بسمه تعالی و الیه المشتکی خدمت دانشجویان مسلمان مقیم خارج از کشور حفظهم الله تعالی و ایدهم. پس از ابلاع سلام و تحیات وافره، رنجنامه شما که کاشف از احساسات پرشور مذهبی شما جوانان عزیز مسلمان بود، ملاحظه شد و موجب امیدواری بیشتر گردید. بدون شک حس مسئولیت و تعهد آگاهانه و کوشش جوانان در دفاع از حریم مقدس اسلام و قرآن از بدو پیدایش اسلام تا به امروز، پشتوانه نیرومندی برای پیشرفت و نگهبانی اسلام بوده است و ما امیدواریم که این حس و تعهد و کوشش، همچنان در همه جوانان مسلمان باقی بماند و با مرور زمان و تصدی مناصب از بین نرود. نکته‌ای را که حتماً آقایان بدان توجه دارند این است که در هر سرزمین اسلامی که استعمار یا ایادی و عمال آن توانسته‌اند بین نسل جوان و رهبران اسلام، جدایی ایجاد کنند، توانسته که نه تنها از هرگونه پیشرفت در هر زمینه‌ای جلوگیری نمایند، بلکه در سرکوبی اسلام و مسلمین هم توفیق یابند. روی همین اصل، استعمار غرب و عمال مرتجع آنها همیشه در صدد ایجاد نفاق و جدایی بین این دو جناح نیرومند ضد ظلم و ستم بوده‌اند. ولی مایه خوشوقتی است که در سال‌های اخیر بین رهبران اسلام و نسل جوان تفاهم برقرار شده و ثمر آن را همه به رأی‌العین دیدند. اما ایادی ارتجاع و استعمار با تمام قوا کوشیده‌اند که از این ائتلاف و تفاهم جلوگیری کنند و باید هوشیار بود و توطئه‌ها و دسیسه‌های خائنانه را در این زمینه نقش برآب نمود. در رنجنامه آقایان که به دست من رسید، مطالبی درج شده بود که برای روشن شدن حقیقت، توضیحات، ضرور به نظر می‌رسد: ۱. اکثریت علما تشیع در برابر استعمار و خودکامگی و بدعت‌ها به شهادت تاریخ هیچوقت سکوت ننموده‌اند و وظایف خود را تا آنجا که قدرت داشته‌اند، انجام داده‌اند؛ مثلاً در یک قرن اخیر از زمان مرحوم آیت‌الله میرزای شیرازی (و تحریم تنباکو برای جلوگیری از تسلط اقتصادی استعمارگران بیگانه) و از دوران مبارزات عالم مجاهد، مرحوم سید جمال‌الدین اسدآبادی بر ضد استبداد سلاطین قاجار تا کنون، علمای شیعه در ایران، عراق، هندوستان همیشه پیشرو مبارزات و پرچمدار انقلابات بوده‌اند، و در عصر ما نیز با وجود، همه‌گونه فشار و تبعید و زندان و حتی اعدام، علمای اسلام وظایف خود را در بسیج مردم و بیدار کردن آنان برای مقابله با ظلم و ستم و تسلط اجانب بر بلاد اسلامی، پیوسته کوشا بوده و در این راه از هیچگونه فداکاری دریغ نورزیدند، که شاهد آن صدها بیانیه و سخنان آنان در مراحل مختلف مبارزات اسلامی ملل مسلمان است. تبعید، زندان و مراقبت دائمی، هرگز موجب آن نشده که علمای واقعی در مقابل بدعت‌ها اعتراض نکنند و یا در برابر ظلم و ستم سکوت کنند و اگر چند نفری در کسوت روحانی در کنار ستمگران قرار گرفته‌اند، خود جزو آنان بوده‌اند و کوچکترین پیوندی با علمای واقعی اسلامی و حوزه علمیه در قم و نجف و مشهد و غیره نداشته‌اند و ندارند. ۲. در مورد دخالت اوقاف در امور حوزه‌های علمیه و مساجد تذکراتی داده بودید. لازم است یادآور شویم که نقشه این توطئه‌ها