساکنان این جزیره با وجود نداشتن سلاح، با اتحاد و همت، در برابر تلاش کشتیهای انگلیسی برای تصرف سرزمینشان مقاومت کرده و آنها را وادار به عقبنشینی میکنند. این داستان به عنوان سرمشقی برای ایرانیان مطرح میشود تا با الهام از آن، به اتحاد و فداکاری برای حفظ استقلال کشور بپردازند. در ادامه، متن با لحنی حماسی و هشدارآمیز، ایرانیان را به کمک مالی به دولت (به عنوان قرض یا اعانه) تشویق میکند و این کمک را راهی برای مقابله با تجاوزات همسایگان شمالی و جنوبی (روس و انگلیس) و حفظ عزت، شرف و ناموس ملی میداند. همچنین، به عواقب عدم همت و اتحاد، از جمله ذلت و از دست دادن استقلال، اشاره شده و از ایرانیان خواسته میشود که با الهام از حدیث «حب الوطن من الایمان»، اسلامیت و غیرت خود را به جهانیان نشان دهند و اجازه ندهند کشورشان به مستعمره تبدیل شود. متن با تأکید بر اینکه قیمت وطن ده کرور تومان است و اگر ایرانیان اقدام نکنند، دیگران آن را خواهند خرید، به پایان میرسد.
تشویق ثروتمندان کشور به دادن قرضه به دولت
متن با اشاره به همت ملت عثمانی در جمعآوری کمک مالی برای تقویت نیروی دریایی آغاز میشود و این اقدام را ستایش میکند. سپس به وضعیت ایران میپردازد که درگیر فتنهها و بازیچه همسایگان شده است و برای رفع این مشکلات، نیاز به جمعآوری سرمایه برای تشکیل ارتش و برقراری امنیت دارد. در ادامه، به بیتفاوتی و عدم اقدام جدی مردم ایران، بهویژه اشراف و ثروتمندان، در قبال این نیاز مبرم اشاره میکند و از متمولین کشور، اعم از شاهزادگان، تجار و ملاکین، درخواست میکند که به عنوان اعانه یا استقراض، وجوه لازم را برای دولت فراهم آورند.
رد دخالتهای روسیه و انگلستان و عدم استقراض خارجی از آن دو کشور و عدم اتکا به قدرتهای خارجی
متن با اشاره به تلگرافی از پترسبرگ آغاز میشود که از بقای سردار و سپهدار در حکومت خبر میدهد. سپس به تلاش فرقه احرار برای دادن امتیازات به بیگانگان و ورود دولت ثالث به ایران اشاره میکند. نویسنده بیان میکند که سردار و سپهدار با مقاصد روس و انگلیس همراه هستند و این دو دولت نیز در عزل و نصب وزرا دخالت میکنند. این دخالتها به استقلال ایران ضربه میزند و حتی در پارلمان انگلیس نیز مورد پرسش قرار میگیرد. نویسنده به یادداشتی اشاره میکند که دولتین روس و انگلیس به وزرا پیشنهاد دادهاند و هدف آن را پایبند کردن ایران به معاهدات خود و استقراض مجدد میداند. در ادامه، نویسنده از ملت و وکلای شورای ملی میخواهد که از استقراض مجدد با روس و انگلیس خودداری کرده و دخالت این دو دولت در امور داخلی را رد کنند. همچنین، به این نکته اشاره میشود که حمایت روس و انگلیس از سردار و سپهدار، به محبوبیت آنها در میان مردم آسیب میزند. نویسنده تأکید میکند که مقام سردار و سپهدار بالاتر از وزارت است و نباید به زور بیگانگان در این سمت باقی بمانند. در بخش دیگری، به بیاثر بودن حمایت خارجی در مقابل نفرت داخلی اشاره شده و از سردار و سپهدار خواسته میشود که از این بدنامی تاریخی دوری کنند. نویسنده بیان میکند که ایران طرف معاهده روس و انگلیس نیست و این معاهده از نظر قانونی برای ایران الزامآور نیست. همچنین، به تلاشهای دولتین برای پایبند کردن ایران به این معاهده از طریق استقراض اشاره میکند. در پایان، نویسنده از ایرانیان میخواهد که با هوشیاری در برابر تهدیدات سیاسی و فشارهای بیگانگان مقاومت کنند و به یاد داشته باشند که روس و انگلیس به اتحاد و دوستی ایرانیان محتاجترند.
لزوم پیرایش اسلام و سرافرازی مجدد مسلمانان
متن با توصیف وضعیت اسفبار مسلمانان تحت ستم و استبداد آغاز میشود و به قیام تبریزیان در برابر حاکمان ظالم اشاره میکند که با شعار آزادی و عدالت، مردم را به مبارزه فراخواندند. سپس به اصول اسلام در زمینه آزادی، مساوات و عدالت تأکید میکند و از وضعیت نابسامان کشور و دین پس از این قیامها ابراز نگرانی میکند. در ادامه، به خطرات دشمنان خارجی و داخلی، خرافات و جهل در میان مسلمانان، و تلاش کفار برای اضمحلال اسلام اشاره میکند. در پایان، نویسنده هدف خود را از نگارش این نامه، آگاهیبخشی به برادران دینی و وطنی درباره علل ترقی و تنزل ادیان و دول و تمایز دوست از دشمن بیان میکند و بر لزوم حفظ استقلال مملکت با وحدت دینی و عقیدتی تأکید میورزد.
