اعلیحضرت شاهنشاه ایران‌مدارِ اسلام‌پناهِ حریت‌بخش، هیئت دولت، روحانیین اسلام، ملت غیور، احزاب سیاسی، ایلات شجاع، ارباب ثروت، ارباب جراید مرکزی تبریز و مرکز رولسیون[۱] و انقلاب ایران، رنجبران این آب و خاک فلکزده، همه مخاطب هستید: آیا تقابل ملت مظلوم ایران با رژیم استبداد و دادن هزاران جوانان نیکونهاد و تحمل خسارت‌های مادی و معنوی فقط برای آن بود که دولت انگلیس قسمت مهم جنوب ایران را غاصبانه متصرف شود؟ آیا باید ساکت نشست آن که دولت انگلیس به توسط مأمورین سیاسی و نظامی و تجارتی خود با عجله فوق‌التصور در استملاک صفحه جنوب تهیه‌ها و تدارک‌ها نماید؟ آیا می‌توان ساکت ماند به آن که تقریباً دوازده هزار قشون هندی به سرکردگی مأمورین نظامی اروپایی در تمام بنادر و ولایات و ایالات جنوب حکمفرما شوند؟ آیا می‌توان به اهمال گذرانید آن که در بندر مهمی مثل بوشهر و محمره[۲] و عباسی[۳] و لنگه با همدستی حامی عاری از ناموس و دیانت و شرف و امانت مثل دریابیگی[۴]، و ریاست گمرکات جنوب بلجیکی، علی‌الدوام کشتی‌ها وارد شده، قشون و آلات ناریه[۵] و مهمات حربیه پیاده و حمل به نقاط داخله داده و تهیه بر باد دادن این آب و خاک و اتلاف نفوس فلکزده این مملکت نمایند؟ آیا می‌توان ساکت نشست آن که دولت انگلیس تمام جزایر خلیج ایران را که بعضی از آنها در حقیقت فوق‌العاده اهمیت سیاسی موقعی دارد، تصرف نموده و استحکامات سازد؟ آیا می‌توان ساکت ماند که دولت انگلیس به همدستی حکام خائن مثل خزعل‌ها و دریابیگی‌ها و حیدرخان‌ها و اسماعیل‌خان‌ها و نامداری کل قشون جنوب را به اسم اس.پی.آر[۱] در کف سیاست خود بگیرد؟ آیا می‌توان به اهمال گذرانید آن که دولت انگلیس مستقیماَ حریت‌خواهان و استقلال‌طلبان صفحه جنوب را بعضی به قتل و بعضی به حبس و بعضی به نفی و بعضی به اسارت و بردن به هندوستان از خانه و لانه، تار و مار و آواره و اعدام نماید؟ آیا می‌توان ساکت نشست آن که دولت انگلیس در صفحه جنوب ایران به جدیت فوق‌العاده، جلوگیری از جریان احزاب سیاسی و آزادی معارف و جراید و کلوپ‌ها و میتینگ‌ها نماید؟ آیا می‌توان تحمل کرد آن که ملت جنوب با آن که مملکت رسماً شورایی و مشروطه است، به واسطه فشار دولت انگلیس، از حق مشروع انتخاب وکیل پارلمان و دارالشورا محروم بماند؟ آیا می‌توان برخود هموار نمود آن که دولت انگلیس با خوانین جنوب مستقیماً روابط و معاهدات و قراردادها به جهت بر باد دادن این آب و خاک بندد؟ آیا می‌توان آسوده نشست آن که دولت انگلیس به محض اطلاع به آن که شیخ حسین‌خان [چاه‌کوتاهی] و زائرخضرخان و ناصردیوان و امثال آنها اگر بر ضد سیاست آنها قیام کنند، مهیای اعدام آنها به قوه نظامی و توپ‌های برّی و بحری خود گردد بدون اطلاع دولت ایران؟ آیا می‌توان اعتنا نداشت به آن که دولت انگلیس در زمانی که اسکناس‌های دول معظمه دنیا به علت دوام حرب عمومی از اعتبار ساقط شده، اسکناس‌های بنک[۲] های او در جنوب ایران به اعلی‌القِیَم[۳]، طلا و نقره ملت فلکزده جاهل جنوب را جمع‌آوری و مشتی اوراق در عوض طلا و نقره‌های آنها را به دست آنها دهد و مطلقاً حق تفتیش هم برای دولت ایران نداده باشد؟ آیا می‌توان به اهمال گذرانید به آن که دولت ایران تا کنون رسماً بیطرف است و باید از روی قانون بین‌المللی، تمام مأمورین سیاسی و تجاری دول در این مملکتِ بیطرف آزادانه زیست کنند، و متأسفانه به واسطه سلطه و فشار ظالمانه انگلیس، یک نفر از مأمورین سیاسی و تجاری عثمانی و آلمانی و اطریشی در تمام مملکت جنوب ایران قادر بر عرض اندام نباشد؟ آیا می‌توان تحمل نمود آن که در مِثل این سالِ مِجاعَت[۱] که مردم فلکزده جنوب غالباً در معبرها از گرسنگی، وداع جان شیرین می‌گویند، دولت انگلیس قلیل آذوقه‌ای هم اگر در این گوشه و کنارها باشد، به اعلی‌القیم خریداری و احتکار نماید؟ آیا می‌توان بر خود هموار داشت آن که رعایا در ولایات و ایالات جنوب مطلقاً قادر بر ابراز مکتوبات لازمه خود به توسط پستخانه دولتی و ارسال مراسلات[۲] به واسطه سانسورِ سخت دولت انگلیس در داخله ایران نباشد؟ آیا می‌توان تحمل نمود آن که دولت انگلیس از تجار داخله ساکنین بوشهر و شیراز و اصفهان سند ضمان جریمه صد هزار تومان و بیشتر و کمتر از تجار بدبخت ایران بگیرد که تا خاتمه جنگ عمومی مطلقاً بر له دول متحده[۳] یا بر علیه دول متفقه[۴] قدماً حرکتی ننمایند؟ و از اینگونه تعدیات فوق‌التحمل هرگاه بخواهم تعداد دهَم مثنوی هفتاد من کاغذ شود. آیا سزاوار است دولت و ملت ایران در مثل این دوره طلایی دنیا که می‌توانند به خوبی از موقع استفاده‌های سیاسی نمایند، به اهمال بگذرانند و یک وقت ملتفت شوند آن که از قسمت جنوب ایران به کلی بی‌نصیب شده‌اند؟ آیا نه سزوار است در این موقع در مقابل این تعدیات فوق‌التحمل انگلیس، دولت و ملت ایران عقد اتحادی بسته، بیش از این حفظ نزاکت ننمایند و در مقابل دولت انگلیس نهضت سیاسی نمایند و اجازه دخول قشون ترک و آلمان را از شمال غربی و جنوب شرقی ایران داده و به همدستی یکدیگر در مقابل این دولت ظالم که خون مقتولین این جنگ عمومی به تحریک و سببیت و مباشرت اوست، ایستادگی نمایند؟ البته شایسته است، البته لازم است، البته واجب است، هرگاه استقلال ایران و خصوص جنوب را بخواهند؛ و الا باید قسمت جنوب را عضو جسد ایران ندانند. «من آنچه شرط بلاغ است با تو می‌گویم.» یا للعجب! این روزها شنیده می‌شود که دولت انگلیس بنا دارد بعد از تخلیه اصفهان از قشون روس، قشون خود را به جای آنها سوق دهد. نغوذ بالله. **پاورقی‌ها:** [۱] واژه فرانسوی به معنای انقلاب [۲] نام پیشین خرمشهر [۳] بندرعباس [۴] میرزا احمدخان دریابیگی، حاکم وابسته بوشهر [۵] آلات ناریه: اسلحه آتشین [۱] مخفف انگلیسی «پلیس جنوب ایران»، نیروی نظامی‌ای که انگلستان از آخر جنگ جهانی اول، برای حراست از مراکز نظامی، سیاسی و اقتصادی خود و نیز سرکوب قیام‌های ضداستعماری، در جنوب ایران تشکیل داد. [۲] بانک [۳] اعلی‌القیم: بالاترین قیمت‌ها [۱] گرسنگی [۲] نامه‌ها، نوشته‌ها [۳] منظور، دولت‌های آلمان، اتریش و عثمانی است. [۴] منظور، دولت‌های انگلستان، روسیه و فرانسه است.