اعلام حمایت از سردار نصرت در دفع اشرار و استقرار نظم و سرکوب مخالفان حکومت
درخواست تدارکات لازم برای مجاهدان
دفاع ستارخان از استقلال کشور و عزت اسلام
.jpeg&w=3840&q=75)
بیانضباطی در اردوگاه نیروهای دولتی و بدبینی و ناامیدی مردم تبریز از آنان
ترغیب ایلات و عشایر آذربایجان به تقویت بنیان مشروطیت و برحذر داشتن آنان از همراهی با مخالفان آن
امیدواری به سرکوب فوری معارضان تبریز
تأکید مشروطهخواهان تبریز به بازگشت مشروطه بنا بر فرمان مراجع مشروطهخواه نجف
مقاومت مردم تبریز در برابر رژیم محمدعلی شاه قاجار و درخواست حمایت مراجع مشروطهخواه نجف از آنها
عدم همراهی با مجاهدان ستارخان
تمجید از پیشگامی و پایداری مردم آذربایجان در استقرار و بازگشت مشروطیت
وجوب کمکهای مالی، تسلیحاتی و نیرو به مجاهدان تبریز
تلاش در جهت بازگشت مشروطیت و کمک همه جانبه به مجاهدان تبریز
مشاوره سیاسی ـ نظامی به محمدعلی شاه قاجار
اظهار نگرانی از پیشرفت مجاهدان تبریزی و کمبود تدارکات نیروهای دولتی
گلایه شدید از بیپولی نیروهای دولتی و نگرانی از همگسیختن امور تبریز
گزارشی از وضع نظامی شهر تبریز
وجوب کمک به مدافعان تبریز (ستارخان و یارانش) و مهدورالدم بودن مهاجمان
اعلام براندازی سلطنت محمدعلی شاه قاجار
فریبکاری و اغفال مشروعه خواهان تبریز
آمادگی علما و مشروطه خواهان فارس و بوشهر جهت همکاری با مشروطه خواهان تبریز
اصرار علما بر ادامه جنگ مشروطه خواهان
درخواست کمک فوری برای مجاهدان و مردم محاصرهشده تبریز
نگرانی از تجاوز روسیه به ایران به بهانه عدم امنیت جانی روسهای ساکن ایران و اعلام شکایت به دولتهای بزرگ جهان
اعلام حرکت اعتراضی گروهی از علمای ایرانی عراق به سمت ایران
تأکید بر کمکرسانی سریع و فوری به مردم تبریز
این بیانیه با تشبیه قطع آذوقه بر مردم تبریز به واقعه کربلا، به شدت از وضعیت موجود انتقاد میکند. در ادامه، با لحنی پرسشگرانه، از ضعف حمیت دینی و غیرت مسلمانان در قبال این ظلم گلایه شده و از همکاری با ظالمان به شدت نکوهش میشود. بیانیه با عبارت «انا لله و انا الیه راجعون» به پایان میرسد که نشاندهنده عمق فاجعه و ناامیدی است.
منع مشروطهخواهان تندرو به سبب فراهم کردن مداخلات خارجی
متن با اشاره به تلاشهای نگارنده از ابتدای مشروطه برای حفظ کشور و جلوگیری از آشوب آغاز میشود. در ادامه، به هشدارها و توصیههای مکرر در تبریز و مکاتبات قبلی اشاره میکند که بر اهمیت جلوگیری از اقداماتی که منجر به مداخله بیگانگان میشود، تأکید دارد. نگارنده با یادآوری پرداخت غرامت سنگین به روسیه در گذشته برای حفظ استقلال کشور، از مخاطبان میخواهد که با اقدامات خود، زمینه تسلط بیگانگان را فراهم نکنند و تأکید میکند که حتی حاضر است در سیبری به کار اجباری مشغول شود، اما شاهد مداخله خارجی در کشور نباشد.
زیان همیشگی مردم تبریز از تندروی
متن با اشاره به حضور نگارنده در انجمن ایالتی تبریز در چهارم ذیقعده آغاز میشود. نگارنده پیشنهاد اصلاح انجمن و تشکیل مجلسی مختلط برای مذاکره در امور را مطرح میکند. در ادامه، به تجربه تاریخی مردم تبریز در تحمل زحمات اشاره شده و ابراز نگرانی میشود که در نهایت، دستاوردهای نهضت به نام دیگران ثبت شده و برای مردم تبریز جز ذلت چیزی باقی نماند. در پایان، نگارنده از عدم تحقق پیشنهاد خود و قرار گرفتن امور در دست افرادی که او با حزبشان همراه نبوده، گلایه میکند.
درخواست از ایلات و طوایف کرمانشاهان جهت پیوستن به مجاهدان تبریزی و یاری آنها در برابر هجوم نیروهای دولتی
متن با سلام و درود به رؤسا، عشایر و ایلات ایران، به ویژه خوانین کرمانشاهان آغاز میشود. در ادامه، به مدت یک سال از مسدود شدن راههای ارتباطی علما توسط دولتیان برای جلوگیری از حمایت از ملت و مشروطیت و ترفیه حال رعیت گلایه شده و اشاره میشود که دولتیان با نسبت دادن مضامین کفرآمیز به علما، قصد تصرف مستبدانه در اموال و نفوس مردم را دارند. سپس، با یادآوری مجاهدتهای ملت آذربایجان و سردار ستارخان، از خوانین کرمانشاهان به دلیل عدم یاری به مجاهدین و عدم اقدام برای آزادی سید عبدالله بهبهانی که در جوار آنها محبوس بوده، انتقاد میشود. در پایان، از خوانین خواسته میشود که سید عبدالله بهبهانی را آزاد کرده و بر اساس دستورالعمل ایشان، با اتفاق و یکپارچگی، در جهت استحکام مشروطیت و ریشهکن کردن استبداد با مجاهدین آذربایجان متحد شوند. این اقدام به منزله جهاد در رکاب امام زمان و نصرت دین مبین تلقی شده و با استناد به آیه قرآن، وعده یاری الهی داده میشود.
