س. حضرتعالی ماه گذشته با حافظ اسد رئیس جمهوری سوریه در دمشق گفت‌وگو داشتید که در پایان این ملاقات یک طرح نظامی-سیاسی پنج ماده‌ای را اعلام کردید. جزئیات این طرح چه بوده است؟ ج. در حقیقت پس از قیام گسترده مردم ستمدیده عراق در نیمه شعبان سال گذشته، نارضایتی و مخالفت مردم با رژیم حزب بعث فزونی یافت و عملیات براندازی، ابعاد مسلحانه به خود گرفت. پس از این که این قیام به صورت وحشیانه توسط رژیم جنایتکار و با حمایت نیروهای امریکایی و چند ملیتی سرکوب شد، لازم دانستم در خصوص رویدادهای داخلی عراق و اوضاع عمومی منطقه یک ارزیابی مجدد داشته باشم. بر اساس این ارزیابی توانستم پیش‌نویس طرح پنج ماده‌ای را تدوین نمایم. من بر این باورم که محورهای اساسی این طرح می‌تواند نقش مهمی در دگرگونی اوضاع داخل عراق داشته باشد. به هرحال جزئیات و مهمترین نکات موضوع طرح سیاسی- جهادی برای رهایی مردم عراق به این شرح است: محور نخست، به حرکت جهادی و رهایی‌بخش مردم مسلمان عراق ارتباط دارد. با وجود این که اقدامات سرکوبگرانه رژیم حزب بعث ادامه دارد و تلاش‌هایی که از سوی امریکا و غرب و حتی برخی کشورهای عربی منطقه به منظور متوقف ساختن حرکت جهادی مردم عراق به عمل می‌آید، من بر این عقیده هستم که حرکت جهادی مردم مسلمان عراق ادامه پیدا خواهد کرد و استمرار آن را ضروری می‌دانم. محور دوم، که مکمل محور اول است، به موضع ارتش عراق ارتباط دارد. در برابر تلاش‌هایی که از سوی رژیم صدام جهت رو در رو قرار دادن ارتش با مردم به عمل می‌آید و در نتیجه آن، فجایع اجتناب‌ناپذیری رخ می‌دهد، ضروری می‌دانم اقدامات مشترکی از طرف جنبش‌های مخالف رژیم عراق به هدف جذب ارتش به سوی مردم صورت گیرد. من معتقدم این امکان در شرایط حاضر فراهم شده است، به این دلیل که رژیم ضربات سختی بر ارتش وارد می‌آورد تا آن را نابود و خوار و ذلیل کند. بنابراین، موضع ارتش عراق امروز واقعاً در جهت مخالفت با رژیم حاکم است. البته برخی محافل نظامی ارتش عراق از این بیم دارند که هدف جنبش جهادی مردم عراق، سرکوب و یا انحلال ارتش باشد، به طوری که دولت‌های استکباری همواره چنین القائاتی را مطرح می‌کنند و سعی دارند میان مردم و ارتش عراق اختلاف و جدایی ایجاد نمایند، همان‌گونه که در ایران شاهد آن بوده‌ایم. امام خمینی (ره) با سیاست حکیمانه‌اش توانست ارتش را به طرف مردم بکشاند و تمام تلاش‌هایی که به منظور جدایی ارتش از مردم به عمل می‌آمد ناکام ساخت. در عراق نیز به چنین حرکتی نیاز داریم و معتقدم از نظر روانی و سیاسی، زمینه‌های جذب ارتش به طرف مردم در حال حاضر فراهم شده است. محور سوم، به موضع سیاسی جنبش‌های مخالف حزب بعث ارتباط دارد. پیش از قیام همگانی مردم عراق در سال گذشته فقط محافل و نخبگان سیاسی، جنبش‌های مخالف را تشکیل می‌دادند، اما پس از قیام مزبور تمام مردم به جبهه مخالفان رژیم عراق پیوستند؛ لذا شرایط اقتضا می‌کند تا صفوف مخالفان رژیم عراق را متحد و یکپارچه کنیم و موقعیت و پایگاه جدیدی که مخالفان عراقی کسب نموده‌اند می‌بایست بر وفق خواست اساسی مردم توسعه داده و هدایت شود. محور چهارم این طرح به لزوم دگرگونی موضع دولت‌های منطقه در قبال رژیم عراق اختصاص دارد. نظر به این که موضع سیاسی دولت‌های همسایه عراق در برخی مواقع متضاد و یا حداقل غیرمنسجم بوده است، ما به منظور موفقیت طرح دگرگونی در داخل لازم دانستیم نوعی انسجام و هماهنگی در مواضع این دولت‌ها ایجاد شود تا موضع‌گیری‌های ناهماهنگ و ناامیدکننده بر اوضاع داخلی