مجلس مقدس شورای ملی این چند روزه مطلب مهم مجلس همانا تصحیح فصول نظامنامه اساسی بوده است و در این باب میانه مردم خیلی حرف‌ها منتشر است. بعضی را عقیده بر این است که این نظامنامه مطابق نظام نامه‌های دول فرنگ مثل بلژیک و غیره نوشته شده، لهذا پاره‌ای از فصول آن منافی با آئین پاک اسلام است. بعضی دیگر می‌گویند مخصوصاً با قواعد قرآن مطابقه شده است و آقایان علماء اعلام، کمال دقت را فرموده‌اند. بعضی از ارامنه و جمعی از زرتشتیان و بسیاری از یهود تبعه ایران هم به وحشت افتاده اظهار تأسف و دلتنگی می‌نمایند و به مجلس مقدس لایحه عرض می‌نمایند و استدعای مساوات دارند. مختصراً مفسدین بی دین برای القاء فتنه و فساد موقعی به دست آورده‌اند و نظامنامه را که هنوز دیده نشده و خوانده نشده است به هزار قِسم من عندی ایراد می‌نمایند و نفهمیده و نسنجیده پیرایه‌ها به او می‌بندند که شاید اسباب انضجار[۱] خاطر مبارک آقایان علماء اعلام و رنجش وکلا را از آقایان و هیجان اهل ذمه و غیره و غیره را فراهم می‌نمایند که تا چندی این مجلس محترم را به این اشکالات، مبتلا داشته باشند و شاید رخنه به این اساس مقدس وارد آورند. و در این باب بر آنها بحثی نیست، چرا که دشمن البته هر قدر بتواند دست و پا می‌کند تا قیامت، با مشورت دشمن است و ظالم از عدل می‌ترسد و بنیان عدل را خراب می‌خواهد. دزد از داروغه[۲] وحشت دارد و قتل داروغه را آرزو می‌نماید (مقصود داروغه‌های قدیم است). و همه هم در عالَم خودشان حق دارند و به خیال خود درست می‌جنبند، ولی تعجب از عقلاء قوم است که ملتفت این نکته نیستند یا خدا نکرده تجاهل می‌نمایند و نمی‌خواهند این کشتی شکسته ما به ساحل نجات برسد و این ملت بدبخت روی نیک بختی ببیند و در این موقع که آذربایجان و رشت و انزلی و و و تعطیل عمومی است و مطالبه نظامنامه می‌نمایند و اهالی طهران با نهایتِ هیجان، استدعای اتمام نظامنامه را دارند به چه مناسبت این قدر مسامحه می‌شود؟ مگر تصور نمی‌فرمایند که هر روزی که در شهری مثل تبریز با سیصد هزار نفر جمعیت تعطیل شود اقلا صد هزار تومان ضرر بیکاری به مردم وارد می‌آید و مردم ایران هم چنین استعدادی ندارند که از ذخیره خود مخارج ایام تعطیل را اداره نمایند؟ بلکه افراد مردم ایران روز به روز فعلگی و کاسبی می‌نمایند تا شام شب را راه بیندازند و هر روز که بیکار ماندند آن شب نان ندارد و ناچار است کاسه و کوزه بفروشد و گلیم و نمد گرو بگذارد. مجملاً این نظامنامه که این اندازه ولوله در این مملکت انداخته، هنوز علنا خوانده نشده است. ما هیچ ندیدیم همه شهر بگفتند افسانه مجنون به لیلی نرسیده و مسلّم است آقایان حجج اسلام غرضی دیگر غیر از تهیه موجبات آسایش نوع ملت و آبادی مملکت در ظلّ حمایت دین اقدس اسلام ندارند و تمام این اقدامات برای ترویج اسلام بود چراکه همین احکام از اول بود ولی به واسطه عدم اجراء آنها روزگار ما سیاه شد و کار مملکت تباه و کار مان به جایی رسید که فرنگی‌ها بر دین و آیین ما طعنه زدند و ایرادات کردند و صریحاً مدعی شدند که دین اسلام العیاذ بالله مانع از ترقی عالم بشریت است و منافی با تمدن و تربیت، و حال آنکه ترقیات عمده ممالک اروپا فقط از استراق[۳] یا اقتباس احکام دین اسلام است لا غیر. بلی پاره‌ای جزئیات اگر در عصر نبوت وجود نداشته و به نحو خصوصیت، حکمی ندارد در تحت کلیات و عمومات مندرج است. لا رطب و لا یابسٍ الا فی کتاب مُبین[۴] شاهد حال است [...] بنابراین ما ابداً محتاج به احکام و قوانین اروپا نیستیم. در بعضی مقامات که حفظ بیضه اسلام متوقف بر اقدام باشد مجتهدین عظام می‌توانند به اقتضای وقت از عمومات، حکم خاصی استنباط نمایند مثل اینکه شُرب توتون در شرع اقدس اسلام جزو مالا نَصّ فیه[۵] شمرده می‌شود، یعنی حکم خاصی ندارد لهذا محکوم به اباحه است. ولی همین مباح وقتی که اسباب سلطه انگلیس بر مملکت بشود حاکم شرع، مسلّم حکم به حرمت آن می‌فرماید تا مملکتی را از قید اسارت برهاند. الضروراتُ تُبیح المحظورات[۶]. ائمه اطهار صلوات الله علیهم همیشه با خلفای جور مماشات