اعلام تعییت اهالی استرآباد از دستورات مراجع نجف در حمایت از مشروطه و آمادگی اعزام نیرو به تهران به حمایت از مشروطهخواهان
این بیانیه با خطاب به عموم حجج اسلام، سادات، تجار و کسبه آغاز میشود و از اتحاد و همقسم شدن تمام طبقات استرآباد در پی دریافت احکام مراجع عتبات عالیات خبر میدهد. در ادامه، از آمادگی اهالی بلوک و سران یموت برای اطاعت از احکام مراجع و بیرون راندن حکومت ظالم و عدم پرداخت مالیات سخن به میان میآید. همچنین، هشدار داده میشود که در صورت ممانعت دولت و خونریزی، سردار کافی با دو هزار سوار یموت برای اجرای احکام امام زمان (عج) و ریشهکن کردن مستبدین حرکت خواهد کرد. در بخش دیگری، با مقایسه با ترکمانها و اشاره به مشروطه دادن سلطان عثمانی، از مشروطهطلبان خواسته میشود که همت کنند تا نیازی به اعزام نیرو از استرآباد نباشد. در پایان، با تأکید بر تبعیت اهالی استرآباد از احکام حجج اسلام، اعلام میشود که در صورت هرگونه اقدام از سوی دولت، آمادگی کامل برای دفاع وجود دارد.
تلاش مشروطهخواهان در جهت عزل محمدعلی شاه از سلطنت
این نامه با تأیید نگرانیها درباره آینده وطن آغاز میشود و بر این نکته تأکید دارد که تنها راه نجات کشور، تشکیل پارلمان از طریق قدرت ملی است. در ادامه، نویسنده به صراحت بیان میکند که صلح با محمدعلی شاه بیفایده خواهد بود و تمام تلاشها باید بر خلع او از سلطنت متمرکز شود. در پایان، از مخاطب درخواست میشود که برای تقویت جبهه تبریز، مهاجران را به آنجا بفرستد و در کنفرانس پترزبورگ نیز اقدامات لازم را انجام دهد، چرا که قبلاً به اسلامبول و مراکز دیگر نیز اطلاعرسانی شده است.
تکریم مجاهدین تبریز و همشان دانستن انجمن تبریز و مجلس شورا
این نامه با ستایش از همت و غیرت سپهسالار ملی و مجاهدین تبریز آغاز میشود و نقش آنان را در غلبه اسلام و سربلندی ملت برجسته میسازد. در ادامه، انجمن تبریز را همشأن دارالشورای کبرای ملت دانسته و از آن انتظار میرود که در تأمین امنیت و آسایش عمومی، جلوگیری از قرضهای جدید و مقابله با اقدامات مملکتفروشی به وظایف خود عمل کند و نتایج را به اطلاع عموم برساند.
درخواست از دولتهای مقتدر جهان برای جلوگیری از تجاوز روسیه به آذربایجان
درخواستی از دولتهای قدرتمند جهان برای جلوگیری از تجاوز احتمالی روسیه به آذربایجان مطرح شده است. این درخواست بر این مبنا استوار است که چنین تجاوزی خلاف قوانین بینالمللی بوده و از دولتها خواسته شده تا روسیه را از این اقدام منصرف کنند.
بی اعتمادی محمدعلی شاه به مردم ایران
محمدعلی شاه در تلاش است تا مردم تبریز را در اروپا یاغی و فتنهانگیز معرفی کند، در حالی که تبریزیان حقوقطلبی خود را به اثبات رساندهاند. ادعای شاه مبنی بر اغتشاش یک ساله تبریز و وجود پارلمان در آن زمان، با واقعیت مطابقت ندارد و اغتشاشات اولیه نیز توسط دستیاران خود شاه (شاهسونها) ایجاد شده بود. نویسنده با اشاره به سابقه طولانی شاهپرستی و وفاداری مردم آذربایجان به سلاطین قاجار، این ادعا را رد میکند و به نقل قولی از حاجی میرزا آقاسی اشاره میکند که در صورت یاغی شدن آذربایجان، شاه باید از سلطنت کنارهگیری کند. در ادامه، نویسنده غداری و بدعهدی محمدعلی شاه را علت اصلی مخالفت مردم میداند و با طعنه به حامیان شاه (مانند سید یزدی و شیخ نوری)، بیان میکند که هر کس حقوق خود را مطالبه کند، از نظر شاه یاغی است. در پایان، به محمدعلی شاه اطمینان داده میشود که این بیانات به نفع او نخواهد بود و مردم ایران تا زمانی که غالب هستند، یاغی قلمداد نخواهند شد.
بی مبالاتی برخی از مشروطهخواهان آذربایجان
گزارش به اعزام گروهی از مجاهدین به مراغه به سرکردگی "قلعه وان باشی" و امیر کریم بزاز میپردازد. این گروه در مسیر و پس از ورود به مراغه، با وجود استقبال اولیه مردم، به بدرفتاری، اخاذی و ایجاد وحشت میپردازند. این اعمال ناشایست منجر به درگیری با اهالی مراغه و خروج مجاهدین از شهر میشود. در ادامه، به درگیری مجاهدین با اهالی بر سر مطالبه غله و اعانه اشاره شده و تیراندازی به دو نفر از اهالی مراغه و غارت قورخانه دولتی توسط مجاهدین شرح داده میشود. در نهایت، این رفتارها باعث محاصره مجاهدین در بناب و عقبنشینی آنها به "خانگاه دریا" شده و به عنوان عامل اصلی اقدامات بعدی حاج شجاعالدوله علیه تبریز و کشته شدن مردم معرفی میشود.
ایجاد صلح و اصلاح میان دولتیها و مشروطهخواهان تبریز
در چهارم محرم ۱۳۲۷، جلسهای با حضور ستارخان، باقرخان و تقیزاده برگزار میشود. در این جلسه، ثقهالاسلام تبریزی با اشاره به محاصره تبریز توسط قوای دولتی، پیشنهاد مذاکره با دولتیان را مطرح میکند. او تأکید میکند که هدف از این مذاکره، رسیدن به یک راه حل میانه است که هم مشروطه محقق شود و هم صلح بین دولت و ملت برقرار گردد، نه تسلیم کامل یکی از طرفین. ستارخان در پاسخ، خود را مطیع عقلا میداند و باقرخان نیز به اشتباه تصور میکند که منظور ثقهالاسلام، ترک سلاح مشروطهخواهان در ازای عفو عمومی است. ثقهالاسلام با رد این برداشت، تفاوت میان «اصلاح» و «تسلیم» را توضیح میدهد و در نهایت، حاضران با تشکیل مجلس مذاکره با دولت موافقت میکنند.