تلاش در جهت حفظ استقلال کشور و عدم اتکا به قدرتهای خارجی
متن با تأکید بر لزوم روابط دوستانه ایران با همه کشورها، به ویژه همسایگان، آغاز میشود. سپس به تاریخچه تضعیف ایران توسط همسایگان (روس و انگلیس) در یکصد سال اخیر و از دست رفتن بخشهایی از خاک ایران اشاره میکند. در ادامه، به بیداری ایرانیان و تمایل آنها به قدرتهای ثالث (آلمان و عثمانی) برای رهایی از فشار روس و انگلیس میپردازد. متن پیشنهاد میکند که روس و انگلیس برای جلب اعتماد ایرانیان باید نیروهای خود را از ایران خارج کرده و از دخالت در امور داخلی و فشار بر ایران دست بردارند و در عوض، در تأمین مالی و توسعه ایران همکاری کنند. در پایان، به اهمیت فداکاری ایرانیان برای استقلال و پیامدهای احتمالی مقاومت آنها برای همسایگان اشاره کرده و تأکید میکند که اتحاد آلمان و عثمانی در ایران قویتر از اتحاد روس و انگلیس خواهد بود.
پیشنهاد ساز و کارهایی به منظور حفظ دین، استقلال و پیشرفت کشور و سلامت جامعه
این نامه با اشاره به مجاهدتهای علما و ملت در استقرار مشروطیت، هدف اصلی این تلاشها را حفظ دین، احیای وطن اسلامی، آبادی مملکت و ترقی ملت میداند. سپس به انحرافات موجود در اداره کشور پس از مشروطه، از جمله تشکیل ادارات فاسد، صرف بیرویه مالیه در مصارف غیرضروری، عدم اجرای عفو عمومی و هتک نوامیس دینی اشاره میکند. در ادامه، بر اسلامی بودن ایران و لزوم حفظ بیضه اسلامیه تأکید کرده و خواستار اصلاح مفاسد موجود، الغای تحمیلات خارج از تحمل ملت، قطع ایادی مفسدین، تشکیل قوای نظامی منظم، تشکیل مجلس سنا و تعیین مدعیالعموم قانونی برای نظارت بر مطبوعات میشود. در پایان، درخواست میشود که قانون معارف پس از تأیید هیئت مجتهدین ناظر، برای نویسندگان ارسال شود تا نظرات خود را در این زمینه ارائه دهند.
اتحاد عموم مردم در حفظ استقلال کشور و بیرون راندن اشغالگران انگلیسی و روسی
متن با اشاره به استقلال کشور لیبریا توسط بردگان سابق آفریقایی-آمریکایی، به مقایسه وضعیت ایران با این کشور میپردازد. در ادامه، به اشغال ایران توسط نیروهای روس و بیتفاوتی مردم اشاره میکند و این وضعیت را ناشی از عدم اتحاد و اغراض شخصی میداند. سپس، با رد این شبهه که قوانین جدید و تمدن با اسلام منافات دارد، به نقش اسلام در تمدنسازی اروپا اشاره میکند. در پایان، بر لزوم اتحاد و آگاهی مردم نسبت به حقوق ملی و وطنی تأکید کرده و از دانایان و خطبا میخواهد که مردم را به این امر تشویق کنند تا استقلال کشور حفظ شود و از تجاوزات بیگانگان جلوگیری به عمل آید.
عدم قبول تحمیلات روسیه و انگلیس
این متن به بررسی لایحه پیشنهادی سفیران روس و انگلیس به وزارت امور خارجه ایران میپردازد که بر اساس آن، هرگونه امتیازدهی ایران به خارجیها باید با اجازه و صلاحدید این دو دولت باشد. متن با اشاره به عدم پاسخ رسمی وزارت امور خارجه و پیگیری سفرا، به نقد این لایحه میپردازد و آن را بدتر از قراردادهای قرض قبلی میداند که استقلال ایران را هدف قرار داده است. در ادامه، نویسنده با استناد به حقوق بینالملل، این لایحه را مغایر با دوستی و استقلال ایران دانسته و آن را خیانتی بزرگ به ملت اسلام و ایران تلقی میکند. در پایان، وظیفه جراید اسلامی، علما و عموم مسلمانان را در رد این لایحه و جلوگیری از تضعیف اسلام و استقلال کشور، حتی تا مرحله جهاد دفاعی، یادآور میشود.
تلاش انگلستان و روسیه در محو استقلال ایران
متن با هشدار به کسانی آغاز میشود که با روس و انگلیس برای کسب قدرت همکاری میکنند و عواقب دنیوی و اخروی این عمل را گوشزد میکند. در ادامه، تفاوت استیلای این دو قدرت بر ایران را با سایر مناطق تحت نفوذشان تشریح میکند و بیان میدارد که هدف آنها از بین بردن کامل استقلال ایران و اعمال قوانین نظامی و عرفی سختگیرانه است. نویسنده تأکید میکند که اروپاییان از بیداری اسلامی و وطنپرستی در جهان اسلام و شرق غافل بودهاند و به پیشرفتهای مصر، هند و جنبشهای ایران و عثمانی اشاره میکند. در پایان، هشدار میدهد که آسایش و استقلال داخلی مسلمانان تحت سلطه روس و انگلیس، پس از نابودی استقلال ایران از بین خواهد رفت و این آسایش کنونی را نتیجه وجود استقلال ایران میداند.
