چند روز است که نُقل مجلس، فقره بحران کابینه وزرا است. با این که از ابتدای مشروطیت الی کنون، به کرات بحران کابینه بود و یا یکی دو روز وزیر عوض گردیده، این نحو اهمیت نداشته. این استعفا علاوه از اهمیت، در انظار عامه تولید یک توحش فوق‌العاده کرده است، زیرا که در تغییر و تبدیل کابینه، بعضی اشکالات پیش آمده که اسباب بعضی مفاسد شده. این است که بحران، موجب توحش خرده‌بینان گردیده. خداوند عاقبت امور را به خیر گرداند. اگرچه، از قرار مذکور جنابان، می‌گویند جنابان سپهدار رئیس‌الوزرا و سردار اسعد، استعفای خود را پس گرفته‌اند و مشغول کار هستند، اما افسوس که وقتی مشغول کار هم بشوند کار نمی‌کنند، زیرا که اگر کار می‌کردند، باید وزیر علوم و معارف تاکنون وزارت معارف را مرتب کرده باشند. از منابع متنوعه، از قبیل: اوقاف و غیره، در هر نقطه از نقاط ایران، حتی برای دهقانان، مدارس مجانی برای ایتام دایر نموده، اطفال را مجبور به تحصیل نمایند با «پرگرام» صحیح، تا مدارس ایران هم مثل مدارس خارجه مشغول تحصیل علوم شوند، نه این که اغلب اوقات معارف وزیری نداشته، وقتی هم داشته باشد، کار در عهده رضاقلی خان معاون است که به کلی از عنوان فَتانت[۲] و ذَکاوت و حرارت، عَری و بَری[۳] است؛ غیر از جلب نفع خود و تنبلی، از وجود او نتیجه ظاهر نیست. مثلاً، وزیر عدلیه عالِم فعال، می‌تواند عدلیه را به نحوی حافظ حقوق ملت و مأمنگاه رعیت قرار دهد که عموم، با کمال اطمینان امور خود را به آن وزارتخانه رجوع دارند و اصلاً وکلای محاکم و اجزای عدلیه نتوانند از قوانین شرعیه تجاوز نمایند. وزیر مالیه عالِم، می‌تواند که به قوه علمیه، حساب مالیات یک مملکت را به نحوی مرتب دارد که در هر حال، بعد از وضع مخارج و مصارف مملکت، مبالغی داخل خزانه دولت نماید، هم این طور سایر وزرا. در صورتی که وزیر عالِم باشد، به مجردی که به مسند وزارت نشسته، به عقل سلیم و علم صحیح امراض اداری را تشخیص داده، به طرز صحیح معالجه می‌نماید. ولی، افسوس که وزرای ما همان قناعت به اسم وزارت و اخذ حقوق ظاهری و جلب منافع‌های مخفی دارند و هیچ خجالت هم نمی‌کشند... می‌توان گفت که از بدبختی، تمام اقدامات و حرکات ما نتیجه برعکس داده، زیرا که عنوان آزادی و عدالتخواهی و مشروطیت، همه موجب آبادی مملکت و آسایش رعیت و آسودگی ملت است. بر عکس، به جهت ما غیر از هرج و مرج و قتل و غارت و اغتشاش و انقلاب و خرابی و عدم امنیت، نتیجه نداشته‌ایم. عنوان مجلس شورای ملی و پارلمان به جهت این است که به واسطه وکلای عالِم کاردان متدین خیرخواه، اصلاح امور فاسده مملکت و به دست آوردن راه آبادی مملکت و ازدیاد ثروت دولت و آسایش ملت را مرتب می‌دارند و بر عکس، بر حسب اغراض شخصی و حزبی، تعیین وکلا کرده که اصلاً به خیال اصلاح امری نبوده و نیستند. چنانچه در دوره اول که کردند آنچه کردند؛ و در این مره[۱] ثانی هم، غیر از اغراض شخصی و حزبی، آثاری ظاهر نیست. عنوان ممالک مشروطیت، مهام امور به کف کفایت رئیس‌الوزرا و کابینه وزرای عالِم عاقل کامل متدین، منظم و مرتب است. بر عکس، بر حسب بی‌کفایتی و بی‌علمی و جهالت، وزرای ما همه روزه مشغول استعفا و تغییر و تبدیل و قهر داشتن و دخل و آلت معطله داشتن کلیه امورند. عنوان ناصرین و فاتحین و مجاهدین، در رفع ظلم و دفع اشرار و جلوگیری از مفاسد و فراهم کردن اسباب آسایش امنیت مملکت است. بر عکس، فاتحین مملکت و ناصرین و مجاهدین و حامیان ما، هزار درجه از زمان استبداد بدتر و سخت‌تر با مردم سلوک دارند؛ چنانچه، در شهر و بیابان، مردم از دست تعدیات و هرزگی‌ها و ظلم‌های بختیاری‌ها، در شهر از تعدیات مجاهدین هیچکس صاحب مال و جان و عیال خود نیست؛ و مردم متحیرند به کی تظلم نمایند. **پاورقی‌ها:** [۱] مرتبه [۲] واژه انگلیسی برنامه [۳] عری و بری: برکنار، دور