نصیحت به مبارزان: پرهیز از دو دستگی، بهانه ندادن به دشمنان خارجی و ارتباط انقلابیون کشور با یکدیگر
این نامه با ستایش از غیرت دینی و همت مردم آذربایجان در احیای ایران و استنقاذ حقوق ملت آغاز میشود. در ادامه، سه نکته مهم مطرح میگردد: اول، هشدار درباره نقشه دشمنان برای ایجاد تفرقه و دو دستگی میان سرداران و مجاهدین آذربایجان و تأکید بر لزوم اخوت، مواسات و ایثار. همچنین بر مراقبت از حقوق اتباع خارجی برای جلوگیری از بهانهجویی بیگانگان و دعوت از بزرگان و خیرخواهان تبعیدی برای پیوستن به مبارزان تبریز تأکید شده است. دوم، لزوم ارتباط، مکاتبه و همدستی میان مبارزان در شهرهای مختلف برای حفظ استقلال و تشکیل دولت قانونی جمهوریه مطرح میشود و هشدار داده میشود که تفرقه به استیلای اجانب منجر خواهد شد. در پایان، با استناد به آیه قرآن، بر اهمیت اتحاد و عدم تفرقه به عنوان تنها راه حصول هر نعمتی تأکید شده است.
تشویق رئیس انجمن ایالتی گیلان به همراهی با مشروطهخواهان
این نامه با اشاره به وضعیت هیجانزده ایران و آگاهی ملت از حقوق غصبشدهشان آغاز میشود. سپس، با ابراز تعجب از سکوت مخاطب که پیشتر به عدالتخواهی و اسلامپرستی شهره بوده، از او میخواهد که با وجود رنجهای گذشته، به حرکت مشروطهخواهان بپیوندد. در ادامه، به سرنوشت حاجی خمامی، از مخالفان مشروطه، اشاره میکند و او را خسرالدنیا و الاخره میخواند. در پایان، با تأکید بر اهمیت یاری رساندن به مسلمانان تبریز و حکم حجج اسلامیه مبنی بر جهاد در راه مشروطه، از مخاطب میخواهد که سکوت را بشکند و مجدانه در راه مقاصد ملت مظلوم بکوشد، چرا که در غیر این صورت مورد مؤاخذه الهی قرار خواهد گرفت و خوشنامی خود را از دست خواهد داد.
آمادگی برای جانفشانی در راه استقرار مجدد مشروطیت به تبعیت از مراجع مشروطهخواه عظام
تلگراف علمای استرآباد به تهران در پاسخ به تلگرافی مبهم از سوی دولتیان، با ابراز تعجب از پاسخ غیرمرتبط و مبهم آنها آغاز میشود. در ادامه، نویسندگان به تباین میان نشر عدالت و ترویج احکام حجج اسلام عتبات عالیات با رویکرد دولتیان اشاره میکنند و با استناد به آیه قرآن، ادعای دولتیان مبنی بر عدم تمایل به خونریزی را رد میکنند و به توپ بستن مسجد و کشتار مسلمانان اشاره میکنند. سپس، به تلگراف قبلی دولتیان که در آن پیشنهاد مذاکره درباره حکومت و احسان مطرح شده بود، پاسخ میدهند و آن را تلاشی برای تطمیع و زیر پا گذاشتن احکام حجج اسلام میدانند. در پایان، با اشاره به تهدید دولتیان به قدرت نظامی، ملت استرآباد را ملتی آماده جانفشانی در راه احیای مذهب و طریقه اثناعشریه معرفی میکنند و دولتیان را از تهدید این ملت برحذر میدارند و سکوت پیشین مسلمانان استرآباد را ناشی از بردباری و امید به تنبه دولتیان میدانند.
تایید و حمایت از مقاومت تبریز به رهبری ستارخان
این بیانیه با استناد به وقایع کربلا، اقدام به جنگ با مردم تبریز و غارت اموال آنان را به منزله همراهی با سپاه یزید دانسته و مسلمانان را از چنین اعمالی برحذر میدارد. در ادامه، به عموم مسلمین ایران، عشایر، ایلات و عساکر هشدار داده میشود که جنگ با مردم تبریز و غارت آذربایجان، همراهی با سپاه ابنسعد و ابنزیاد است و خون کسانی که چنین اقدامی کنند، در مقام دفاع هدر و حلال خواهد بود.
لزوم کمک به مدافعان تبریزی و دیگر شهرها و حرمت قتل و غارت آنان و مهدورالدم بودن مهاجمان
این فتوا در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت شرعی محاربه با مردم تبریز و دفاع آنان از خود صادر شده است. در ابتدا، پرسشکننده از علمای اعلام میپرسد که محاربه با مردم تبریز و دفاع آنان در برابر هجوم به قصد قتل، غارت و هتک عرض، از نظر شرعی چه حکمی دارد. سپس، ملا محمدکاظم خراسانی در پاسخ، مطالبه حقوق ملیه توسط مردم تبریز را بدیهی دانسته و کمک به آنان و حرمت هجوم بر جان، مال و ناموسشان را از ضروریات اسلام میشمارد و مهاجم را مهدورالدم اعلام میکند. شیخ عبدالله مازندرانی نیز این نظر را تأیید کرده و بر بدیهی بودن مطالبه حقوق ملیه و لزوم مساعدت و حرمت هجوم تأکید میکند. سید اسماعیل صدر نیز با تأیید فتوای پیشین، بیان میکند که تفاوتی بین تبریز و سایر شهرهای ایران در این حکم وجود ندارد. در نهایت، میرزا محمدتقی شیرازی نیز حرمت مقاتله با مسلمین و هتک اعراض و اموالشان را از ضروریات دین دانسته و جواز و حتی وجوب دفاع در برابر هجوم را از بدیهیات میشمارد.
وجوب دفاع از مردم محاصره شده تبریز
این فتوا با اشاره به محاصره تبریز، بر وجوب حمایت فوری و دفاع عاجل از مردم محصور تبریز تأکید میکند و آن را وظیفهای شرعی برای هر مسلمانی میداند.
بی توجهی به آشتی خواهی محمدعلی شاه و تشویق مشروطه خواهان به فتح سریع تر تهران و بهانه ندادن به روسیه و انگلستان جهت مداخله در امور کشور
متن با اشاره به شکست محمدعلی شاه در تبریز و قیام عمومی در ایران آغاز میشود و خطر مداخله خارجی را به دلیل هرج و مرج داخلی و تلاش مستبدین برای جلب بیگانگان گوشزد میکند. سپس دو هدف اصلی قیام ملت را اثبات دروغگویی شاه مبنی بر عدم تمایل مردم به مشروطه و بازپسگیری حقوق غصبشده ملت با قدرت ملی بیان میکند. در ادامه، نویسنده بر لزوم پایان دادن فوری به غائله استبداد با حمله سرداران ملی به تهران و ریشهکن کردن استبداد تأکید میکند و فرصت کنونی را بینظیر میداند. متن به فریبکاری درباریان و محمدعلی شاه در پیشنهاد صلح اشاره کرده و آن را ترفندی برای جلوگیری از پیشروی مشروطهخواهان و جلب مداخله خارجی میداند. نویسنده با برشمردن دلایل عدم صداقت شاه در صلحخواهی، از احرار و دانشمندان میخواهد که فریب این دسیسهها را نخورند و به یاد بیاورند که صلح واقعی تنها پس از تشکیل مجلس در تهران و توسط وکلای ملت امکانپذیر است. در پایان، بر اهمیت انتخاب وکلای لایق و وطنپرست برای مجلس آینده تأکید شده و از انجمنهای ملی خواسته میشود تا فهرستی از افراد شایسته را برای آگاهی مردم منتشر کنند.