عراق بی‌اثر باشد، و دیگر از سرایت کشمکش و رقابت میان دولت‌ها به داخل عراق جلوگیری کرده باشیم؛ زیرا چنین موضع‌گیری‌های ضد و نقیض، خطر بزرگی برای صحنه سیاسی درونی عراق به شمار می‌رود، لذا اقدامات‌مان را با هدف ایجاد نوعی هماهنگی در اوضاع این دولت‌های همسایه آغاز نموده‌ایم (البته با در نظر گرفتن اهمیت برخورداری از اراده مستقل و حق تعیین سرنوشت مردم عراق و جلوگیری از دخالت این کشورها در مسائل و جریانات داخلی عراق). محور پنجم، به نقش افکار عمومی جهان ارتباط دارد. پس از جنگ خلیج [فارس]، قضیه عراق ابعاد بین‌المللی به خود گرفت که در نتیجه آن، افکار عمومی جهان عملا روی صحنه عراق اثر می‌گذارد؛ بنابراین، ضروری دانستم برنامه‌هایمان را به صورت دقیق و موضوعی در جهت تأیید و حمایت افکار عمومی جهان، از حرکت مردم عراق رهنمون سازیم و اجازه ندهیم نیروهای سلطه‌گر از حرکت مردم عراق به زیان منافع مردم آن کشور بهره‌برداری کنند. نباید فراموش کرد فاجعه‌ها و مصیبت‌های هولناکی که در درون عراق رخ داده است بر روی افکار عمومی بین‌المللی اثر مثبت داشته است؛ به ویژه این که قطعنامه‌هایی در شورای امنیت سازمان ملل متحد، نظیر قطعنامه ۶۸۸ به تصویب رسید اما به مرحله اجرا گذاشته نشده‌اند. من معتقدم که به منظور حمایت از مردم عراق در برابر قتل‌عام‌ها و اقدامات خرابکارانه رژیم عراق، این قطعنامه‌ها اجرا گردد. اینها به طور خلاصه عناصر تشکیل‌دهنده طرح مزبور می‌باشند. س. حضرتعالی فرمودید که یکی از محورهای طرح پنج ماده‌ای، بی‌طرف کردن ارتش عراق است. بفرمایید رهبری مخالفان عراقی تاکنون چه گامی در این خصوص برداشته است؟ ج. برای تحقق این اهداف تاکنون ابتکارات متعددی صورت گرفته است. تماس‌هایی با برخی افسران عالیرتبه ارتش عراق برقرار شده، و برخی از آنها به مردم پیوسته‌اند. برخی دیگر اعلام آمادگی کرده‌اند به جبهه مخالفان بپیوندند. بی‌تردید همه این اقدامات، به حرکت مردم عراق برای براندازی رژیم مستبد کمک می‌کند. س. در گفت‌وگویی که با رادیو بی بی سی داشته‌اید اعلام کردید که از کشورهای همسایه عراق کمک‌های نظامی دریافت خواهید کرد. آیا این کمک‌ها مشروط نخواهد بود؟ ج. ما کمک‌های مادی تقاضا کرده‌ایم. از این کشورها خواسته‌ایم تسهیلاتی در روند توسعه عملیات مسلحانه مردم و جنبش مخالفان عراقی فراهم کنند تا مردم قادر باشند با رژیم عراق بستیزند. مردم عراق در حرکتشان شاید به کمک‌های نظامی نیز احتیاج داشته باشند، اما در واقع این مسائل با سیاستگزاری‌ها و تصمیم‌گیری‌های دولت‌های همسایه در قبال قضیه عراق ارتباط دارد. نباید فراموش کرد این کشورها احساس می‌کنند که تداوم موجودیت رژیم صدام منافع ملی‌شان را نیز تهدید می‌کند. رژیم عراق در خلال ده سال گذشته بر ضد کشورهای ایران و کویت دو جنگ خونین به راه انداخت، و چنانچه این رژیم به حیات خود ادامه دهد ممکن است دست به جنگ‌های دیگری نیز بزند، لذا این کشورها منافعشان را در گرو تغییر اوضاع داخلی عراق می‌دانند، اما چنانچه مردم عراق بتوانند سرنوشت خودشان را به دست گیرند، بدیهی است که به فکر منافع ملی خویش و به فکر منافع ملت‌های منطقه نیز خواهد بود. مردم عراق برخلاف رژیم بعث، مردمی صلحجو هستند و با ملت‌های منطقه احساس برادری و همدردی می‌کنند و بر اساس مشترکات فرهنگ اسلامی و منافع اقتصادی، روابط دیرینه دارند. این مشترکات حکم می‌کند که روابط، بر اساس حسن همجواری و دوستی متقابل برقرار باشد؛ لذا ممکن است کشورهای همسایه در چارچوب عوامل یاد شده کمک‌هایی به مردم محروم و مستضعف عراق ارائه کنند، در عین حال که اهداف و منافع کشورهای همسایه نیز تأمین خواهد شد؛ اما چنانچه در ازای ارائه این کمک‌ها بخواهند شرایطی را برخلاف منافع و خواست مردم عراق وضع کنند طبیعی است که شروط آنها را نمی‌پذیریم. س. گفته شده که هم اکنون گفت‌وگوهای مقدماتی در دمشق به منظور برگزاری همایش گسترده مخالفان عراق جریان دارد. بفرمایید این گفت‌وگوها در چه مرحله‌ای است و همایش آینده در چه کشوری برگزار خواهد شد؟ ج. هدفم از مسافرت به دمشق آماده‌سازی برای برگزاری همایش مخالفان عراقی نبوده است. گفت‌وگوهای مقدماتی برای برگزاری این همایش از ماه‌ها قبل آغاز شده و توسط جناح‌های مخالف در حال پیگیری است. در جریان این سفر، فضای همکاری و روحیه تفاهم میان جناح‌های مخالف در حال پیگیری است. در جریان این سفر، فضای همکاری و روحیه تفاهم میان جناح‌های گوناگون اسلامی و ملی مخالف رژیم حزب بعث فراهم شد و آنان را جهت تسریع در برگزاری همایش تشویق کرد و موجب شد کمیته آماده‌سازی برای تعیین دستور کارهایش انتخاب شود. از درون کمیته آماده‌سازی اصلی، وظایف کمیته‌های فرعی نیز مشخص شده تا دستور کار همایش و طرح‌های پیشنهادی را رسیدگی کند. اما به طور دقیق زمان و مکان برگزاری این همایش هنوز مشخص نشده است، ولی تلاش‌ها ادامه دارد. س. پس از قیام مردم مسلمان عراق در سال گذشته و در پی عقب‌نشینی ارتش عراق از کویت، همایشی با شرکت جناح‌های مخالف رژیم صدام در بیروت برگزار شد که به نظر می‌رسد نتوانست به اهداف مطلوبی برسد. پیش‌داوریتان از همایشی که قرار است در آینده برگزار شود چیست؟ ج. من معتقدم که همایش بیروت به اهدافش نایل آمد و به نتایج مطلوب دست یافت، زیرا اهداف برگزاری همایش، سیاسی بود. مخالفان رژیم عراق که در خارج از کشور به سر می‌برند توانستند در جریان آن، موضع خویش را نسبت به رژیم و اوضاع داخلی عراق بیان کنند. اما اهداف همایشی که قرار است در آینده برگزار شود بسیار دقیق و حساس است، به خاطر این که قرار است نهادهایی تحت عنوان «شورای ملی» از درون آن تشکیل گردد. از اینرو بحث پیرامون تشکیل این کنفرانس چند ماه است که ادامه دارد تا بتواند به اهداف مهم و حیاتی خود نایل شود. اگر اهداف همایش آینده، همان اهداف همایش پیشین را دنبال می‌کرد، امکان برپایی آن در چند ماه قبل فراهم بود. س. در جریان همایش بیروت «کمیته کار مشترک» تشکیل شد. علت این که گروه‌های کرد عراقی از این کمیته خارج شدند و با رژیم صدام وارد مذاکره شدند چیست؟ ج. کمیته کار مشترک، چند ماه قبل از برگزاری همایش بیروت تشکیل شده بود. گروه‌های کُرد که تحت عنوان «جبهه کردستان» فعالیت دارند هنوز در کمیته کار مشترک حضور دارند و از آن خارج نشده‌اند. اما علت اصلی اختلاف گروه‌های کرد با دیگر جناح‌های مخالف عراقی و آغاز گفت‌وگو با رژیم عراق این است که شیوه برخوردشان با رژیم عراق تفاوت داشت. جبهه کردستان پس از سرکوب قیام سراسری مردم عراق به این نتیجه رسیده بود که امکان سرنگونی رژیم از طریق حرکت‌های مردمی وجود ندارد، زیرا آنها گمان کرده بودند که برخی دولت‌های جهان از جبهه کردستان حمایت خواهند کرد. دولت‌هایی که جبهه کردستان روی حمایت آنها حساب باز کرده بود، از جبهه حمایت نکردند و جبهه احساس سرخوردگی کرد، لذا گفت‌وگو با رژیم عراق را از سر گرفت. این دیدگاه جبهه کردستان است. ما اقدام برخی جناح‌های کرد برای از سرگیری مذاکره با رژیم صدام را اشتباه دانستیم و به آنها یادآوری کردیم که این گفت‌وگوها