س. ما با حادثه‌ای بزرگ در جهان عرب روبرو گشته‌ایم و آن به آتش کشیدن مسجدالاقصی است. تحلیل جنابعالی از این جنایت چیست؟ ج. اجازه بدهید پیش از سخن درباره دیدگاه ما و تکلیفی که در برابر این جنایتِ هولناک داریم، برای توضیح بیشتر حقایق و روشن‌تر شدن افکار عمومی نکاتی متذکر شوم. نکته اول: می‌گویند مسجدالاقصی بر ویرانه‌های معبد سلیمان ساخته شده است. این دروغی تاریخی است، زیرا معبد سلیمان چندین بار پیش از ساخت بنای مسجدالاقصی خراب شده بود و زمانی هم که سپاهیان مسلمان به شهر قدس قدم نهادند، از این معبد هیچ نشانی بر جای نبوده است. همچنین، هنگامی که مسلمانان در روزگار خلافت عمر بن خطاب مسجدالاقصی را می‌ساختند، اگر به راستی در آنجا معبد سلیمان هم می‌بود، آن را از میان نمی‌بردند. در تاریخ مسلمانان، هیچگاه نیامده که مسلمان معبدی را تخریب کرده باشند تا معبد دیگری بسازند؛ همچنان که در مورد کلیسای القیامه نیز بدین گونه عمل کردند. گرچه خواندن نماز در کلیسا برای مسلمان جایز است، ولی خلیفه وقت، مسلمانان را از این کار منع کرده بود؛ چرا، که نمی‌خواست فتح کلیسای القیامه و نمازگزاردن در آن بهانه‌ای باشد که مسلمانان آن را به زور مسجدی برای خود شمارند. از اینرو هیچ دلیلی در دست نیست که نشان دهد معبد سلیمان تخریب و بر ویرانه‌های آن مسجدالاقصی ساخته شده باشد. نکته دوم: مسئول این کار اسرائیل است. هر قدر حکومت اسرائیل در پوشاندن یا کتمان حقیقت تلاش کند، عاقبت تمام مسئولیت‌های ناشی از این عمل متوجه آن است. دلیل ما این است که مدت زمان طولانی است که در جراید و مجلات درباره احیای معبد سلیمان سخن گفته می‌شود و احیای این معبد، احساسات نژاد پرستانه‌ای را تقویت می‌کند که به نام دین مطرح می‌کنند. کمتر از دو سال پیش مقاله نویس مجله تایم این پرسش را مطرح کرده بود که تغییر مسجدالاقصی به معبد سلیمان چگونه امکان‌پذیر است؟ و البته نویسنده خود در پاسخ این پرسش گفته بود که شاید بتوان با به آتش کشیدن مسجدالاقصی این مهم را امکان‌پذیر ساخت. این مقاله موجود است. نکته سوم: تأخیر و سستی در اطفای حریق. در هر دولت عقب‌مانده‌ای امروزه سازمان آتش‌نشانی و مأموران می‌توانند در عرض چند دقیقه خود را به محل حریق برسانند. نکته چهارم: موضوعاتی که اسرائیل برای برانگیختن حساسیت یهود در جهان پخش می‌کند، سبب اصلی تشویق و تقویت این احساس در آنان است. در نتیجه، هر دادگاهِ حقی چاره‌ای جز آن ندارد که اسرائیل را برای این حادثه محکوم کند. نکته مهم دیگر، ابعاد حادثه است. آیا به راستی این آتش‌سوزی حریقی معمولی بود؟ اگر چنین بود، چرا با این موج گسترده از محکومیت روبرو شد؟ در حقیقت، ابعاد این عمل بسیار گسترده است و می‌تواند آن را تجاوزی به مردم و تجاوز به مؤسسات الهی و تجاوزی به زمین و آسمان تلقی کرد. همچنین، این عمل، تجاوزی به زمان حال و زمان گذشته به حساب می‌آید. این کار تأکید بیشتر از افراط به نژادپرستی است که هیچگونه حد و مرزی پیش روی خود نمی‌شناسد و حتی به پاک‌ترین مقدسات دیگران هم تجاوز می‌کند. مسجدالاقصی خود در نگاه مسلمانان نماد و رمزی بزرگ به حساب می‌آید؛ چرا، که اسلام در مکه متولد شد و اسراء یعنی انتقال پیامبر (ص) به قدس، تعبیری کنایی از گسترش و انتشار اسلام به شمار می‌رود. تجاوز به این نماد به معنای ایستایی اسلام در منطقه‌ای معین و شبیه به تخریب خانه کعبه است. نابودی کعبه به معنای مرگ نمادین اسلام است. همچنین، نابودی مسجدالاقصی نشانی است که معنایش مرگِ انتشار و گسترش اسلام است. علت این حادثه جنایتکارانه، بدون تردید، یهودی‌سازی است و یهودی‌سازی یعنی تبدیل قدس به شهری یهودی. در اینجاست که ما می‌گوییم این خطر بزرگ فقط به شعایر و مؤسسات اسلامی اختصاص