درخواست از فرانسه، آلمان و انگلستان جهت جلوگیری از تجاوز روسیه به ایران
متن با دعوت از دولتهای فرانسه، آلمان و انگلستان برای حمایت از ایران در برابر تجاوز روسیه آغاز میشود. در ادامه، نویسندگان ضمن اعتراض به تجاوز قشون روس به آذربایجان و حمایت آن از استبداد، اعلام میکنند که در صورت ادامه این وضعیت، عموم ملت ایران را برای دفاع از وطن و اسلام به جهاد دعوت خواهند کرد. سپس با اشاره به اهداف ملت ایران برای برقراری مشروطیت، عدالت، تمدن و ترقی، از ملت فرانسه درخواست یاری برای دستیابی به آزادی میشود. در پایان، با تأکید بر رونق تجارت و صنعت در ایران متمدن و دوستدار اجانب، از دولتهای متمدن خواسته میشود که روسیه را از به بردگی کشیدن ملت ایران بازدارند و هشدار داده میشود که عدم کمک به ایران به منزله مشارکت در خونریزی خواهد بود.
درخواست بررسی دقیق حوادث تبریز توسط معتمدان دربار
متن با اشاره به لزوم یک نهضت شاهانه برای نجات کشور، مذهب، سلطنت و ملت آغاز میشود و بیان میکند که حقایق امور از شاه پنهان مانده است. در ادامه، پیشنهاد میشود که چند نفر از رجال دولت، به ویژه اعضای خاندان سلطنت، با اهالی تبریز از طریق تلگراف تبادل نظر کنند و نتایج را به اطلاع شاه برسانند. در پایان، ابراز امیدواری میشود که این اقدام به نجات کشور از وضعیت بحرانی کمک کند.
تنها راه استقرار آرامش: اعلام عفو عمومی و تشکیل مجدد مجلس شورا
نامه با تأکید بر مخالفت با آشوب و هرج و مرج و حرمت تعرض به سلطنت شیعه آغاز میشود. سپس به تقصیر مأموران دولتی در تشدید اوضاع تبریز و خرابیهای ناشی از آن اشاره میکند. در ادامه، به بینتیجه بودن شدت عمل و خونریزی اشاره کرده و تنها راه علاج را عفو عمومی و تأسیس مجدد مجلس شورا میداند. در پایان، نویسنده بر هدف خود مبنی بر رفع آشوب، قطع مداخله اجانب و دوام سلطنت تأکید کرده و از مخاطب میخواهد به جای بحث علمی، به اصل علاج بپردازد و آخرین تصمیم خود را صراحتاً اعلام کند تا نویسنده تکلیف خود را بداند.
تامین امنیت کامل اتباع خارجی مقیم ایران و درخواست بازگشت نیروهای اعزامی روسیه از رشت به بهانه حفاظت از خود
متن با اشاره به انقلابات ایران و اقدامات خائنین دربار در تضییع حقوق مشروطه آغاز میشود. سپس به این نکته اشاره میکند که ملت ایران همواره امنیت و حقوق اتباع خارجی را حفظ کرده و هیچ خسارتی به آنها وارد نشده است. در ادامه، از اقدام دولت روسیه در اعزام نیروهای نظامی به رشت برای حفاظت از اتباع خود، با وجود مراقبتهای ملت ایران، ابراز تأسف میشود. متن تأکید میکند که ملت ایران همچنان به حفظ جان و مال اتباع خارجی متعهد است و انتظار دارد دولت روسیه به عدم لزوم این نیروها پی برده و آنها را بازگرداند.
انتقاد از سکوت و مماطله دولت در برابر درخواستهای مخالفان
متن با اشاره به مذاکره حضوری قبلی آغاز میشود که در آن پیشنهاد شده بود در صورت عدم تمایل به گفتوگو، اصلاحطلبان به انزوا بازگردند، اما پاسخی دریافت نشده است. در ادامه، خطاب به نایبالسلطنه، بر اهمیت جایگاه او در خانواده سلطنت و تکلیفش تأکید میشود و بیان میگردد که زمان بحثهای علمی گذشته و هدف از ورود به مذاکره، نجات مملکت است. سپس به عدم پاسخگویی به درخواستهای ملت و سوق دادن بحث به سمت مجادله توسط عینالدوله اشاره شده و از نایبالسلطنه خواسته میشود که برای نجات مملکت چارهای بیندیشد و اجازه ندهد امور به دست دیگران بیفتد. در پایان، درخواست میشود که اصل مطلب بدون پرده بیان شود و در صورت لزوم با دیگر اشخاص محترم نیز مشورت صورت گیرد تا تکلیف روشن شود.
درخواست گشودن راه آذوقهرسانی به تبریز و نگرانی از سوء استفاده دشمن از جنگ خانگی
درخواستی برای گشودن راه آذوقهرسانی به تبریز مطرح شده و به عدم پاسخگویی به تلگراف قبلی اشاره میشود. نویسنده خود را فردی آزاده و اصلاحجو معرفی میکند که در پی اصلاح امور است و سابقه پاکی در اقدامات خود دارد. سپس به مخاطب یادآوری میشود که در شرایط بحرانی، باید فشار را کاهش داد و به مصلحین فرصت داد. تأکید میشود که حل مشکل تبریز تنها با زور ممکن نیست و ملاحظات سیاسی گستردهتری وجود دارد. هشدار داده میشود که قطع آذوقه و تسلیم شدن مردم، میتواند به سوءاستفاده دشمنان منجر شود و مسئله ناموس دولتی و ملی را به خطر اندازد. در پایان، پیشنهاد میشود که آذوقه آزاد شود و سپس مأموران دولتی و اصلاحطلبان برای حل فتنه همکاری کنند و عقلا از سراسر کشور برای تصمیمگیریهای کلان به پایتخت فراخوانده شوند. نویسنده آمادگی خود را برای همکاری یا سکوت در صورت عدم پذیرش پیشنهادها اعلام میکند و یادآور میشود که همین مطالب را به شاه و نایبالسلطنه نیز عرضه کرده است.
