روز شنبه از طرف آیت‌الله کاشانی از کلیه خبرنگاران روزنامه‌های داخلی و خبرگزاری‌های خارجی دعوت شد که برای انجام مصاحبه مطبوعاتی ساعت ۶ بعدازظهر روز یکشنبه در منزل ایشان حاضر شوند. ساعت سه بعدازظهر فوق‌العاده‌ای در سراسر تهران منتشر شد که پلیس درصدد است از انجام مصاحبه مطبوعاتی جلوگیری نماید و در آن تصریح شده بود که تصمیم در انجام مصاحبه باقی است. ساعت ۶ بعدازظهر کلیه خبرنگاران جراید تهران (هفتگی و روزانه) و تمام مخبرین روزنامه‌های خارجی و خبرگزاری‌های رویتر و یونایتدپرس و آسوشیتدپرس در منزل آیت‌الله کاشانی اجتماع کردند. در این جلسه مصاحبه، کلیه خبرنگاران جراید وابسته به دستجات چپ حتی چند نفر از کاندیداهای انتخاب تهران از حزب توده نیز حضور داشتند به طوری که یکی از خبرنگاران قدیمی خارجی گفت من تاکنون مصاحبه مطبوعاتی به این شلوغی ندیده‌ام. نظم جلسه مطبوعاتی را که در صحن حیاط بزرگ منزل گرامی انجام می‌شد جوانان وابسته به «جمعیت مسلمانان مجاهد» به عهده داشتند. **نطق حضرت آیت‌الله:** آیت‌الله پس از تشکر از حاضرین و توضیح نهضت پرافتخار ملت ایران که منشأ نهضت خاورمیانه گردیده است، بطور مفصل از مداخلات صد و پنجاه ساله انگلیس در امور داخلی ایران سخن گفت و اظهار داشت: این نهضت پرافتخار را کراراً انگلیسی‌ها خواستند از بین ببرند و دولت دکتر مصدق را ساقط کنند. اگر در نظر داشته باشید سه دفعه تعطیل عمومی در سراسر کشور دادم برای این که انگلیسی‌ها کامیاب نشوند، ولی این بار به دستیاری بعضی از عمال جنایتکار خود احمد قوام را روی کار آوردند. دکتر مصدق بالاختیار استعفا ندادند، چون دیدند وضعیت طوری است که نمی‌توانند با اختیار حکومت کنند کنار رفتند. احمد قوام که از حیث روح و جسم و اخلاق لایق زمامداری نیست، انگلیس‌ها او را برگزیدند و برخلاف قانون، اسم زمامداری و ریاست‌وزرائی و نخست‌وزیری به روی او گذاردند؛ چون به موجب قانون باید سه ربع از وکلای حاضر در مجلس به او رأی تمایل بدهند، در حالی که آن روز ۴۲ نفر بودند و جمعیت وکلای حاضر در مرکز ۷۶ نفر بودند. پس این رأی تمایل قانونیت ندارد. و اما فرمان شاه که صادر شده روی اشتباه کاری بوده است. به شاه گفته‌اند که اکثریت مجلس به قوام رأی تمایل داده است. انگلیسی‌ها می‌خواستند دولت ملی دکتر مصدق را ساقط کنند و مقاصد شوم خود را برای دولت جدید انجام بدهند. آقای قوام لیاقت و استعداد نخست‌وزیری را ندارد. یک مشت جنایتکار، دزد و خائن می‌خواهند او را وسیله‌ای برای چپاول و غارت و برای مسلط کردن مستعمرین انگلیسی قرار بدهند. چون در ۹ ماده‌ای که از مجلس گذشته چیزی که مانع باشد از این که مستشار و کارشناس انگلیسی را برای نفت بیاورند، ندارد قوام مصراً[۱] فقط نقشه دارد که آنها را مجدداً برگرداند. قوام می‌خواهد همان متخصصین سابق انگلیسی را بیاورد. در این موقع آیت‌الله مجدداً درباره ساعت دعوت خود از خبرنگاران گفت: خیانتکاران، رادیو و تلگراف را که منشأ نشر اخبار است گرفته‌اند و نمی‌گذارند اخبار حقیقی به خارج برود. چاره‌ای ندیدم جز این که مخبرین حاضر شوند و با مشاهداتی که این چند روزه در تهران دارند در این جریانات و وضعیات امروز تهران قضاوت کنند و این اعمال وحشیانه حکومت را به دنیا اعلام کنند. همه جا تعطیل عمومی است و همه مردم در کمال بی‌صبری در انتظار رفتن احمد قوام و آمدن دولت دکتر مصدق هستند. البته آنهایی که با خارج با وسایل خبرگزاری تماس دارند باید به همه جا این قضیه را اطلاع بدهند که وضع پرافتخار ایران از بین نرفته و ایرانیان تا جان در بدن دارند دنبال