عدم اعتماد و اتکا به اظهار دوستی و همراهی انگلستان و روسیه با دولت ایران و لزوم حفظ استقلال سیاسی و اقتصادی
متن با اشاره به تجربیات گذشته و وضعیت کنونی ایران، به نقد سیاستهای دولتهای خارجی، به ویژه انگلستان و روسیه، میپردازد. در ابتدا، به عدم صداقت و قابل اعتماد نبودن سیاستهای این کشورها اشاره میکند و بیان میدارد که اعتماد به آنها، ایران را دچار خطرات بزرگی کرده است. سپس، به وعدههای دروغین روسها برای خروج از ایران و عدم وفای به عهد آنها میپردازد و نقش انگلستان در تأیید این وعدهها را نیز زیر سؤال میبرد. در ادامه، بر لزوم حفظ استقلال ایران از طریق مقاومت داخلی تأکید میکند و مفهوم «نزاکت سیاسی» را در برابر قدرتهای بزرگ، به معنای تسلیم شدن در برابر تجاوزات آنها تفسیر میکند. همچنین، ادعاهای نوعپرستی و تمدنخواهی اروپاییان را بیاساس دانسته و آن را صرفاً لفاظی برای فریب ملتهای شرقی میداند. در بخش پایانی، هشت راهکار عملی برای مقابله با تجاوزات خارجی ارائه میدهد که شامل اتحاد ملی، تحریم کالاهای روسی، حفظ حقوق ملی توسط دولت، اعتراضات سیاسی و ملی، اقدامات دیپلماتیک، اتحاد روحانیون با مسلمانان جهان، همکاری با انقلابیون روس و در نهایت، صدور حکم دفاع از سوی روحانیون و مقاومت مسلحانه مردمی است. در پایان، بر این نکته تأکید میشود که ایران خواهان جنگ نیست، بلکه تنها به دنبال حفظ استقلال، آزادی و حقوق خود است و برای رسیدن به این اهداف، از هیچ فداکاری دریغ نخواهد کرد.
اظهار تأثر از توطنههای دشمنان خارجی علیه کشور و غفلت مردم و درگیری جناحهای سیاسی با یکدیگر
این شعر با ابراز تأثر عمیق از وضعیت کشور آغاز میشود و به تصویر کشیدن رنج و اندوه شاعر از توطئههای دشمنان خارجی و غفلت داخلی میپردازد. در ادامه، به تشبیه وضعیت ایران به بیماری مهلک و غیرقابل درمان اشاره میکند و از پیامبر اسلام (ص) برای نجات اسلام و شیعیان استمداد میطلبد. سپس، با استفاده از آرایههای ادبی و تلمیحات تاریخی و مذهبی، به تشریح عوامل متعدد داخلی و خارجی که منجر به ضعف و ویرانی کشور شدهاند، میپردازد. در پایان، با اشاره به فقر، بدهیهای خارجی و اختلافات داخلی، از سرنوشت تلخ ایران ابراز نگرانی کرده و امید به همت ملت و رحمت الهی را مطرح میکند.
تلاش در جهت حفظ استقلال و پیشرفت کشور
متن با تأکید بر اهمیت فعالیت و پیشرفت در جوامع امروزی آغاز میشود و به مقایسه وضعیت ایران با کشورهای اروپایی و حتی آفریقایی میپردازد که با فعالیت و صنعت به سعادت رسیدهاند. سپس به نقد وضعیت داخلی ایران میپردازد و از عدم استفاده صحیح از منابع مالی و انسانی، به رغم وجود حمایت روحانیت و شخصیتهایی چون آیتالله خراسانی، گلایه میکند. در ادامه، نویسنده به نقش نایبالسلطنه و کابینه جدید در پیشرفت کشور امید میبندد، اما از رویکرد برخی جراید در ترویج اصطلاحات غربی و ایجاد نفاق انتقاد میکند و معتقد است که این رویکرد به جای بیدار کردن ملت، به فساد اخلاق و مانع ترقی منجر میشود. در بخش پایانی، خطاب به ثروتمندان و مالکین، مسئولیت آنها را در حفظ اسلام و استقلال کشور یادآور میشود و با طرح سوالاتی درباره بقای اسلام در صورت عدم وجود سلطنت اسلامی و استقلال، به وضعیت مسلمانان در کشورهای تحت نفوذ استعمار اشاره میکند. در نهایت، از عدم کمک مالی ثروتمندان به دولت و ملت انتقاد کرده و آنها را به عواقب سوء این بیتفاوتی در دنیا و آخرت هشدار میدهد و بر وظیفه هر مسلمان در حفظ اسلام و استقلال تأکید میکند.
خطر از دست رفتن کامل استقلال کشور
متن با اشاره به تجربیات تاریخی و عدم عبرتگیری برخی افراد آغاز میشود و بر اهمیت درک ارزش نعمتها، به ویژه استقلال، تأکید میکند. سپس به تعجب از بیتفاوتی ایرانیان در برابر حوادث گذشته و حال، از جمله سرنوشت مصر و هند و تجاوزات روسها، میپردازد. در ادامه، استقلال مملکت را به حیات انسان تشبیه کرده و هشدار میدهد که از دست رفتن آن جبرانناپذیر است. در پایان، با اشاره به فشارهای استعماری انگلیس و روس، به عواقب همراهی با دشمنان و از دست دادن استقلال کشور و ضعف اسلام هشدار میدهد.