اعلام حرکت اعتراضآمیز آخوند خراسانی به ایران
متن، خبر از هیجان عمومی در پی مداخله روسیه در ایران میدهد و اعلام میکند که آیتالله خراسانی و دیگر حجج اسلام قصد حرکت اعتراضی دارند. نگارنده نیز به عنوان مقدمه، عازم بغداد شده است.
اعلام حرکت مراجع و علمای شیعه ایرانی مقیم عراق به ایران در اعتراض به اشغال شمال کشور توسط روس ها
متن با اعلام تعطیلی نماز جماعت و دروس در نجف به دلیل مداخله روسیه در ایران آغاز میشود. در ادامه، خبر آمادگی آیتالله خراسانی و سایر علمای نجف برای حرکت به سمت ایران به منظور اعتراض به این وضعیت اعلام شده و از مخاطب خواسته میشود که این خبر را به تمام مراکز تلگراف کند.
درخواست از کشورها و مجامع جهانی برای منصرف ساختن روسیه از مداخله در امور ایران
نامهای به پارلمانهای کشورهای متمدن، دولت عثمانی، انگلیس، فرانسه، آلمان، کنفرانس صلح لاهه و مسلمانان هند و قفقاز ارسال شده است. در این نامه، اشاره میشود که در یک سال گذشته، ملت ایران در تلاش برای احیای حقوق ملی خود، به حقوق اتباع خارجی تجاوز نکرده و حتی در شرایط حساس، نجابت خود را نشان داده است. با این حال، دولت روسیه به بهانههای مختلف در امور داخلی ایران مداخله میکند، از جمله در خراسان که مردم به دستور علما برای احقاق حقوق ملی خود تنها به تأسیس انجمن ایالتی بسنده کرده و هیچ آشوبی به پا نکردهاند. با این وجود، روسیه به بهانه حفظ کنسولگری، نیروهای نظامی خود را بیش از حد لازم وارد کرده است. از حافظان حقوق بینالملل و هواخواهان انسانیت درخواست میشود که روسیه را از این اقدام نادرست منصرف کرده و به حفظ حقوق بشر متعهد سازند. همچنین تأکید میشود که مداخله در امور ایران به نفع هیچ دولتی نخواهد بود.
ابراز نگرانی شدید از ورود قوای روسیه به داخل کشور
متن با ابراز نگرانی شدید از ورود قوای روسیه به کشور آغاز میشود و این اتفاق را مصیبتی غیرمنتظره و مایه ذلت مملکت اسلامی میداند. در ادامه، به بیاثر ماندن تلاشها برای جلوگیری از این بلا اشاره شده و خبر عبور ۳۵۰ نفر از نیروهای روس از مرز و ادامه لشکرکشی آنها اعلام میشود. نویسنده با بیان اینکه دیگر توان و حواسی برای این جمع باقی نمانده، مسئولیت این زوال را متوجه اولیای امور دانسته و از تصمیم خود برای کنارهگیری و پرداختن به مصیبت وطن سخن میگوید. در پایان، از حاضران در تلگرافخانه تهران درخواست میشود که اگر چارهای دارند، اقدام کنند.
تهدید نیروهای روس به خروج از کشور
این نامه با اشاره به اتحاد اسلامی و اخوت میان دولتهای اسلامی، به تجاوزات نیروهای روس در آذربایجان، خراسان و رشت میپردازد که به بهانه محافظت از اتباع خود و حمایت از اهالی، وارد این ولایات شده و بر مردم سختگیری میکنند. در ادامه، نویسندگان به نمایندگی از مردم ایران، رسماً به اقدامات روسها اعتراض کرده و اعلام میکنند که برای حفظ وطن خود از دفاع ناگزیرند. در پایان، هشدار داده میشود که اگر نیروهای روس به زودی از ایران خارج نشوند، مردم ایران قیام عمومی خواهند کرد و روسیه مسئول تمام خسارات و خونریزیهای احتمالی خواهد بود.
بیم و نگرانی از ورود قوای روسیه به داخل کشور
شعر با خطاب به پادشاه آغاز میشود و او را به شنیدن نصیحت دعوت میکند. در ادامه، کشور به عروسی تشبیه شده که پادشاه داماد آن است و نباید آن را به دست روسها سپرد. روسها اهریمنانی خونخوار توصیف شدهاند که نباید به آنها اجازه ورود و دستدرازی به کشور داده شود، چرا که این کار به تقاضاهای بیشتر و تسلط کامل آنها منجر خواهد شد.
درخواست اعلام مجدد مشروطیت و گردآوردن عقلای بیغرض کشور در پایتخت به منظور برون رفت سیاسی
متن با تأکید بر اهمیت مشروطه در قالب قانون و نظامنامههایی که منافی مذهب و صلاح مملکت نباشند، آغاز میشود. در ادامه، نویسنده پیشنهاد میکند که مشروطه به سادگی اعلان شود و همزمان، افراد عاقل و بیغرض از سراسر کشور در پایتخت گرد هم آیند تا به سرعت به مذاکره و رفع مشکلات بپردازند. در پایان، نویسنده با اشاره به وضعیت بحرانی کشور و حضور رقیب در پشت دروازهها، از مخاطب میخواهد که به تلگراف قبلی او توجه بیشتری کند و از عالم الفاظ به عالم معنی وارد شود و به مذاکره و چارهاندیشی بپردازد.
ورود قوای روسیه به تبریز و اعلام مراجعت به آن شهر
متن با اشاره به دریافت تلگرافی مبنی بر ورود قزاقهای روس به تبریز و اصرار بر بازگشت به شهر آغاز میشود. نویسنده با بیان اینکه اقامت در باسمنج در این شرایط نامناسب است، اعلام وداع میکند. در ادامه، به خدمات خود به دولت و ملت اشاره کرده و از اینکه نتوانسته از وقوع اتفاقات ناگوار جلوگیری کند، ابراز تأسف و ناامیدی میکند. متن با سوگند به خدا و ابراز یأس از عدم توجه به فریادهایش و با جملاتی حاکی از وداع با زهد، تقوا، عقل و دین به پایان میرسد.
