روحانیت باید با علم و دانش از روی واقعیت، با یک تحولی، تکامل خود را طی کند ... تحول شما، دادن جان است، دادن سر است و خون جگر خوردن است، تحولی که پایه تکامل ارباب علم و دانش است. زندگی شهیدین [۱] را باید مطالعه کرد، تاریخ زندگی پیشوایان دین را باید مطرح کرد، دوره پرفتنه سلطه عباسیان و برامکه و بغداد را باید مطالعه کرد، تاریخ گذشتگان را باید ورق زد، دوره شیخ طوسی‌ها را باید مطالعه کرد، مصیبت‌های محقق طوسی، را باید مورد نظر قرارداد تا ببینیم روند تحول بزرگان، چه دوره‌هایی را طی کرده است. آقایان اهل‌علم! مسئولیت ما و شما در این عصر بیشتر از مسئولیت گذشتگان است. آنها این همه کتب را بر روی بوریا و به روشنی شمع یا چراغ پیه‌سوز و به قلم نی و با مرکب و با خون جگر و با چه زحمات، زیر فشارهای استبداد و زیر فشارهای سیاست‌های منفی توانستند بنویسند و پرچم اسلام را مردانه بلند کنند. امروز، دیگر روز مشارکت و فریاد است، روز آرام نشستن نیست، روز آسایش نیست، روز پایبندی به سخنان کوچک نیست؛ روز مبارزه با خرافات است، روزی است که باید چهره واقعی اسلام را از زیر ابرهای کدر اوهام و خیالات فاسد بیرون کشید. امروز روزی است که باید با قلم و پیک زبان کار کرد، روز مناظره و استدلال و منطق است. دین حضرت محمد (ص) و مذهب شیعه، منطقی تازه دارد. باب اجتهادش همیشه بر روی همه باز است و دنیا را به حیرت آورده است. دل و دماغ خود را نشکنید و خود را کوچک نشمارید. طوسی‌ها، محقق [۲] ها و علامه [۳] ها مانند شما بوده‌اند، در گوشه مدارس زحمت کشیدند ولی با مراعات یک اصل دیگر: همنوایی و همدردی. باید بر اساس این اصل دست به دست هم بدهیم، هم عقیده باشیم، مسائل فاشیستی، قومیت‌گرایی عربی، فارسی، ایرانی، افغانی، ترکی و پاکستانی را دور بیفکنیم. مسائل قومی و منطقه‌ای که جگر اسلام را پاره کرده است کنار بگذاریم. امروز دو میلیون نفر صهیونیست را بر یکصد و بیست میلیون عرب مسلط کرده‌اند. مگر قرآن کریم نگفته: وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحزَنُوا وَ أَنتُمُ الأَعلَونَ إِن کُنتُم مُؤمِنِینَ [۱]؟ اگر مؤمن بودید، اگر یکی خود را آریایی نمی‌ساخت، اگر یکی خود را سامی نمی‌ساخت، اگر یکی «نحن العروبه» [۲] نمی‌گفت، جگر اسلام اینطور پاره و پاشیده نمی‌شد و اسلام به این تشنج نمی‌افتاد. وحدت و یگانگی است که دنیا را متوجه می‌سازد، وحدت است که یک اقلیت کوچک و خطرناک (صهیونیسم) می‌تواند جهانی را به زانو درآورد. امروز، روز جنبش است؛ جنبشی متین و با علم و فرهنگ؛ جنبشی که حکایت از سرچشمه علم و دانش کند. مردها دست به دست هم دهند، ارباب علم و دانش با هم بنشینند، تماس بگیرند، نشریه‌ها منتشر کنند، با قلم‌های شیوای خودتان دنیا را تکان دهید. چرا نشریه‌های ناتوان که سرچشمه از اخلاق فضولانه و نارسا می‌گیرد، مطالعه‌کننده و مشتری دارد؟ چرا مجله شما خواننده ندارد؟ آیا ما گمشده مردم را پیدا کرده‌ایم؟ مردم گمشده دارند، همه دنبال یک حقیقت می‌گردند، لیکن ما حقیقت را به طوری که زندگی معاصر اقتضا می‌کند، به طوری که بشر محتاج است، به طوری که امروز تشنگان و شیفتگان علم و فرهنگ آرزو دارند، باید خواسته آنها را تأمین کنیم. چرا ملل راقیه [۳] از وحدت به جایی رسیدند ولی ما هنوز باید با درد ابدی قومیت عربی، افغانی، و ایرانی مبتلا باشیم؟ سید جمال‌الدین-هموطن قدیمم -حدود صد سال پیش این درد را در دانشگاه الازهر مصر فریاد کشید. این فریاد را بزرگان دین بارها گفته‌اند. هنوز می‌توانیم بحمد الله با این حوزه‌های وزین علمیه، با این قلم‌ها و مغزهای توانا باز هم آب رفته اسلام را به جوی بیاوریم. **پاورقی‌ها:** [۱] منظور، شهید اول و شهید ثانی است. [۲] منظور، محقق حلی است. [۳] منظور، علامه حلی است. [۱] سوره آل‌عمران، آیه ۱۳۹: سست نگردید و غمگین نشوید که اگر مؤمن باشید، برترید. [۲] ما اعراب [۳] پیشرفته