بسم الله الرحمن الرحیم مجموع اخبار و اطلاعاتی که تاکنون در خصوص نفت و کیفیت معامله با کنسرسیوم منتشر شده، موجب نهایت تأسف و تعجب گردیده است که چگونه انگلیسی‌ها از وقایع و فجایع و مظالم محصول یک قرن سیاست استعماری خویش عبرت نگرفته هنوز هم تصور می‌کنند با فشار و تضییق و سلب آزادی و استفاده از هیئت حاکمه تحمیلی می‌توانند آب‌های رفته را به جوی بازگردانند و به استثمار ملل ضعیف و مردم رنجدیده این مملکت الی‌الابد ادامه دهند. یک قرن دولت انگلیس و نیم قرن سلطه استعماری شرکت سابق نفت به پشتیبانی آن دولت، مظالم را به جایی رساند که امروز این ملت که باید بیش از صد میلیون نفر در کمال آسایش و رفاهیت و سعادت و خوشبختی بوده و ایران گلستان جهان باشد، اکثریت بیست میلیون نفوس آن، فقیر، بیچاره، مبتلا به امراض گوناگون و مصائب از حد فزون و وسیله جهت بهداشت و فرهنگ ندارند و انحطاط یک ملت کهنسال از هر جهت فوق تصور است. بی‌انصافی و ستمگری را به جایی رساندند که ما توانستیم از شدت منفوریت و مبغوضیت انگلستان و عمال داخلی وابسته به آنها استفاده نموده یک نهضت بی‌سابقه‌ای را آغاز نماییم و ملت ایران موفق شد برای تأمین استقلال سیاسی و اقتصادی وطن عزیز خود و کمک به حفظ صلح جهانی در قدم اول علیرغم کارشکنی‌های عمال بیگانه، صنعت نفت را در سراسر کشور ملی کند و در برابر سختی‌ها و محرومیت‌ها برای احقاق حق مسلّم خویش پایداری و استقامت نماید. انتظار می‌رفت که دولت انگلیس از گذشته‌ها عبرت بگیرد و در این موقع که دنیا بیش از هر وقت احتیاج به صلح و آرامش دارد، از ادامه سیاست گذشته و طمع‌کارانه و به زنجیر کشیدن ملل ضعیف که موجب شعله‌ور ساختن آتش جنگ و کینه و نفرت است اجتناب ورزد و هنگامی که دولت امریکا -که خود را پیشاهنگ اصول دموکراسی جهانی و مبتکر منشور آتلانتیک و پشتیبان سازمان ملل متحد می‌داند-در این معامله بیشرمانه و انتقام‌جویی وقیحانه با انگلستان مکار و حلیه‌گر همکاری می‌نماید و ساعی است، به خاطر چند صد میلیون دلاری که از نفت ایران نصیب سرمایه‌داران استعماری امریکا می‌گردد، ملت مظلومی از آزادی و آزادیخواهی ناامید و نسبت به تمام ادعاهای دنیای غرب بدگمان گردد. ملت ایران هم حق دارد تصور کند چند میلیون دلاری که به عنوان کمک از طرف امریکا به ایران می‌رسد و قسمت عمده آن برای تأمین منافع عده معدودی خرج می‌شود، فقط برای این بوده که بعداً چند صد برابر آن را از حلقوم ملت رنجدیده این سرزمین بیرون آورند. دول غربی و مخصوصاً امریکا که تمام مساعی خویش را برای طرد نفوذ کمونیسم از دنیا به کار می‌برند آیا احساس نمی‌کند که رفتار ظالمانه استعمارگران در ایران و مصر و مراکش و فلسطین و سایر کشورهای ضعیف و ستمدیده موجب تسلط و غلبه حتمی کمونیسم و موجد جنگ جهانی و خانمانسوز آینده که تمدن فعلی و دو ثلث نفوس[۱] دنیا را نابود خواهد ساخت می‌گردد؟ آیا از سرنوشت ممالکی که دائماً از فشار کمرشکن استعمار به بلوک شرق ملحق و از جرگه نفوذ آنها خارج می‌شوند درس عبرت نمی‌گیرند؟ آیا وقت آن نرسیده بود که دولت انگلیس از ارتکاب اعمال ضد انسانی و طمع‌کارانه گذشته دست برمی‌داشت و به خاطر رفع شدت انزجار و منفوریت[۲] خود و حفظ صلح بین‌المللی از غرامت و ستم‌های نابجای دیگر صرف‌نظر می‌کرد؟ ناچارم یک بار دیگر تأثر و تأسف خود را از این سوء قضاوت دولت‌هایی که خود را پیشرو تمدن و استقلال و حریت ملل می‌دانند ابراز دارم و عجیب است با این همه تجربیات تلخی که اندوخته‌اند تصور می‌کنند با صحنه‌سازی‌های رسوای یک ساله می‌توانند ملت از جان گذشته‌ای را که کارد به استخوانش رسیده برای یک دوره طولانی دیگر زیر یوغ استعماری خویش نگهدارند. در این مختصر، مجال بحث در اصول موافقت‌هایی که با کنسرسیوم شده - و قطعاً به ضرر ایران است -نیست، ولی ناگزیر از پاره‌ای مطالب هستم. مگر نمایندگان کنسرسیوم اعلامیه مفصل اینجانب را در خصوص غرامت ندیده‌اند؟ به دلایل منطقی، ما باید غرامت بگیریم نه غرامت بدهیم. باز دولت چندین میلیون لیره تعهد غرامت نموده و دویست میلیون هم از سود مشترک ایران و کنسرسیوم می‌خواهند غرامت بگیرند. به علاوه سهم حقیقی ایران از منافع معلوم نیست و اگر تقسیم بالمناصفه با کنسرسیوم باشد پس از همه مجاهدات و مبارزات، ایران را در عِداد سایر مناطق نفت‌خیز که آنها از قیام ملت ما به این بهره رسیده‌اند درآوردن، نه تنها موافق عدل و انصاف نیست بلکه خیانت نابخشودنی است، و نیز مدت چهل سال می‌خواهند طوق رقیت و بندگی را به گردن ملت بی‌پناه ستم کشیده ما بیندازند. تعیین عوض سهمیه ایران به لیره استرلینگ جز این که حیات اقتصادی ایران را تحت‌الشعاع تمایلات سرمایه‌داران طماع لندن بنماید معنی و اثر دیگری ندارد. با شرایط و مقتضیات دنیای کنونی، نتایج شوم عواقب سوء این قرارداد از قرارداد ۱۹۳۳ به مراتب بدتر و ناگوارتر می‌باشد. متأسفانه عاقدین قرارداد با تبلیغات پوچ و بی‌اساس می‌گویند از قانون ملی شدن نفت تخطی نکرده‌ایم در صورتی که این سند افتخار و حیات‌بخش ملت ایران را تصور می‌کنند با این گونه تحمیلاتِ یک‌طرفی می‌توانند پایمال و ملت را در زنجیر اسارت و نفع‌طلبی خود نگاهدارند. ملت ایران اجازه نمی‌دهد سرنوشت حیات اقتصادی وی در خارج از این مملکت آن هم لندن معین بشود و هرگز قبول نخواهد کرد برای چهل سال دیگر زیر نفوذ اقتصادی اجنبی باقی باشد. ملت ایران عشق و علاقه مفرط به حل مشکل نفت دارد، نه آن که طوق استعمار و بندگی به گردن خود بگذارد و استقلال سیاسی و اقتصادی خود را از دست بدهد. از نظر ملت ایران، یگانه طریق حل مشکل مسأله نفت این است که بدون هیچگونه مداخله کنسرسیوم در امور نفت و مناطق نفت‌خیز و استخراج و اکتشاف و بهره‌برداری، نفت ایران را به قیمت عادلانه خریداری نماید و دولت ایران غیر از متخصصین ایرانی آنچه احتیاج داشته باشند از دول بی‌طرف استخدام نماید و به غیر از این ترتیب، برای ملت ایران ضرر سیاسی و اقتصادی غیرقابل تحمل دارد. در اینجا لازم است آقای زاهدی[۱] را مخاطب ساخته حقایقی را گوشزد نمایم. برخلاف آنچه تصور می‌نمایید، عمر دولت شما ابدمدت نیست، ولی ملت ایران همیشه زنده و تاریخ نشان دهنده اعمال شما است. وای به حال شما اگر غیر از آنچه به صلاح مُلک و ملت است عمل نمایید. این طریق حل مسأله نفت، با سوگندی که به شرافت سربازی خویش یاد کرده‌اید مغایرت دارد. اگر نمی‌خواهید نام