درخواست از محمدعلی شاه برای حضور در تبریز جهت بیرون راندن قوای روس
این تلگراف به محمدعلی شاه و صدراعظم او ارسال شده است. در ابتدا، نویسندگان به عدم موافقت صدراعظم با بازگشتشان به شهر تبریز اشاره میکنند، اما با وجود این، به دلیل شرایط بحرانی و ورود نیروهای قزاق روس به تبریز، تصمیم به بازگشت به شهر میگیرند. در ادامه، تلگرافی از انجمن ایالتی تبریز و اجلالالملک نقل میشود که در آن از نویسندگان خواسته شده است به دلیل حضور نیروهای روس و نگرانی اهالی، فوراً به تبریز بازگردند تا مایه آرامش و قوت قلب مردم باشند. در پایان، نویسندگان اعلام میکنند که با توجه به وضعیت موجود و تأکیدات، صلاح را در بازگشت به شهر میبینند و صبح روز بعد به تبریز عزیمت خواهند کرد تا در خدمت باشند.
اعلام استقرار مجدد مشروطیت و عفو عمومی توسط محمدعلی شاه و تشکر از زحمات آخوند خراسانی و شیخ عبدالله مازندرانی در حمایت از مشروطه خواهان
متن با خطاب به آخوند خراسانی و شیخ عبدالله مازندرانی آغاز میشود. در ادامه، به پذیرش اعاده مشروطیت توسط شاه و صدور عفو عمومی اشاره شده و این اقدام به منزله دمیدن روح تازه در کالبد شهر توصیف میگردد. در پایان، از مساعدتهای ویژه این دو عالم در حمایت از مشروطهخواهان تشکر و قدردانی میشود.
اعلام موافقت با مذاکره دولت برای حل امور کشور
متن با اشاره به بحثهای اولیه پیرامون مذاکره با دولت مرکزی در تهران آغاز میشود. نویسنده به نگرانیهایی اشاره میکند که مبادا اعزام هیئت از تبریز به تهران، به معنای ضعف ملت تعبیر شود. او پیشنهاد میکند که برای رفع این سوءتفاهم، تلگرافی به انجمن سعادت اسلامبول ارسال شود تا از طریق روزنامهها اعلام کنند که این اقدام صرفاً برای مذاکره است و نه تسلیم. در ادامه، نویسنده به نقش شخصی خود در این مذاکرات اشاره میکند و بیان میدارد که دیگران از اقدامات او مطلع بودهاند اما دخالتی نمیکردند. او تأکید میکند که خود را فرستاده ملت نمیداند و از مخاطبان میخواهد که همین مضمون را به اطراف و اسلامبول تلگراف کنند.
درخواست از امپراتور روسیه جهت خروج نیروهای نظامی روسی از ایران
این نامه با اشاره به تجاوزات نظامی روسیه در ایران و مداخله در امور داخلی کشور، به تأثیرات منفی این اقدامات بر جامعه مسلمانان و جریحهدار شدن احساسات آنان میپردازد. در ادامه، از دولت روسیه درخواست میشود تا با هدف حفظ روابط حسنه و جلوگیری از تحقیر ملت ایران، نیروهای نظامی خود را بدون ایجاد مشکل از ایران خارج کند. در پایان، ابراز امیدواری میشود که با صدور اوامر عادلانه و دوستانه، موجبات امتنان علمای اسلام فراهم آید.
درخواست از امپراتور روسیه جهت بیرون بردن قوای نظامی خود از شمال ایران
متن با ابراز تأثر و نگرانی از تجاوزات نظامی روسیه در ایران و مداخله در امور داخلی کشور آغاز میشود. در ادامه، به دولت روسیه هشدار داده میشود که جلب نفرت ایرانیان و پایمال کردن احساسات یک ملت بیدار شده، با منافع ملت روسیه سازگار نیست. در پایان، از امپراتور روسیه درخواست میشود که برای حفظ روابط حسنه، دستور به بازگشت نیروهای نظامی خود از ایران داده و از تحقیر عزت نفس مسلمانان خودداری کند. امیدواری به صدور اوامر عادلانه و دوستانه برای خشنودی علمای اسلام ابراز میشود.
توهین و تخریب وجهه علمای مخالف مشروطه و نقش تقی زاده در آن ماجرا
رفتار برخی علما در گذشته و مداخلات رؤسای روحانیون، باعث تنفر عمومی شده بود. در دوره مشروطه، علمای مخالف مشروطه منفور عامه شدند، در حالی که علمای موافق مشروطه مورد حمایت مردم بودند. برخی افراد که مخالف کلیت علما بودند، به تخریب وجهه آنها میپرداختند. تقیزاده پس از ورود به تبریز، ابتدا با نگارنده مراوده داشت، اما پس از مدتی ارتباط خود را قطع کرده و به تخریب نگارنده پرداخت. او در غیاب نگارنده، با کمک افرادی چون میرزا اسماعیل نوبری و شیخ محمد خیابانی، اقدام به شایعهپراکنی علیه نگارنده و ارسال گزارش به نجف کرد. پس از بازگشت نگارنده، تقیزاده از ملاقات با او خودداری کرده و با استفاده از تلگرافخانه و جلب حمایت برخی افراد مانند میرزا محمدرضای مساوات، به فعالیتهای خود ادامه داد. نگارنده به اجبار به تلگرافخانه برده شد و شاهد مکاتبات پنهانی تقیزاده بود. در یک مورد دیگر، فرمانفرما نگارنده را به تلگرافخانه احضار کرد، اما خود با تأخیر و با حالتی از انزجار حاضر شد.
ملامت بست نشستن برخی از تبریزیها در کنسولگری روسیه
متن با گلایه از جهالت عمومی و پناه بردن برخی از ملاکان تبریز به کنسولگری روسیه آغاز میشود. در ادامه، نویسنده به شایعاتی مبنی بر حمله کنسول روس به منزلش و غارت اموالش اشاره میکند و آنها را تکذیب میکند. سپس، نگرانی خود را از دستگیری حاج محمود و خواهرزادهاش یوسف توسط کنسول روس ابراز میدارد و با وجود اینکه پیشتر آنها را از این اقدامات منع کرده بود، از عواقب آن ابراز تأسف میکند. در پایان، نویسنده بر بیطرفی خود در این آشوبها تأکید میکند و شایعاتی که او را درگیر این مسائل نشان میدهند، رد میکند.
ابراز نگرانی از تجاوز روسها به شمال کشور و کسب تکلیف شرعی از مراجع
این نامه با اشاره به اخبار نگرانکننده از تبریز و دخالت بیگانگان و پناهندگی اجباری برخی از مردم به کنسولگریهای خارجی، اضطراب عمومی ملت را بیان میکند. در پایان، از مراجع تقلید درخواست میشود که تکلیف شرعی را در این شرایط به سرعت مشخص کنند.