علل و عوامل عقبماندگی کشور و لزوم حفظ استقلال و اخراج قوای اشغالگر روس
متن با تبیین مفهوم «غنای حقیقی» که مختص خداوند است و «غنای خیالی» که در انسانها و دولتهای قدرتمند منجر به طغیان و استبداد میشود، آغاز میگردد. در ادامه، به مقایسه وضعیت گذشته و حال جوامع پرداخته و بیان میکند که در گذشته، اغنیا و قدرتمندان خود را صاحب اختیار مردم میدانستند، اما در عصر حاضر، عقلا بر این باورند که هر فرد و ملتی باید امور خود را اداره کند و قانون باید حاکم مطلق باشد. سپس، به دسیسههای متنفذین داخلی و خارجی برای جلوگیری از اجرای قانون و بیداری مردم اشاره میکند و توضیح میدهد که چگونه این افراد با دستاویز قرار دادن دین، سعی در تضعیف علم و اقتدار و حفظ جهل و ضعف مردم دارند تا بتوانند مقاصد خود را پیش ببرند. در پایان، با انتقاد از غفلت مردم نسبت به اشغال کشور توسط قوای روس و ابراز تأسف از عدم اتحاد و اتفاق، خواستار حرکت ملی و نهضت دیانتی برای حفظ عزت و استقلال مسلمین میشود.
بی اعتمادی نسبت به دوستی انگلستان و تأکید بر حفظ آزادی، عدالت و استقلال وطن
سخنرانی با معرفی خود به عنوان نماینده علمای نجف آغاز میشود و به بیان دیدگاهها و احساسات این هیئت میپردازد. در ادامه، به تاریخچه اتهامات دول غربی به عالم اسلام و جهالت و تعصب مسلمانان اشاره شده و تأکید میشود که علما برای رفع این مسئولیت و اثبات اینکه اسلامیت، عدالت و مشروطیت است، مجاهدت کردهاند. سپس به استقبال ایران از تمدن و مدنیت اروپا و امید به همکاری اروپا در مسیر تجدد و تعالی اشاره میشود، اما با تأسف بیان میگردد که نتیجه عکس این انتظار بوده و تلاشها بیثمر مانده است. در ادامه، به خدمات تاریخی ملت ایران به انسانیت و مدنیت و تلاش برای حفظ وطن و آزادی ملت اشاره شده و از دسیسههای اجانب که مجاهدتها را عقیم گذاشته، انتقاد میشود. در بخش پایانی، به فریب خوردن از انگلیس که خود را حریتپرست میدانست، اشاره شده و هشدار این دولت مبنی بر مداخله در صورت عدم کنترل اغتشاشات، محکوم میشود. سخنرانی با تأکید بر اینکه ایران هرگز اسیر نخواهد شد و ملت ایران تا پای جان برای حفظ استقلال خود مقاومت خواهد کرد، به پایان میرسد و ابراز امیدواری میشود که ملت انگلیس با توجه به تاریخ آزادیخواهی خود، در این عمل وحشتاثر شریک نباشد.
درخواست از دولت روسیه برای بازگرداندن نیروهای نظامی خود و تهدید به تحریم کالاهای روسی و اعلام جهاد علیه آن کشور به عموم مسلمانان
این نامه با اشاره به روابط دوستانه و تجاری ایران و روسیه، به عدم رعایت حقوق بینالمللی و مناسبات همسایگی از سوی کارگزاران دولت روسیه اعتراض میکند. در ادامه، حضور نیروهای نظامی روسیه در ایران را عامل تزلزل استقلال کشور و ایجاد مفاسد میداند و خروج آنها را تنها راه حل مشکلات معرفی میکند. سپس، بر اساس وظیفه روحانیت در حفظ استقلال ممالک اسلامی، تهدید به تحریم کالاهای روسی و در صورت لزوم، اعلام جهاد علیه روسیه را مطرح میسازد. در پایان، از دولت روسیه میخواهد که با بازگرداندن نیروهای خود، روابط دوستانه را مستحکم کرده و از تضییع حقوق ملت ایران جلوگیری کند.
