۱۳ ذیقعده ۱۳۳۷ یک روز نحسی از برای ایران بود و یک قرارداد منحوسی[۱] بدون اطلاع احدی منتشر شد. کابینه آقای وثوق‌الدوله[۲] - همینطور که آقای طباطبایی[۳] فرمودند -که جزء اعظمش سه نفر بودند: آقای وثوق‌الدوله، صارم‌الدوله[۴]، نصرت‌الدوله[۵]. مردم کمال غفلت را داشتند که این قرارداد منحوس چیست، الا نادری و قلیلی که از جمله (خود حضرات آقایان می‌دانند) بنده بودم که در همان ساعت که قرارداد منتشر شد با او مخالف شدم، تا امروز بالاخره خدا توفیق به ملت ایران داد. به استثنای ۶۸۴ نفر که اصولا و فروعاَ، عملاً، قاصراً و مقصراَ، یا سیاستاَ یا کسباً در تمام مملکت ایران موافقت با قرارداد کردند، باقی تمام ملت ایران یا قالا و یا حالا مخالف با قرارداد بودند. ۶۸۴ نفر بودند در تمام ایران که در کتابچه بنده اسامی و عملیاتشان ثبت است که ان شاء الله اگر مجلس یک بنیانی پیدا کند، و یا یک دولت وطن‌خواهی پیدا شود، آن موافقین قرارداد \[را\] اصولاً، سیاستاَ و کسباَ به انواع و اقسام آنها رسیدگی کند و تحقیق کند، هر کدام مقصرند مجازات کند. و خیلی متأسفم که آن روز هر چه داد زدم کسی به داد من نرسید، موافقت نکرد؛ لکن الحمد لله امروز همان اشخاص موافقت می‌کنند، باز هم خوب است. هر چه عرض کردم آشکارا در مقابل پول، پول می‌خواهند، آقای طباطبایی چیزی نفرمودند، نزاکت فرمودند. چه تهدیدها در این کار شد![۶] چه مردن‌ها شد! چون امیدوارم که آنچه عقیده دارم ذره\[ای\] مخفی ندارم، عرض می‌کنم که ۱۸ نفر از موافقین قرارداد در این مجلس‌اند. اصولاً، تقلیداَ، قصوراَ، و امروز اگر در ایران محکمه عالی باشد، اینجا است. ایران اگر مردم صحیحی دارد، یک قسمت آنها اینجا است. اگر مردمانی دارد که چیزی می‌فهمند و وطنخواه‌اند و اسلام‌خواه‌اند، یک قسمتش اینجا است. نباید اغماض کرد، البته مجلس شورای ملی نوعاً مشتمل بر همه قِسم اشخاص بوده و هست. قرارداد منحوس یک سیاست مضر به دیانت اسلام، به ضرر سیاست بیطرفی ما بوده (جمعی تصدیق کردند) ما بیطرفیم، نباید تمایلی نسبت به سیاست‌ها بشود. ما بیطرفیم (جمعاً گفتند صحیح است)، الان هم همان قِسم است که عرض می‌کنم. ما بیطرفیم. از موقع جلوس اعلیحضرت همایونی[۱] و جنگ عمومی که اعلیحضرت نطقی فرمودند و بیطرفی را اظهار فرمودند، \[و\] مجلس شورای ملی تصدیق کرد، کابینه وثوق‌الدوله خواست ایران را رنگ بدهد، اظهار تمایل به دولت انگلیس کرد \[ولی\] برضد او ملت ایران قیام نمود[۲]. هم حال، هرکس تمایل به سیاستی بنماید، ما (یعنی ملت ایران) با او موافقت نخواهیم نمود. چه رنگ شمال[۳]، چه رنگ جنوب[۴]، چه رنگ آخر دنیاه[۵]. ما یک ملتی هستیم فقیر، ضعیف و باید بیطرف باشیم و هیچ رنگی نداشته باشیم. صریحاً عرض می‌کنم بنده که مخالف با آن کابینه بودم، برای این بود که قرارداد را مضر می‌دانستم. تمایل از برای ما مضر است. بنده بر ضد او هستم. در این عرض، نه اختصاص به آقایان وکلا دارد، بلکه عرض من متوجه به شرق و غرب و شمال و جنوب ایران است. (نمایندگان: صحیح است) .. **پاورقی‌ها:** [۱] منظور، قرارداد معروف میان میرزا حسن خان وثوق‌الدوله، رئیس‌الورزا با دولت بریتانیا در سال ۱۹۱۹ یا ۱۲۹۸ شمسی است که پس از هفت ماه مذاکره و در ازای دریافت چهارصد هزار تومان رشوه منعقد شد. بر اساس این قرارداد همه امور لشکری و مالی ایران، زیر نظر مستشاران انگلیسی و با مجوز آنان صورت می‌گرفت. [۲] رئیس‌الوزرا [۳] سید محمدصادق طباطبایی (فرزند سید محمد طباطبایی، از رهبران روحانی مشروطه) [۴] اکبر میرزا صارم‌الدوله: وزیر مالیه [۵] فیروز میرزا نصرت‌الدوله: وزیر خارجه [۶] اشاره به همان رشوه است. [۷] سلطان احمدشاه قاجار [۸] اشاره به مخالفت عمومی با قرارداد ۱۹۱۹ است. [۹] منظور از رنگ شمال، یعنی تمایل به بلشویسم یا کمونیسم و گرایش به کشور نوپای اتحاد شوروی است. [۱۰] منظور از رنگ جنوب، یعنی تمایل و دوستی و وابستگی به انگلستان (انگلوفیل بودن) [۱۱] احتمالاً منظور، دولت آمریکا است که پس از جنگ جهانی اول به صورت قدرتمند در صحنه سیاست قدرت‌های جهانی وارد شده بود.