ندارد، بلکه مؤسسات مسیحی را هم دستخوش تهدید کرده است؛ چرا، که یهودی‌سازی یعنی نابود کردن مؤسسات مسیحی و اسلامی به یکسان. خلاصه سخن، آن که این مؤسسات و نیز همین مسجدالاقصی اکنون در معرض خطر قرار گرفته‌اند و نیت اینان یهودی‌سازی همه‌چیز است و علت آن هم روشن است. از اینرو، ما می‌توانیم با صراحت تمام و با اطمینان بگوییم که امروزه امت عرب در معرض امتحان قرار گرفته است. بطور کلی ایمان مشرق‌زمینیان به خصوص مسلمین در معرض امتحان قرار گرفته است. بنابراین، اگر این جنایت با عکس‌العمل متناسب با آن روبرو نشود، من اعتقاد دارم که این خود دلیلی خواهد بود بر آن که ما به وجود ایمان و کیان یا امتی که نام او عرب است، تردید کنیم. س. ما الان باید دست به کاری بزنیم. به نظر شما این کار چیست؟ ج. بنابر آنچه گفتم، خطر به نهایت خود رسیده و امکان ندارد از این بیشتر شود؛ لذا تکلیف آن است که همه مؤمنان و همه نیروها، از تمام امت عرب برای خدمت به این مؤسسات و محافظت از آنها کمر همت ببندند. س. شما برای برگزاری نشستی اقدام کرده‌اید که همه رؤسای مذاهب لبنان را در خود جمع می‌کند. بفرمایید در تماس‌های ویژه‌ای که برای برگزاری این نشست داشته‌اید، به چه نتایجی رسیده‌اید؟ ج. حقیقت آن است که ما مانند هر هموطن دیگر وظایفی داریم، و لبنان هم مانند هر کشور عرب دیگری وظایفی بر عهده دارد؛ خصوصاً این که ما در لبنان می‌توانیم اقداماتی کنیم که از دست کسی جز ما برنمی‌آید. با توجه به ساختار لبنان و تشکیل آن از فرقه‌های مختلف، می‌توانیم خدمات فعالانه‌ای در این زمینه به عمل آوریم. ما به خوبی می‌دانیم که هر یک از فرقه‌های موجود در لبنان، دوستانی هم در خارج از کشور دارند. لبنان نیز گروه‌های بزرگی در خارج از کشور دارد و اگر ما بتوانیم این امکانات را سازمان دهیم، می‌توانیم به گونه‌ای روشن بر افکار عمومی جهان تأثیر بگذاریم. با توجه به امکانات لبنانی‌های مقیم خارج و امکانات فرقه‌های دیگر کشورها که با فرقه‌های لبنان ارتباط نزدیک و دوستانه دارند، من از تمام رؤسای مذاهب برای برگزاری نشست دعوت کرده‌ام. س. آیا زمان این نشست تعیین شده است؟ ج. تماس با رؤسای مذاهب بر سر انتخاب زمان مناسب ادامه دارد. برگزاری این نشست اولا، وحدت ملی را تقویت می‌کند. ثانیاَ، حافظ دوستی‌هاست، زیرا هیچ بعید نیست که اسرائیل برای ایجاد فتنه و آشوب به اسباب و وسایل گوناگونی متوسل شود؛ چنان که دیدیم پس از متهم کردن آن جوان استرالیایی [۱] و تأکید بر دینش همین کار را کرد. بنابر این، خطرهایی وجود دارد که کشور را احاطه کرده است و برگزاری این نشست، در مقابل این خطرها از کشور حمایت می‌کند. از این گذشته، هماهنگی کارها در درون نشست نیز برای تأثیرگذاری بر دوستان و گروه‌های مقیم ما در خارج از کشور است که نیروی بزرگی را تشکیل می‌دهند. به همین علت می‌توانیم از تعدد فرقه‌ها در لبنان برای منظورهای متعدد استفاده کنیم و این، بذر حق و راهنمای خیری است برای این کشور که همواره در خدمت به اعراب و حق بوده است. س. آیا شما به برگزاری این نشست امیدوارید و آیا معتقدید اهداف مورد نظر شما در این نشست محقق خواهد شد؟ ج. من جداً امیدوارم و در اینجا از افکار عمومی لبنان و اندیشمندان و نویسندگان و هر شخص خیرخواه در این کشور می‌خواهم که مردم را برای شرکت در این کنگره فرابخوانند و آن را تقویت کنند تا بتوانیم مشکلات فراوان این راه را پشت سر بگذاریم. به نظر من موانعی در راه تشکیل این همایش وجود ندارد؛ چرا، که نیت و تصمیم علمای دینی، خصوصاً در این موقعیت‌های حساس، بی‌ترید بالاتر از آن است که مشکلی بتواند در برابر آن پایداری کند. من به برگزاری نزدیک این نشست بسیار امیدوارم. **پاورقی‌ها:** [۱] به آتش زدن مسجدالاقصی