در موقعی که کشتی استقلال یک مشت شیعه مسلمان در مملکت شش هزار ساله ایران در گرداب هلاک و اضمحلال افتاده، سوءِ عادات استبداد سموم نقیعه ظلم و بیداد، عناصر این جسم نحیف را علیل و ضعیف و قوای ملیه به کلی از میان رفته. قائدین [۱] دولت سی کرور نفوس را که ودایع الهی هستند به صوب ناصواب فنا و زوال سوق می‌نمودند. جمعی تقویت وحشیت و استعداد ساکنین این آب و خاک را در حکم عباد و اماء [۲] خود دانسته و معامله مالکیت و مولویت می‌کردند. تفضلات خداوندی و توجهات امام عصر - عجل الله تعالی فرجه - شامل حال ایشان گردیده، به رفع اسباب ظاهره حس ملیت و حسن اسلامیت علماء و عقلا و احرار قوم، ظاهر و به مصداق «فَاعتَصِمُوا بحَبل الله جَمِیعاً وَ لا تَفَرَقُوا» [۳] به یک هیجان حریت‌خواهانه و جنبش وطن‌پرورانه، مطالبه حقوق ملیه مغصوبه قیام، و سدهای آهنین را به جریان جوی‌های خون شهداء وطن، از بیخ و بن منهدم و ایران ویران را به تجدد، و سلطنت مستبده را به مشروطیت، و تمدن آباء را از خطر طوفان حوادث، و زورق شکسته ملت را به ساحل نجات کشانیدند. هر سنگ سدید مستحکمی را که در راه نیل به ترقی و سعادت بوده، و به همت غیورانه بزرگان و قدرت ملیت سروران بزرگ ایران از شاهراه سلامت برداشته، در هر قدم دید «هان ای دل عبرت‌بین»، مساعدت‌های کامله و عنایت‌های غیر مترقبه الطاف الهیه را مشاهده نموده که عقول عالمیان قرین حیرت گردید و به مصداق «الاسلامُ یَعلُوا وَ لا یُعلی عَلَیه» [۴] شده. افسوس که چندی است بر خلاف انتظار، روز به روز تراکم حوادث و تمام شداید [۵] بر این ملت بیدار و رنجور بی‌پرستار، آتیه روزگار را تاریک و راه سعادت را به غایت باریک و انواع خطر و بیم را با استقلال استقبال خود نزدیک می‌بینند. در مشروطیت سابقه، غالب مفاسد تأخیر اجراء مقاصد را به ضدیت قوه مجریه و نفرت طباع استبدادیه مدلل [۶] داشته، موانع داخلیه را سد راه ترقی دانسته بودند. این دوره که تمام قواء در تحت قدرت و قوت ملت است، مانع اقتدرات به نظر دقت، غیر از قصور اولیاء امور در اداء وظایف، مسئولیت مشهود نمی‌باشد و به مجرد وفور بعضی اغراض و فتور، به مقام اتحاد و اتفاق در سلوک یگانه مسلک مستقیم حفظ استقلال و حسن استقبال منظور نمی‌شود و هر کسی را حایز به مقامات رفیعه وزارت و مسئولیت و مستقلاً به حلالی [۷] امور مملکت می‌بینم، غالب اوقات شریف که باید صرف اصلاح امور عامه و تنظیم ادارات و قشون و غیرها شده، خاک وطن را از قیام بیگانگان و دوام اشغال غاصبه همسایگان پاک نمایند، امنیت و رفاهیت بلاد و عباد را نقطه نظر و مرکز و خاطر دارند و سد راه بهانه‌جویی اجانب نمایند، ناچار مصرف در مدافعه مقام و منصب می‌نمایند. بحرانات متوالیه کابینه و تغییرات هر روزه وزارتخانه‌ها، مجال رسیدگی به حال ملک و ملت باقی نگذاشته. با کمال ضراعت [۸] از ساحت مقدس وکلاء ملت که طرف توجه سی کرور نفوس مظلوم و مقتول منهوب [۹] ستمدیدگان هستند، تمنا می‌نمایم که به عین عنایت، چشم تمام افراد ملت مظلوم را با نهایت حسرت به طرف خودتان نگران ببینید و چاره دردهای بی‌درمان ایشان نماید. نمایندگان ملت اصفهان با یک صدای الم‌افزای عالم‌فرسا، طلب اتحاد و اتفاق اولیاء و جلب شخص [۱۰] شاخص معظم والاحضرت نایب‌السلطنه [۱۱]، عالم عامل را که دست طبیعت برای علاج برءالساعه [۱۲] مریض مملکت در خزینه ملت ذخیره نموده بود، می‌نماییم. با اختیاراتی که ملت به آن ذوات محترمه داده، مقتضی نمی‌دانم طریق صلاح را جز به آراء صائبه خیرخواهانه امیدوار باشم و به وظایف خود اقدام فرمایند [۱۳]. «وَ کانَ حَقّاً عَلَینا نَصرُ المُؤمِنینَ» [۱۴]. نایب رئیس انجمن ولایتی اصفهان: محاسب‌الدوله **پاورقی‌ها:** [۱] پیشوایان [۲] بندگان و کنیزان. [۳] آل عمران، ۱۰۳: همگی به ریسمان خداوند تمسک جویید و پراکنده نشوید. [۴] اسلام برتر است و چیزی برتر از آن نیست. [۵] سختی‌ها. [۶] دلیل آورده، بهانه آورده. [۷] بررسی و حل مشکلات. [۸] فروتنی و تضرع [۹] غارت شده [۱۰] در اصل: شخصی [۱۱] منظور، میرزا ابوالقاسم خان ناصرالملک قره‌گوزلو است. [۱۲] بهبودی فوری [۱۳] عبارت مبهم است. [۱۴] روم، ۴۷: یاری مؤمنان، حقی بر عهده ماست.