ابراز نگرانی از ورود نیروهای روسی به تبریز و تعیین تکلیف مردم
این نامه با ابراز نگرانی شدید از اخبار تبریز و دخالت بیگانگان در امور داخلی، به ویژه ورود نیروهای روسی، آغاز میشود. نویسندگان با اشاره به اضطراب عمومی ملت و دفاع مردم از خود، از مراجع تقلید درخواست میکنند تا تکلیف شرعی مردم را در این شرایط بحرانی به سرعت مشخص کنند. در پایان، نام جمعی از علما به عنوان نگارندگان نامه ذکر شده است.
ابراز نگرانی و کسب اطلاع از وقایع تبریز
جمعی از علمای قم با ارسال نامهای به سعدالدوله، رئیسالوزرا، نگرانی عمیق خود را از اخبار ناگوار تبریز و مداخله بیگانگان ابراز میکنند. آنان با اشاره به اجتماع در منزل تولیتمدار و حضور خود در آن، خواستار کسب اطلاع از حقیقت وقایع و اقدامات دولت برای دفع مضرات و جلب منافع ایران میشوند.
لزوم جانفشانی در راه حفظ استقلال کشور در برابر تجاوز روسیه
متن با ابراز خرسندی از غیرت و حمیت مخاطبان آغاز میشود. سپس بر لزوم آمادگی همه مسلمانان برای جانفشانی تا آخرین قطره خون در راه حفظ وطن اسلامی تأکید میکند. در ادامه، از مخاطبان میخواهد که سفرای دولتهای بزرگ را از این عزم آگاه سازند و با اطلاعرسانی متقابل، اقدامات مجدانه و علمی انجام دهند. در پایان، نگارنده آمادگی کامل خود را برای همکاری و انتظار برای دریافت اطلاعات بیشتر اعلام میکند.
تجاوز روسیه به ایران و وظیفه دولت و ملت در مقابله با آنها
متن با اشاره به پیشبینیهای قبلی درباره تحرکات روسیه در ایران آغاز میشود و به طرح نقشههای روسیه برای نفوذ در خراسان و آذربایجان میپردازد. در ادامه، نویسنده به غیرتمندان خراسان هشدار میدهد که نباید بهانه به دست بیگانگان دهند و بر لزوم آشتی دولت و ملت برای مقابله با اجانب تأکید میکند. سپس، به علمای اعلام و عموم مسلمین گوشزد میشود که روسها به دنبال بهانهجویی برای مداخله هستند و این امر نتیجه مرعوبیت ایرانیان است. در بخش بعدی، استقلال ایران و حفظ مشروطیت را منوط به خروج قوای روس از کشور و توجه صمیمانه شاه به این مسئله میداند. در پایان، وظیفه فوری ملت و دولت را اخراج قوای بیگانه از خاک ایران و عدم پذیرش هیچ عذر و بهانهای از دربار میشمارد و از علمای نجف اشرف میخواهد که تا خروج کامل روسها از پای ننشینند، چرا که در غیر این صورت نه مشروطه و نه استقلال برای ایران باقی نخواهد ماند.
اخطار به روسیه برای خروج نیروهای نظامی خود از آذربایجان و حمایت از ستارخان در برابر تهدیدات روسی
این مقاله با لحنی صریح و هشدارآمیز، به نمایندگان دولت روسیه توصیه میکند که با درک شرایط سیاسی کنونی جهان، از مداخلات غیرقانونی در ایران دست بردارند. تأکید میشود که منافع مشروع روسیه در ایران تنها از طریق مهربانی و صداقت با ایرانیان قابل حصول است، نه با تهدید و خشونت. مقاله به پیامدهای منفی اقتصادی و نظامی ادامه سیاستهای خصمانه روسیه اشاره میکند و از قدرت ملت بیدار شده ایران در تحریم کالاهای روسی سخن میگوید. در ادامه، به نفرت عمومی ناشی از اقدامات خشونتآمیز ژنرال روس در تبریز و اهمیت ستارخان به عنوان نماد استقلال و آزادی ایران اشاره میشود. مقاله، تحصن ستارخان در کنسولگری عثمانی را نشانهای از وطنپرستی و فداکاری او برای جلوگیری از بهانهجویی روسها میداند و از ایرانیان میخواهد که خدمات این قهرمان ملی را فراموش نکنند. در پایان، مقاله به دولت روسیه هشدار میدهد که اگر نیروهای خود را از آذربایجان خارج نکند و ژنرال خود را از اقدامات تحریکآمیز باز ندارد، با مشکلات داخلی و خارجی عظیمی مواجه خواهد شد و مسئولیت هرگونه آشوب و برهمخوردگی در کشور بر عهده روسیه خواهد بود.
تصمیم آخوند خراسانی به منظور حرکت به سوی ایران در اعتراض به مداخله روسیه در امور کشور
در پی مداخله روسیه در امور ایران، مدرسان حوزههای علمیه درسها را تعطیل کرده و آیتالله خراسانی به همراه دیگر حجج اسلام آماده حرکت به سوی ایران میشوند. این تصمیم به اطلاع تمام مراکز اسلامی رسانده میشود.
بازگشت قریبالوقوع نیروهای روسیه از کشور و عدم لزوم حرکت آخوند خراسانی به ایران
این نامه با اشاره به اصلاح امور داخلی و امید به بازگشت نیروهای بیگانه، حرکت آیتالله خراسانی و همراهانشان را در شرایط فعلی غیرضروری میداند. در ادامه، بر لزوم صدور حکم فوری از سوی حجج اسلام برای بازگشت صولتالدوله از شیراز تأکید شده است.
مصالحه مخالفان با دولت به منظور بیرون رفتن قوای روسیه از آذربایجان
متن با اشاره به عدم حمایت دولت و افزایش خطرات برای وطن آغاز میشود و به اقدامات اجباری و مخرب روسیه در مشهد و ویرانی آذربایجان اشاره میکند. نویسنده وضعیت نابسامان اقتصادی و تسلط دولتیان پس از مداخله روسها را تشریح کرده و بیان میکند که حکام آذربایجان نیز از دولت حمایت میکنند. در ادامه، به عدم وجود منابع مالی و نظامی کافی برای مقابله با وضعیت موجود اشاره شده و نسبت به سیاستهای دو دولت همسایه (روسیه و انگلیس) ابراز بیاعتمادی میشود. در پایان، تنها راه حل را اعزام هیئت مصالحه به تهران و انجام اقدامات مناسب برای حل بحران میداند.