از سال‌های پیش آماده شد ولی پیاده شدن آن امری محال است. از همان روزهای نخست، علمای بزرگ و مراجع تقلید، اعتراض انعطاف‌ناپذیر خود را نسبت به هرگونه دخالت هر دستگاه دولتی در امور روحانی بلند کرده و کوچکترین مداخله‌ای را نپذیرفته‌اند و نخواهند پذیرفت. مسأله استقلال روحانیت در شیعه چیزی نیست که اداره اوقاف یا چند نفر بتوانند آن را از بین ببرند. نگرانی آقایان گرچه بجا است ولی باید مطمئن باشند که روحانیت شیعه در هر نقطه‌ای از جهان یا باید مستقل باشد یا وجود خارجی نداشته باشد. بیانیه‌ها، اقدامات و سخنرانی‌های مراجع در تصرفات اخیر اداره اوقاف گواه صادق مدعا است و شاید آقایان به علت دوری، از چگونگی آن آگاه نشده‌اند. ۳. در مسأله هجوم به مقام ولایت که سرمنشأ استقلال تشیع و علمای شیعه است، علمای واقعی بدون آن که شخص یا فرد واحدی را در نظر بگیرند، به حکم وظیفه‌ای که در قبال مقام ولایت دارند، حقایقی را بیان نموده‌اند و این به عنوان نگهبانی از مذهب تشیع و استقلال شیعه در داخل کلیت اسلامی است و همانطور که در نامه آقایان هم آمده است: اِذَا ظَهَرَت البدَعُ فِی اَمَتی فَعَلَی العالِم اَن یُظهَرَ عِلمَهُ و اِلا فَعَلَیه لَعَنهُ اللهِ [۱] و البته این بدعت در هر زمینه‌ای که باشد فرق نمی‌کند و باید حقایق اظهار شود بدون شک هم نباید اجازه داد که دشمنان از این فرصت سوءاستفاده کنند. ۴. ظاهراً لحن گله و اعتراض و یادآوری و تذکار آقایان کمی تند بود و بهانه به دست دشمنان می‌دهد که فاصله بین علما و مراجع و نسل جوان را بیشتر سازد ... و مایه تأسف که جوانان مسلمان و آگاه و دلسوزِ متدین با این لحن، اعتراض نمایند (مانند جمله «زمامداری نابکارانه»). بطور خلاصه و اجمال باید گفت که علمای شیعه در سخت‌ترین شرایط هرگز تسلیم زور و زر نشده‌اند و نخواهند شد و توجه به تاریخ معاصر بلاد اسلامی و ملاحظه قراردادهای ننگین و ضدملی و عکس‌العمل علمای واقعی در برابر آنها این حقیقت را به خوبی به شما ثابت خواهد کرد. شما برای نمونه هم که شده هیچوقت و در هیچ دوره‌ای یک قرارداد استعماری را نخواهید دید که در پای آن، امضای یک عالم و روحانی شیعی به چشم بخورد؛ اما بعضی از تحصیلکرده‌ها و از فرنگ برگشته‌ها آنچنان در این مسائل ترکتازی کرده و «آلت فعل» شده‌اند که خود بعدها شرمساری و آلت فعل بودن خود را اعلام داشته‌اند. [۲] گفتنی زیاد است، امید که در فرصت مناسبی باز مطالبی بیان شود. در پایان مزید توفیقات آقایان دانشجویان را در شناخت اسلام واقعی و همچنین در انجام وظایف اسلامی از خداوند متعال خواستاریم. و السلام علیکم اولا و آخراً. ۸ ربیع‌الاول ۹۳ ه ، سید محمدصادق حسینی روحانی، قم **پاورقی‌ها:** [۱] پیامبر اکرم (ص): هنگامی که بدعت‌ها در امت من ظاهر شود، وظیفه عالم است که علمش را آشکار کند و در غیر این صورت، لعنت خدا بر او باد. [۲] اشاره به عبارت سید حسن تقی‌زاده است که برای تبرئه خویش در تمدید قرارداد دارسی، خود را «آلت فعل» دانست که اسباب تمسخر وی گردید.