تأیید نظر آخوند خراسانی مبنی بر تهدید تحریم کالاهای روسی و در پیش گرفتن سیاست مجاهده اقتصادی
متن با اشاره به پاسخ متین و پرمغز آخوند خراسانی به دیپلمات روس آغاز میشود و این پرسش را مطرح میکند که آیا دیپلمات روس از اشتباهات خود دست خواهد کشید یا خیر. در ادامه، به دیپلمات روس هشدار داده میشود که از جسارتهای خود در برابر مقام ریاست روحانی اسلام سودی نخواهد برد، زیرا این مقام نه تنها دارای جنبه اسلامی مافوق سیاسیات است، بلکه از اوضاع سیاسی جهان نیز آگاه است. تأکید میشود که تهدیدات دیپلمات روس به جای سود، زیان به بار خواهد آورد و او از مقاصد روسیه در ایران و تاریخ اضمحلال ملل اسلامی آگاه است. همچنین، به این نکته اشاره میشود که مقام ریاست روحانی اسلام مقتضیات مجاهده اقتصادی و مدافعه حقوقی ایران را به خوبی درک کرده و میدانند که بازار کالاهای روسی در ایران به دلیل گرانی و نامرغوبی، تنها به ایران محدود شده و تحریم آن میتواند تجارت روسیه را مختل کند. در بخش دیگری، بیان میشود که مقام روحانی نمیتوانند مضرات مالی را دلیل سکوت خود در برابر اضمحلال مملکت اسلامی قرار دهند و قول دیپلمات روس مبنی بر عدم توانایی شیعیان ایران در مقاومت را رد میکنند و تصریح میشود که حکم جهاد در صورت لزوم، اختصاص به ایران نخواهد داشت و در میان همه مسلمانان عمومیت خواهد یافت. در پایان، متن با خطاب به ایرانیان غیور، آنها را به قیام به وظیفه ملی و دینی خود در حمایت از حکم مجاهده اقتصادی و عدم سستی در اجرای آن فرا میخواند و هشدار میدهد که کوتاهی در این امر، به بیحیثیتی و از دست دادن دین و دنیا منجر خواهد شد.
لزوم اقدام جدی از سوی علما جهت اخراج قوای روسیه از کشور
این نامه با اشاره به وضعیت بحرانی ایران و خطر نابودی اسلام، از مخاطبان میخواهد که هرچه سریعتر و بدون درنگ، اقدامات لازم را برای مقابله با این وضعیت انجام دهند. تأکید بر فوریت عمل و پرهیز از مسامحه و تأنی، از نکات اصلی این پیام است.
اظهار نارضایتی از کوتاهی مسئولان کشور در انجام وظایف محوله
متن با توصیف وضعیت بحرانی ایران و استقلال در خطر، به نقش علمای شیعه و احرار در نجات کشور از استبداد و سوق دادن آن به سمت مشروطیت اشاره میکند. سپس، با ابراز تأسف از وضعیت کنونی، به کوتاهی مسئولان در انجام وظایف و عدم رسیدگی به امور ملت میپردازد. در پایان، از وکلای مجلس درخواست میشود که با اتحاد و جلب حمایت نایبالسلطنه، به مشکلات کشور رسیدگی کرده و راه صلاح را در پیش گیرند.
انتقاد از سکوت و بیتفاوتی مجامع حقوق بشر غربی نسبت به تجاوز و اشتغالگری روسیه و انگلستان به ایران و تهدید به اقدام علیه متجاوزان
بیانیهای با اشاره به اصول حقوق بشر و آزادی، از سکوت مجامع بینالمللی در برابر تجاوزات روسیه و انگلستان به ایران انتقاد میکند. در ابتدا، به نقض حقوق ملت ایران توسط روسیه، از جمله انحلال مجلس ملی و اقدامات نظامی در تبریز و قزوین، اشاره شده است. سپس، همدستی انگلستان با روسیه در جنوب ایران و تلاش برای تضعیف استقلال کشور از طریق بهانهجوییهای نظامی و اقتصادی مورد نکوهش قرار گرفته است. در پایان، از ملت ایران به عنوان ملتی بیدار یاد شده و از تمام عدالتپروران جهان درخواست شده است تا برای رهایی ایران از چنگال این دو قدرت اقدام کنند.
اظهار تعجب و گلايه از دولت انگليس در همدستى با دولت روسيه در اشغال ايران بر خلاف مواضع آزادیخواهانه آنها
این نامه با ابراز احترام به دولت انگلیس آغاز میشود و به امیدواری همیشگی ملت ایران و روحانیت به عدالتخواهی و آزادیپروری این دولت اشاره میکند. سپس، از همدستی دولت انگلیس با روسیه در اشغال ایران و نقض استقلال و آزادی کشور ابراز تعجب و گلایه شده است. در ادامه، به مقاومت ملت بیدار ایران در برابر سلطه بیگانگان و آمادگی برای فداکاری در راه حفظ استقلال تأکید میشود. در پایان، از دولت انگلیس خواسته شده تا روسیه را از اقدامات ناحق خود در ایران منصرف کند و مانع از خونریزی و لکهدار شدن حیثیت انسانیت شود.
رفع اختلافات و دودستگى، ترک جنگهاى خانگى و تلاش براى حفظ استقلال کشور
این نامه با اشاره به انتخاب ناصرالملک به نیابت سلطنت، ابراز امیدواری میکند که با حضور ایشان، مفاسد موجود اصلاح شود. در ادامه، بر لزوم اتحاد علما، امرا و ملت با دولت و مجلس برای حفظ دیانت اسلامی و استقلال کشور تأکید شده است. نامه هشدار میدهد که تفرقه و اختلاف، تنها به تضعیف قوای ملی و از دست رفتن وطن اسلامی منجر خواهد شد و از مخاطبان میخواهد که با رفع دودستگیها، راه را بر بهانهجویی بیگانگان ببندند. در پایان، هیئت علمیه تهران آمادگی خود را برای هرگونه اقدام اصلاحی اعلام کرده و از مخاطبان میخواهد که با اقدامات عاجل، وضعیت را قبل از فوت فرصت اصلاح کنند، زیرا بقای مملکت در گرو اوامر حضرات آیات است.