حفظ وحدت کلمه و ایستادگی در برابر تجاوزات روسیه
این تلگرام با اشاره به عدم دریافت تلگراف وعده داده شده از جَزّ، طرح اجتماع علما در قم را بهترین نقشه برای حفظ دین و وطن اسلامی میداند و بر اهمیت اتحاد کلمه برای حفظ استقلال کشور تاکید میکند. سپس به وضعیت انقلابی نجف اشرف به دلیل اخبار مربوط به رفتار اجنبیها در مشهد و تبریز و همچنین انتشار معاهده جدید مملکتفروشانه اشاره میکند. در پایان، از عموم مسلمانان میخواهد که با حفظ اتحاد کلمه و عدم تمکین از معاهده شوم جدید، برای حفظ استقلال وطن اسلامی تا پای جان ایستادگی کرده و منتظر اعلام تکلیف از سوی علمای شریعت باشند.
انتقاد از بیتفاوتی و بیعملی دولت نسبت به تجاوزات مرزی روسیه به شمال کشور
انجمن ولایتی اصفهان با اشاره به وعدههای دولت مبنی بر رفع تجاوزات و تأمین آسایش ملت و اخراج قوای خارجی، از بیعملی و بیتفاوتی دولت در قبال حوادث خراسان انتقاد میکند. این حوادث شامل قتل مسلمانان، غارت اموال و هتک حرمت مشهد بوده است. متن با لحنی کنایهآمیز، اقدامات دولت را زیر سؤال برده و بیان میکند که اگر رویکرد دولت در مراعات حال ملت و تقویت مشروطیت به همین منوال باشد، ایران به زودی به گلستان تبدیل خواهد شد.
عواقب ناگوار دعوت و حضور نیروهای روسیه در کشور
متن با توصیف ملت ایران به عنوان ملتی بیصاحب و بختبرگشته آغاز میشود و بیتفاوتی جهانیان نسبت به ظلم روا شده بر ایرانیان را با واکنشهای احتمالی به ستم بر اقلیتهای دیگر مقایسه میکند. در ادامه، به حادثه تبریز اشاره دارد که در آن یک سرباز روسی مورد حمله قرار گرفته و در پی آن، ژنرال روسی از مردم تبریز خسارت طلب میکند و دویست نفر از آزادیخواهان ایرانی به دست روسها کشته میشوند. نویسنده این وقایع را نتیجه دعوت از نیروهای بیگانه توسط دربار وطنفروش میداند و به مشروطهبازانی که شاه را پدر مهربان میخواندند، کنایه میزند، به ویژه سید محمدکاظم یزدی. در پایان، نویسنده یادآور میشود که از پنج ماه قبل، بارها به رؤسا در مورد توطئههای روسها در خراسان و بهانهجوییهای آنان برای سرکوب ملت ایران هشدار داده است، در حالی که مردم به دستور مراجع تقلید از درگیری با خارجیها اجتناب کردهاند، اما روسها بدون دلیل به آنها شلیک کرده و دویست نفر را به قتل رساندهاند.
واکنش مراجع نجف به تجاوز روسها به شمال کشور و آمادگی مردم کرمانشاهان به دفاع از مشروطیت
پس از اطلاع از ورود نیروهای روسی به ایران، مراجع نجف دروس و اجتماعات خود را تعطیل کرده و هر روزه در مدرسه آیتالله حاجی خلیلی تهرانی گرد هم میآیند. در این جلسات، سخنرانان به ایراد نطقهای مهیج میپردازند و مردم نیز به صورت گسترده در آن شرکت میکنند. در این میان، سید محمدکاظم یزدی که پنج روز بر موضع استبداد پافشاری کرده بود، تحت فشار افکار عمومی و ناچاراً به جمع علمای مشروطهخواه پیوسته و تلگرافی را که به شاه ارسال شده بود، امضا میکند. امید بر این است که این وضعیت ادامه نیابد و ایران از سلطه بیگانگان رهایی یابد. در این مدت تعطیلی عمومی، کنسولهای دولتهای متمدن در بغداد به سلاطین خود اعتراض کردهاند و پاسخهای مساعدی نیز دریافت شده است. مردم کرمانشاهان نیز با همان شور و حرارت ذاتی خود، آماده دفاع از حقوق غصب شده ملت هستند.
هیجان مراجع و علما از تجاوز روسیه به کشور و اظهار تعجب از بیتفاوتی مسئولان کشور
متن با ابراز نگرانی شدید از مداخله نظامی روسیه در ایران آغاز میشود و به هیجان و اعتراض گسترده علمای شیعه در عراق اشاره دارد که در واکنش به این تجاوز، وظایف خود را ترک کرده و آماده حرکت شدهاند. در ادامه، نویسنده از بیتفاوتی و مسامحه کارگزاران دولت در دفاع از حقوق و استقلال کشور ابراز تعجب میکند و این رویکرد را مورد انتقاد قرار میدهد.
انتقاد از سکوت و مسامحه دولت در برابر مداخلات خارجی و چارهاندیشی برای مجاهدان آذربایجان
متن با انتقاد از وضعیت اسفبار حکمآبادیهای محبوس توسط نیروهای خارجی آغاز میشود و به عدم پاسخگویی دولت در قبال این وضعیت اشاره دارد. سپس به تلگراف سپهدار به سردار و سالار برای عزیمت به تهران و نظرات موافق و مخالف درباره آنها میپردازد. در پایان، بر لزوم چارهاندیشی برای ساماندهی امور و جلوگیری از سوءتفاهمها تأکید میکند و با ذکر رباعی از میرزا محمدتقی حجتالاسلام، به ضرورت تأمل در این مسائل اشاره دارد.
لزوم اجتماع صاحبنظران جهت حل مسائل کشور تا گشایش مجلس شورا
متن با تبریک پیروزی مشروطهخواهان و سقوط محمدعلی شاه آغاز میشود. نویسنده با وجود کنارهگیری از امور، خود را از اصلاح و بیان حقیقت معذور نمیداند و بر لزوم تلاش شبانهروزی برای اصلاح امور مملکت و جلب قلوب مردم تأکید میکند. در ادامه، به مصائب آذربایجان و حضور قوای روس اشاره شده و در پایان، نویسنده پیشنهاد میکند که تا زمان تشکیل مجلس شورای ملی، جمعی از عقلا و متنفذان کشور در مرکز گرد هم آیند تا به گفتگو و حل مسائل بپردازند و آنچه را که ممکن است، حکم کنند و مابقی را به مجلس موکول نمایند.