شما در ردیف خائن‌ترین افراد ثبت شود، اگر مایل نیستید عاقد ننگین‌ترین و بی‌شرمانه‌ترین قراردادها باشید و لعن و نفرین ابدی ملت پشت سرتان باشد، از این طریق ناصوابِ خصمانه بازگردید و برق سرنیزه و خفقان را از سر ملت بردارید. شما حق ندارید بدون اجازه و خواست ملت قدمی بردارید و حیثیت ملتی را که در آستانه نهضت عظمت بخش خویش است به چند روز ادامه حکومت بفروشید، وگرنه فردا است که پشیمانی را سودی نبوده و راه گریزی از غضب الهی و قهر و انتقام ملت ندارید. و نیز آقای امینی[۲] باید بدانند راهی را که می‌پیمایند خطرناک است. امروز منفور خدا و ملت و فردا مجبور به اعتذار «آلت فعل بودن»[۳] هستید، و کسی نخواهد پذیرفت. و به هرحال با اِعمال زور و فشار و حرکات مذبوحانه نمی‌توان به اجرای این قرارداد توفیق یافت، زیرا به فرض این که این قرارداد شوم هم به تصویب برسد - چنان که در شکایت به سازمان ملل متحد تذکر داده‌ام -رسمیت ندارد. دیرزمانی نپاید که ملت ایران در اولین فرصت، به هر قیمتی باشد یک بار دیگر از انگلیس و همدستانش خلع‌ید خواهد نمود. و انگلستان اگر تصور می‌کند تخم نفاقی که در صف مبارزین ما افشانده و فَترتی که در ادامه مبارزه حق‌طلبانه و ضداستعماری ما ایجاد نموده، عرصه را جهت ترکتازی خود آماده ساخته سخت در اشتباه است. تا خون در شرائین ملت ما جاری است، دیگر اجنبی نمی‌تواند بساط یغماگری و چپاول را در سرزمین ایران بگستراند. دشمنان ملت ایران نخواهند توانست مرا از مبارزه با مظالم دول استعماری و بیدادگری‌هایشان منصرف سازند، زیرا جان ناقابل من همیشه برای عظمت و استقلال ملتم کف دست بوده و تا واپسین لحظات زندگی نیز خواهد بود و با آتشی که از پرتو جانبازی جد فداکارم حضرت حسین بن علی علیه السلام در کانون قلبم مشتعل است، مرگ شرافتمندانه را به حیات ننگین و نکبت‌بار ترجیح می‌دهم و امروز هم به خاطر صیانت و حراست نهضت پرافتخار ملی، خود را برای استقبال مرگ آماده کرده‌ام. در این هنگام که قدرت‌های حاکمه داخلی دست به دست کارگردانان سیاست استعماری بیگانه داده و تحت شرایط ناهنجاری که امکان اظهار بیان و عقیده برای مردم وطنخواه موجود نیست، و با بودن حکومت نظامی مطلقه و عدم انتشار جراید مخالف سیاست نفتی دولت، و تضییقاتی که به عناوین مختلف به ملت ایران وارد می‌آید، از تمام هموطنان عزیز خاصه از کسانی که در راه نهضت ملی از بذل کوشش و مجاهدات خودداری نکرده‌اند و از همه آزاد مردانی که در این راه قربانی داده‌اند تقاضا می‌نمایم در این حالت بحرانی، سرگرم اختلافات داخلی که به تحریک و نفع بیگانگان است نشوند و با همان اتحاد و اتفاقی که در بدو پیدایش نهضت به منصه ظهور رسانیدند کاملاً مراقب اوضاع باشند، یأس و بدبینی را کنار بگذارند، تا بعون الله تعالی و با همت مردان آزاده و حق‌بین، از شرافت و حاکمیت ملی دفاع کنیم، اگرچه در این راه جان خود را فدا سازیم. و السلام علی من اتبع الهدی. **پاورقی‌ها:** [۱] در اصل: نفوذ [۲] در اصل: منفورت [۳] نخست وزیر دولت کودتا [۴] عاقد قرارداد دولت ایران با کنسرسیوم [۵] اشاره به سخن سیدحسن تقی‌زاده راجع به نقش خود در تمدید قرارداد دارسی در زمان رضاشاه است.