اعزام حكام باکفایت و نیرو و تجهیزات لازم به جنوب کشور جهت مقابله با تجاوزات انگلستان
متن با اشاره به مداخلات روسیه که پیشتر باعث تضعیف استقلال کشور شده بود، به اقدامات اخیر انگلستان در جنوب ایران میپردازد. در ادامه، بر ضرورت اعزام فوری حکام لایق و وطنپرور به همراه نیرو و تجهیزات کافی به ایالات جنوبی تأکید میشود. هدف از این اقدام، جلب حمایت سران عشایر، رفع بهانه از دست انگلستان و جلوگیری از نابودی آثار اسلامی و اساس دین و از دست رفتن مملکت است. در پایان، درخواست میشود که نتیجه اقدامات به سرعت اعلام گردد.
ترک اختلافات سیاسی صاحبان قدرت در کشور و همکاری آنها با دولت، جهت مقابله با اشغالگران روس و انگلیس
متن با سلام و درود به عموم امرا، سرداران، رؤسای عشایر و ایلات و طبقات ملت ایران آغاز میشود. سپس به وضعیت خطرناک کشور اشاره میکند که دشمنان اسلام با بهانه قرار دادن اغتشاشات داخلی، از شمال و جنوب به دنبال نابودی استقلال ایران و اساس مسلمانی هستند. در ادامه، حمایت از حوزه مسلمین و آزاد کردن ممالک اسلامی از دستاندازیهای صلیبیان را فریضهای بر عهده تمام مسلمانان میداند. متن تأکید میکند که ادامه این اغتشاشات، علاوه بر مفاسد دینی و دنیوی، موجب تسلط کفر و از بین رفتن اسلام خواهد شد و این امر به منزله دشمنی با صاحب شریعت مطهره است. در پایان، بر تمام امرا و طبقات ملت لازم میداند که برای رهایی ممالک اسلامی از دست بیگانگان با دولت همکاری کنند و با رقابتها، نفاقهای داخلی، اغراض شخصی و جنگهای خانگی، بدنامی، لعن ابدی و نابودی اسلام را برای خود رقم نزنند.
سفارش به امرا، سرداران و رؤسای ایالت و عشایر به اتحاد و برداری و دفاع از عزت و استقلال کشور
متن با اشاره به اهمیت اخوت و اتحاد دینی در اسلام آغاز میشود و بیان میکند که تضعیف این اتحاد، مسلمانان ایران را در برابر حملات ظالمانه بیگانگان آسیبپذیر کرده است. در ادامه، بر تمام امرا، سرداران، رؤسا و خوانین عشایر و ایلات و رجال ایران واجب دانسته میشود که از سرنوشت تلخ سایر رجال اسلامی که به دلیل نفاق داخلی استقلال خود را از دست دادند، عبرت بگیرند. در پایان، از آنان خواسته میشود تا با اتحاد و غیرت دینی و وطنخواهانه، از استقلال و حقوق ملی و بشری کشور دفاع کرده و ننگ از دست دادن این موهبت را به خود روا ندارند.
لزوم تحریم کالاهای روسیه
متن با اشاره به مداخلات حقوقشکنانه و اقدامات استقلالبرانداز روسیه آغاز میشود و این کشور را به دلیل حرکات وحشیانه و پایمال کردن حقوق بشریت مورد انتقاد شدید قرار میدهد. در ادامه، به نقش انگلستان در همراهی با روسیه و پایمال کردن حقوق ملتهای مظلوم اشاره شده و این کشور نیز به عنوان مانع سعادت بشری معرفی میشود. سپس، با تأکید بر آگاهی ملتهای معاصر، از ایرانیان خواسته میشود تا با تحریم کالاهای روسی و انگلیسی، استقلال و هویت ملی خود را حفظ کنند. متن با فراخوانی روحانیون و ملت ایران برای تشویق به تحریم و تأکید بر اهمیت این اقدام برای حفظ استقلال و امنیت کشور به پایان میرسد.
تحریم کالاهای روسی، عامل فشار جهت خروج نیروهای اشغالگر روس از کشور
متن با تأکید بر اهمیت «حرب اقتصادی» به عنوان ابزاری کارآمدتر از جنگ نظامی برای حفظ قومیت و مقاصد عالیه آغاز میشود. استدلال میشود که این روش، که نیازمند غیرت، دیانت و عزم راسخ است، بدون خونریزی به حفظ حقوق و حراست از قومیت کمک میکند. سپس با استناد به تاریخ اسلام، نمونههایی از تحریم اقتصادی در زمان پیامبر (ص)، امام باقر (ع) و امام رضا (ع) برای مقابله با نفوذ بیگانگان و حفظ هویت اسلامی ارائه میشود. در ادامه، با اشاره به وضعیت کنونی ایران و تجاوزات همسایگان، از مسلمانان و ایرانیان خواسته میشود تا با تحریم کالاهای روسی، که آن را مظهر استقلالکشی و تخریب دیانت میداند، به مقابله با اشغالگری بپردازند. در پایان، با ذکر نمونههایی از موفقیت ملتهایی مانند لاهور و بنگاله در مبارزه با استعمار از طریق تحریم اقتصادی، بر لزوم اتحاد و عزم ملی برای خروج از اسارت و دستیابی به استقلال تأکید شده و هرگونه تعلل در این زمینه، همسویی با روسپرستان و خروج از ملیت و دیانت اسلامی تلقی میشود.