می‌فرمودند. شاید به ظاهر آنها را خلیفه هم می‌خواندند با آنکه آنها را کافر و زندیق می‌دانستند؛ چرا که اقتضاء عصر را با تناسبات سیاسی و حفظ ارکان دین مبین ملاحظه می‌فرمودند. امروزه هم علماء اعلام که نُوّاب امام علیه السلام هستند حتماً متوجه این نکات هستند و راه اعتراض به دست همسایگان قوی پنجه نمی‌دهند، دلیلی هم ندارد مملکت آسوده را از برای بعضی جزئیات بهم بزنند و هر چند ما هنوز مواد مختلفةً فیها[۷] را نمی‌دانیم که صریحاً در آنها بحث نماییم اما اجمالاً می‌توانیم بگوییم و به عموم اهالی مملکت اطمینان بدهیم که این اشتهارات که از طرف آقایان حجج اسلام می‌دهند، مبنی بر پولتیک دشمنانِ مجلسِ مقدس است و این اطباء حاذق، اشتباه نخواهندکرد و هرگز مصالح عامه را به اغراض شخصیه نمی‌فروشند و هرگز راضی نخواهند شد که فلان سفیر بر قانون اساسی مملکت اعتراض کند یا بگوید دولت ایران دارای کنستی‌توسیون[۸] نیست و به فلان جهت نمی‌توانیم او را در عِداد دول مشروطه عالم بشماریم و به همین بهانه حقوق ملت ما را در انجمن بین‌الملل ابطال نمایند و بعضی اعضاء مهمه مملکت را که هزار قِسم خدمت به قومیت ما می‌نمایند بی‌جهت از خودمان خارج کنیم. ناچار از تبعیت این دولت منضجر و پناه به سایر دول مقتدره ببرند و به دست خودمان حقوق برای دول همسایه بتراشیم [...] شارع مقدس، ضرر قلیل را برای نفع کثیر تجویز فرموده و اکل میته و شُرب مسکر را در موقع احتیاج و حفظ نفس مباح فرموده. پس وقتی که برای حفظ یک نفس محترم، ارتکاب محرمات جایز شده باشد به طریق اولی برای حفظ یک مملکت البته آقایان حجج اسلام هر قدر ممکن باشد پاس حدود اسلام را خواهند فرمود، چرا که در حضور حضرت رسالت مسئولیت آنها زیادتر است و امام عصر عَجَّل اللّه تعالی فرجه که می‌فرماید: وَ أَمّا الحَوادثُ الواقِعةَ فَارْجِعوا فیها اِلی رُواةِ احادیثِنا فَانْهم حُجَتی عَلیکُم[۹] و زمام امور اسلامیان را به کف کفایت آنها مقرر فرموده است. البته از آنها از ضعف اسلام مؤاخذه خواهند فرمود و اگر خدا نکرده اندک مسامحه در حفظ اساس بفرمایند درباره آنها شامل خواهد شد. اولئکَ نَصرٌ عَلی شیعتِنا[۱۰] گذشته از مواخذه یزدان، امروز تاریخ عالم، اسم مقدس این آقایان عظام را در دفتر مجاهدین در راه اسلام و مروجین شرع اقدس خیرالانام ثبت نموده. در عالم معروف و مسلّم شده که این چند نفر بزرگوار، از جانِ عزیزگذشته و حتی همه قِسم زحمت کشیده تا آنکه اساس دین اسلام راکه مدت‌ها است به واسطه اهمال سابقین، قریب به انهدام شده بود مستحکم فرمودند. حالا اگر خدای نکرده از وجود مقدس شان غیر از آنچه تاکنون مشهود شده است فی الجمله اقدامی دیده شود [در] صفحه تاریخ منعکس و... خواهد شد. مجملاً این چند روزه ملل متنوع[۱۱] به وحشت افتاده و عرضه داشت به مجلس تقدیم کرده‌اند و امنیت جانی و مالی می‌خواهند. و چنانچه گفتیم این انتشارات، مبنی بر اغراض فاسده مستبدین است لاغیر و هرگز حجج اسلام و وکلاء عظام حاضر نیستند این طبقات که در پناه دین مقدس اسلام هستند مورد لطمات و متحمل صدمات بشوند. یا خدای نکرده بعد از آن همه جان کندن، باز ملت ایران از فوائد مشروطیت بی‌بهره بمانند. و اگر چه در پرده نوشتیم ولی چون روی سخن با دانشمندان است زیاد از این محتاج توضیحات نیستیم و راه اعتراض به دست رقبای بی‌انصاف نمی‌دهیم که نگارنده را هدف تیر ملامت‌یا مورد طعن و شکایت نمایند. خداوند همه را از لغزش دین و دنیا محافظت فرماید. **پاورقی‌ها:** [۱] دلتنگی [۲] سردسته نگهبانان، کلانتر [۳] دزدیدن [۴] انعام، ۵۹: و هیچ‌تری و خشکی نیست جز آنکه در کتابی مبین آمده است. [۵] ما لا نصّ فیه: آنچه که در آن حکم آشکاری نیست. [۶] الضرورات تبیح المحظورات: ضرورت‌ها ممنوع‌ها را مجاز و روا می‌سازد. [۷] موادی (از متمم قانون اساسی) که در آنها اختلاف نظر وجود دارد. [۸] واژه فرانسوی مشروطیت [۹] در رویدادهایی که پیش خواهد آمد به راویان اخبار ما مراجعه کنید زیرا که ایشان حجت من بر شمایند. [۱۰] کذا فی الاصل [۱۱] منظور، اقلیت‌های غیر مسلمان ساکن و تابع کشور هستند.