حکومت استعماری انگلیس نمی‌روند. ابلاغیه قوام را البته همه در رادیوها و جراید فهمیده‌اند. این بزرگوار معلوم می‌شود خیال کرده است ایران امروز ایران پنجاه سال پیش است و آن حرف‌های شاه‌طهماسبی را که «چطور می‌زنیم، چطور می‌کشیم و محکمه انقلابی تشکیل می‌دهیم» در پیامش بود. امروز قوام عوض این که جلب عواطف ملت را بکند اینطور صحبت کرده که باعث تنفر مردم شده است. در حالی که آیت‌الله می‌خندید گفت: این اعلامیه خیلی به ما کمک کرد. قوام علاوه بر این که پرونده‌هایی دارد که در مجلس موجود است و صلاحیت قانونی برای نخست وزیری او نیست، در محکمه وجدان بیست میلیون ملت ایران محکوم است. اگر یک ملتی او را نخواهد، فرمان شاه یا رأی تمایل مجلس - اگر بالاتفاق هم باشد - اثری ندارد چون نمایندگان ملت باید تابع افکار ملت باشند. قوام را ملت قبول ندارد و از او متنفر است. یک کسی را در رادیو گذاشته‌اند که نشسته و تلگراف جعلی درست می‌کند. امروز تلگرافی خوانده شد که مردم در کمال بشاشت و خشنودی هستند که قوام‌السلطنه زمامدار شده است!! ما می‌خواهیم بفهمیم این مردم که بشاشت می‌کنند مال کجا هستند؟ این ملت ستمدیده که حقیقتاً از تمام وسایل زندگی محروم بوده، دیگر زیر بار استعمار این جانی‌ها و این اشخاص که عاطفه بشری ندارند نمی‌رود. علی ایّ حال، آقایان خبرنگاران، احساسات این ملت مظلوم را به همه جا مخابره کنند و بگویند ملت ایران نمرده و زیربار این ارباب نخواهند رفت. اگر کار سخت شود خودم حاضرم کفن بپوشم (در این موقع ابراز احساسات شدیدی از طرف حاضرین نسبت به آیت‌الله به عمل آمد و سپس حضرت آیت‌الله مفصلاً از خط مشی ملت قهرمان مصر درباره استیفای حقوق خود نسبت به تخلیه کانال سوئز و الحاق سودان به مصر سخن گفت و اضافه کرد:) الان هم مصری‌ها همان خط‌مشی را دنبال می‌کنند که دکتر مصدق داشت. مصدق از تمایلات ملت تخطی نمی‌کرد ولی قوام تسلیم اراده انگلیسی‌ها است. در این موقع آیت‌الله کاشانی سخنان خود را با این جملات خاتمه داد: تا خون در شاهرگ من و این ملت است زیر بار این نمی‌روم که قوام بر ما حکومت کند. ما یک خوشحالی داریم که صنعت نفت ملی شده و بالاتر از آن، بیداری و شهامت ملت است که از جان خود در راه وطن و استقلال مضایفه نمی‌کنند. ملت با فقر و فلاکتی که دارد فردا تهران و همه ایران تعطیل عمومی است. اگر مقتضی باشد می‌گوییم که پس فردا هم تهران و همه ایران تعطیل کنند. پس از این که سخنرانی حضرت آیت‌الله کاشانی خاتمه یافت یکی از خبرنگاران درباره عده‌ای که کفن پوشیده و به طرف تهران می‌آیند سؤال کرد که حضرت آیت‌الله در جواب گفتند: در این دو روزه از همدان و کرمانشاه و قصرشیرین و قزوین و اراک خبر می‌رسد که عده‌ای از من استجازه کردند که به تهران حرکت کنند. به آنها گفتم در مراکز خودتان باشید بهتر است، چون تهران بحمد الله جمعیت و مردمان فداکار زیاد دارد؛ معذلک کفن پوشیده و همه حرکت کردند و در کاروانسراسنگی آنها را که در قهوه‌خانه هستند محاصره کرده‌اند و حتی به قهوه‌چی دستور داده شده است که به آنها چای و غذا داده نشود. از دولت جنایتکار خود و دزدهایی که اطراف قوام هستند، اگر بیش از این هم بکنند باعث تعجب نیست، ولی این جنایات فردا یا پس فردا بیشتر دوام نخواهد داشت. سؤال شد نظر حضرت آیت‌الله نسبت به دعوت «حزب توده» از کلیه دستجات و طبقات برای مبارزه با استعمار چیست و آیا حضرت آیت‌الله موافق هستند که دعوت آنها پذیرفته شود؟ جواب داده شد: امروز روزی است که این ملت، مرد و زن و هر جمعیت باید همدست و هم‌داستان باشد و در مبارزه با اجنبی فداکاری کنند. منتهی من یک مطلب را در نظر دارم باید همه یکرنگ باشیم. بهترین وسیله اتحاد و اتفاق، داشتن یک مقصد است. وقتی مقصد یکی شد همه باید با هم متحد و متفق باشند. چون امروز ملت ایران به تمام افراد زن و مرد و تمام احزابش در این مقصد مقدس ما که مبارزه با استعمار باشد هم‌مقصد هستند و هر جمعیتی که در این باره اقدام کند ما با صمیم قلب می‌پذیریم. من از کلیه جمعیت‌های مبارز و مردم خواهشمندم همه باکمال صمیمیت و اتفاق و برادری در این راه قدم بردارند و مبارزه کنند. مدیر آپادانا روزنامه ارگان «حزب ملت ایران» بر بنیاد پان ایرانیسم[۲] پرسید: آیا حضرت آیت‌الله موافق هستند که برای مقابله با قوام اقدامات مسلحانه شود؟ جواب داده شد: ما همه پیشرفت را در مظلومیت برده‌ایم و قوام هم کوچک‌تر از آن است که ما با او مقابله مسلحانه بکنیم. ما نباید با این جانی‌ها مقابله مسلحانه بکنیم. باید مقابله مدبرانه بکنیم و عنقریب با تدبیر، قوام را ازاله خواهیم کرد. خبرگار روزنامه انتقاد، نظر آیت‌الله را درباره اقدام اخیر شاه درباره صدور فرمان نخست وزیری قوام و جریانات اخیر زد و خوردهای تهران پرسید. جواب داده شد: بعضی اطرافیان شاه و دربار مطالب را برای شاه مشتبه می‌کنند و آنطور که لازم و شایسته است نمی‌گذارند حقایق به ایشان مکشوف شود و این فرمان روی موازین قانون نبود. شاه گفته است در صورتی که تمایل اکثریت نباشد ما فرمانی که صادر کرده‌ایم پس خواهیم گرفت. شاه اصراری به بقای قوام ندارد. امروز شخصی آمده بود که گفتم: جنایتی که به مردم می‌شود آیا شاه اطلاع دارند؟ اگر اطلاع دارند چرا جلوگیری نمی‌کنند؟ اگر اطلاع ندارند چرا ایشان را مستحضر نمی‌کنند؟ هنوز جواب این سؤال به من نرسیده است. نظر آیت‌الله درباره ملاقات اخیر قوام با سفیرکبیر آمریکا و سیاست آمریکا در ایران سؤال شد. حضرت آیت‌الله در جواب گفتند: این را مکرر گفته‌ام که آمریکایی‌ها در سیاست خام هستند و همیشه گول انگلیسی‌ها را می‌خورند و انگلیسی‌ها آنها را به راهی که می‌خواهند می‌برند و ایرانی‌ها بی‌تمایل به آمریکایی‌ها نبودند، ولی روی این مطلب گمان نمی‌کنم ایرانی باشد که به آمریکا تمایل داشته باشد. انگلیسی‌ها و آمریکایی هم‌پالگی هستند، با این تفاوت که انگلیسی‌ها کلاه بر سر آمریکایی‌ها می‌گذارند. ملاقات با هندرسن برای ما ارزشی ندارد. وقتی که ما مردم ایران همدست باشیم چه می‌توانند بکنند. پرسیده شد: آیا از آقایان وابسته به جبهه ملی کسی حاضر است در کابینه قوام‌السلطنه شرکت کند. حضرت آیت‌الله کاشانی گفتند: پس از تحقیقات معلوم شد یک نفرآدم باشرف و باحیثیت در کابینه قوام شرکت نمی‌کند ولی دزدها و جانی‌ها حاضر بودند[۳] در کابینه او شرکت داشته باشند. خبرنگار دیگری پرسید: اگر احمد قوام راهی که مصدق رفت تعقیب کند پشتیبانی از طرف شما می‌شود؟ و آیت‌الله خندید و گفت: این قضیه از محالات است. ایشان خودخواه هستند و با اجانب همکاری می‌کنند. هرگز راه آقای دکتر مصدق را نمی‌توانند تعقیب کنند، چون اگر انگلیسی‌ها می‌خواستند قوام رویه دکتر مصدق را تعقیب کند هرگز با روی کار آمدن او موافقت نمی‌کردند و او را نخست وزیر ما نمی‌کردند. سؤال شد اگر پای انگلیس‌ها به آبادان باز شود آیا حضرت آیت‌الله فتوی صادر خواهید کرد که آبادان منهدم شود؟ جواب داده شد: اگر پای یک کارشناس انگلیسی به مؤسسات نفتی آبادان برسد من دستور خواهم دادکه تمام تأسیسات نفتی و پالایشگاه‌ها را آتش بزنند و نابود کنند. **پاورقی‌ها:** [۱] در اصل: مصر [۲] در اصل: بنیادیان ایرانیسم [۳] در اصل: نبودند