انتقاد از برخی مطبوعات اروپایی نسبت به نجابت مردم ایران
متن با اشاره به تاریخ آینده ایران، نجابت و تمدن ذاتی ایرانیان را در مواجهه با مشکلات چهار سال اخیر (انقلاب مشروطه) ستایش میکند. سپس به انتقاد از برخی جراید اروپایی میپردازد که سکوت و خویشتنداری ایرانیان را به بیحسی تعبیر کردهاند. در ادامه، به یادداشتهای ارسالی به دولت ایران و پاسخ وزیر امور خارجه اشاره میکند که با استناد به آمار گمرک، بیموقع بودن آن یادداشتها را اثبات کرده است. نویسنده تأکید میکند که ایرانیان نباید بیش از این سکوت کنند تا مورد سوءتعبیر قرار گیرند، زیرا سکوت آنها ناشی از تمدن و نجابت است، نه بیحسی. در پایان، به حفظ مناسبات دولت ایران با همسایگان و تشکیل کمیسیونی در مجلس برای بررسی این مسائل اشاره میکند و اقدامات دولت برای تأمین امنیت در فارس را مثبت ارزیابی کرده و بر فریاد مردم ایران برای استقلال تأکید میکند.
درخواست اتحاد همه گروهها در جهت حفظ استقلال کشور در برابر متجاوزان بیگانه
این نامه با اشاره به تجاوزات دولتهای همسایه و تنفر عمومی از این اقدامات، بر لزوم اتحاد و یکپارچگی برای حفظ استقلال دین و وطن تأکید میکند. از مسلمانان و صاحبان غیرت خواسته میشود که اختلافات شخصی را کنار گذاشته و برای بیرون راندن دشمنان خارجی تلاش کنند. در ادامه، از مقامات عالیه، سرکردگان، امرا، رؤسا، خوانین و ایلات درخواست میشود که با یادآوری غیرت اجدادی خود، از رفتارهای ناعادلانه نسبت به برادران دینی دست برداشته و با همتی غیورانه، زمینه اخراج نیروهای خارجی را فراهم آورند تا موجب سربلندی اسلام و خشنودی خداوند و روحانیون شود و اولیای امور بتوانند به اصلاح کاستیهای مملکت بپردازند.
اعتراض به تجاوزات استقلال شکنانه انگلستان و روسیه به کشور و تهدید به اقدام علیه آنها
این نامه با خطاب به سفیر عثمانی و رونوشت به سفرای کشورهای اروپایی و آمریکا در تهران آغاز میشود. در ادامه، به پنج سال تلاش ملت ایران برای رهایی از استبداد و استقرار مشروطیت اشاره میکند. سپس، تجاوزات علنی کشورهای همسایه (انگلستان و روسیه) را که در جهت نابودی استقلال ایران و اساس دیانت اسلام است، محکوم میکند. در پایان، با تأکید بر اتحاد مسلمانان و اهمیت کلمه توحید، از سفرای خارجی میخواهد که حقوق ملت ایران را حفظ کرده و به دول متجاوز اخطار دهند تا از اقدامات خود دست بردارند، در غیر این صورت، جامعه اسلامی مجبور به اقدامات دفاعی خواهد شد.
ترغیب مردم ایران به اتحاد با هم برای بیرون راندن قوای روسیه و انگلستان از کشور
این نامه با اشاره به حمله دو همسایه به استقلال ایران و تزلزل اساس دیانت اسلامیه، تقدیم پروتستنامه از سوی ملت به سفرای دولتهای معظمه را واجب میشمارد. سپس با طرح این پرسش که آیا ملتهای اسلامی دیگر برای دفاع از ایران اقدام کردهاند، از غیرتمندان ایران میپرسد که آیا با وجود نفاق و تفرقه، باز هم آلت دست دشمن شده و در محو اسلامیت و استقلال مملکت خواهند کوشید.
اعلام خطر از سوی مستبدان بندر لنگه
متن با هشدار درباره اقدامات مستبدان بندر لنگه آغاز میشود که با حمایت ضمنی حکومت بنادر، استحکامات نظامی در خانههای خود ایجاد کردهاند. در ادامه، نویسنده به مخاطرات جدی این وضعیت برای دولت و ملت اشاره میکند و بر لزوم پیشبینی و دوراندیشی قبل از وقوع حادثهای بزرگ تأکید میورزد.
دفاع از اسلام و استقلال کشور در برابر متجاوزان روسی و انگلیس
این نامه با اشاره به مظلومیت ملت ایران و تظلمات وارده بر آن، به اقدامات تجاوزکارانه و مداخلهجویانه دولتهای روسیه و انگلستان اعتراض میکند. در ادامه، با استناد به تاریخ و قوانین بینالمللی، این اقدامات را غیرمنصفانه و تهدیدی برای استقلال پنج هزار ساله ایران میداند. در پایان، ملت ایران آمادگی خود را برای فداکاری در راه حفظ اسلام، آب و خاک و دفاع از وطن اعلام کرده و از نمایندگان دول دوست و حامیان حقوق بشر میخواهد که در حفظ حقوق بینالملل و استقلال کشورها کوتاهی نکنند.
درخواست از دولتهای متمدن جهان برای حراست از استقلال کشور در برابر تجاوزات روسیه و انگلستان
این بیانیه با اشاره به حضور طولانیمدت نیروهای روس و تأثیرات منفی آن بر حیات ملی و اسلامی ایران، و همچنین یادداشت اخیر دولت انگلیس که استقلال کشور را تهدید میکند، آغاز میشود. در ادامه، ملت همدان شامل مسلمانان، یهودیان و ارامنه، از طریق سفرای دولتهای متمدن، اعتراض خود را اعلام کرده و درخواست میکنند که با توجه ویژه به ایران، حیات ملت را از تجاوزات استقلالشکنانه بیگانگان حفظ کنند تا نیازی به استفاده از قوای ملی و دفاع مذهبی نباشد. در پایان، اسامی تعداد زیادی از افراد از اقشار مختلف مردم همدان به عنوان امضاکنندگان ذکر شده است.
لزوم اتفاق نظر مراجع پیرامون مقابله با اشغال شمال و جنوب کشور از سوی روسیه و انگلستان
این نامه با اشاره به تهاجم نیروهای خارجی (انگلیس و روسیه) به ایران و تصرف گمرکات جنوب کشور، به سید محمدکاظم یزدی هشدار میدهد که تأخیر در مقابله با این بحران، که اساس اسلام را تهدید میکند، خلاف تکلیف شرعی است. نویسنده بر لزوم اتفاق نظر و اقدامات فوری برای تأمین امنیت کشور و رفع بهانههای خارجی تأکید میکند و خواستار تعیین راهکارهای عملی از سوی مخاطب برای مقابله با این وضعیت اضطراری است.
اظهار عدم رضایت و تنفر نسبت به حضور نیروهای اشغالگر روس و انگلیس در کشور به وزرای مختار دول اروپایی و عثمانی
تلگرافی از سوی علمای فارس به وزرای مختار دول اروپایی و عثمانی ارسال شده است. این تلگراف با اشاره به چهار سال تلاش ملت ایران برای پیشرفت و حفظ قوانین مذهبی و حمایت از جان و مال اتباع خارجی، به اقدامات تحریکآمیز مأمورین دولت روسیه اشاره میکند که احساسات اسلامی را برانگیخته است. در ادامه، دو درخواست اصلی مطرح میشود: اول، خروج فوری نیروهای روسی از شمال ایران که یک سال و نیم است آنجا را اشغال کردهاند و با وجود برقراری امنیت، هنوز خارج نشدهاند. دوم، ابراز ناامیدی از یادداشت دولت انگلیس که با ادعای حمایت از آزادی بشر، به جای حمایت از مسلمانان، اقداماتی انجام داده که موجب نگرانی است. در پایان، اهالی فارس عدم رضایت و تنفر شدید خود را از حضور نیروهای روسی و یادداشت دولت انگلیس اعلام کرده و منتظر اجرای خواستههای خود هستند.
رساندن فریاد مظلومیت ایران از تجاوز استقلالشکنانه انگلستان و روسیه به دولتها و آزادیخواهان جهان
این تلگراف با هدف رساندن صدای مظلومیت ملت ایران به جهانیان، به شرح گرفتاریهای کشور پس از استبداد و تجاوزات روسیه و انگلستان میپردازد. در ابتدا، به بهانهجوییهای دولت روس برای ورود قشون به ایران و تعهدات دروغین آن برای خروج اشاره میکند. سپس، به نقش انگلستان در همراهی با مقاصد نامشروع روسیه و تهدید استقلال ایران میپردازد. در ادامه، اهالی اصفهان با تأکید بر عدم تعرض به اتباع خارجی و حفظ امنیت و تجارت آنها، اعلام میکنند که ناامنی ناشی از دخالت خارجی را بر امنیت تحمیلی ترجیح میدهند و مرگ را بر زندگی مخالف اسلام و استقلال ایران برمیگزینند. در پایان، از جهانیان، به ویژه برادران ساکن عثمانی و پیشوایان دینی، درخواست میشود که فریاد مظلومیت ایرانیان را بشنوند و حمایت خود را از اسلام و استقلال کشور اعلام کنند.
درخواست بازگرداندن قوای روسیه و انگلستان از ایران و قطع مداخلات غیرقانونی دو کشور و حمایت از آشوبگران داخلی
این نامه با تقدیم احترامات به امپراتور روسیه، به وضعیت ملت ایران پس از انقلاب مشروطه و تشکیل حکومت ملی اشاره میکند. سپس به اقدامات کارگزاران روسیه در ایران، از جمله اعزام قشون به آذربایجان و قزوین به بهانههای واهی، مداخلات غیرقانونی، حمایت از مفسدین و یاغیان و پایمال کردن حقوق ملت و استقلال ایران اعتراض میکند. نامه یادآور میشود که پیش از این نیز مراتب اعتراض و درخواست بازگرداندن نیروها به امپراتور ابلاغ شده و وعدههایی داده شده بود که عملی نشدهاند. در ادامه، به سوءاستفاده انگلستان از حضور نیروهای روسیه در شمال برای انجام اقدامات مشابه در جنوب ایران اشاره میکند. در پایان، با ابراز امیدواری به حقپرستی و آزادیخواهی امپراتور، درخواست میشود که دستور بازگرداندن قشون روسیه از ایران و رفع مداخلات استقلالشکنانه صادر شود تا علما و مسلمانان از تکالیف دینی خود آسوده شوند و دولت انگلستان نیز از اقدامات مشابه منصرف گردد.