سودمند نخواهد بود، زیرا این رژیم به هیچوجه قابل اعتماد نیست و چنانچه قدرت پیدا کند مردم کرد را مجدداً سرکوب خواهد کرد و همان‌گونه که پیش‌بینی می‌کردیم عملاً تحقق یافت، و اکنون جبهه کردستان به این مسئله پی برده و تغییر موضعش را آغاز کرده است. به هر حال اصرار داریم به روابط خود با برادرانمان در جبهه کردستان ادامه دهیم. س. این بدان معنی است که جبهه مخالفان اسلام‌گرای عراقی در برابر جبهه کردستان که با رژیم حزب بعث وارد مذاکره شدند برخورد قاطع انجام نداده است؟ ج. بهترین موضع‌گیری این بود که روابط‌مان را با جبهه کردستان حفظ کنیم، زیرا انتظار داشتیم که این جبهه دوباره به صف مردم بازگردد. ما به جای این که میان جناح‌های مخالف عراقی درگیری و کشمکش روی دهد و تنها، رژیم حاکم از آن سود برد، سعی داشتیم همواره مواضع و دیدگاهمان را یکپارچه کنیم و این عین برخورد قاطع است. س. آیا شایسته نمی‌دانید که همایش آینده مخالفان در داخل سرزمین‌های آزاد شده عراق برگزار شود و نه در یک کشور خارجی؟ ج. بی‌تردید این پیشنهاد بایستی از سوی جناح‌های مخالف عراقی مورد بررسی جدی قرار گیرد و موضع‌شان را نسبت به آن مشخص کنند. من معتقدم این پیشنهاد در شرایط کنونی عملی نیست. خود کردها نیز معتقدند که این کار در شرایط فعلی عملی نیست. برگزاری چنین همایشی به رعایت شرایط امنیتی و سیاسی نیاز دارد، همان‌گونه که مناطق شمالی کشور از کنترل رژیم خارج شده، و هیچ کسی کنترل آنجا را در دست ندارد و اوضاع از نظر امنیتی اطمینان‌بخش نیست. برای این که همایش قادر باشد جلساتش را در فضای آزاد برگزار و تصمیمات مناسب اتخاذ کند، لازم است در محیطی آرام تشکیل شود. این مسائل برای موفقیت چنین همایشی بسیار حائز اهمیت است. باز هم تأکید می‌کنم که این تصمیم را می‌بایستی همه جناح‌های مخالف بگیرند. س. به چه دلیل نیروهای چند ملیتی فقط از مردم کرد حمایت می‌کنند، و در برابر سرکوب شیعیان جنوب عراق واکنش نشان نمی‌دهند؟ ج. در حقیقت کشورهای استکباری در برخورد با ملت‌های جهان و جنبش‌های سیاسی همواره تبعیض قائلند. به رغم این که کردها در معرض ظلم و ستم رژیم بعث واقع شده‌اند و شایسته حمایت و پشتیبانی هستند، اما نیروهای چند ملیتی در برخورد میان مردم شمال و جنوب عراق تفاوت قائل بودند، زیرا حرکت مردم عراق، ابعاد اسلامی داشته و قدرت‌های استکباری با حرکت‌های اصیل اسلامی مخالفند. س. در بخش‌ها وسیعی از شمال عراق نوعی بی‌نظمی حاکم است و هر اندازه که از قدرت دولت مرکزی کاسته شود، آزادی عمل کردها توسعه پیدا می‌کند. آینده کردستان عراق را چگونه پیش‌بینی می‌کنید؟ ج. اوضاع در شمال عراق بسیار پیچیده است. رژیم حاکم ضمن محاصره مناطق کردنشین، مناطق شیعه‌نشین جنوب را نیز به محاصره درآورده است. قدرت‌های استکبار جهانی به ثروت‌های ملی عراق چشم دوخته، و سعی دارند از شرایط بحرانی مناطق شمالی کشور بهره‌برداری کنند و جای پایی در این کشور باز کنند. مردم کرد مردمی شجاع و غیورند و در عین حالی که برای حق تعیین سرنوشت مبارزه می‌کنند، برای استقلال عراق نیز به مبارزه برخاسته‌اند. اگر اقدامات سریعی جهت سرنگونی رژیم عراق به عمل نیاید ممکن است در مناطق شمالی عراق در آینده شاهد مشکلات پیچیده‌تری باشیم. این اوضاع برای ما نگران‌کننده است و بی‌تردید برای کشورهای همسایه عراق پیامدهای منفی خواهد داشت. س. آیا پیش‌بینی نمی‌کنید پس از سرنگونی رژیم صدام مشکلاتی برای شمال عراق توسط عوامل استکبار جهانی روی دهد؟ ج. من گمان می‌کنم در صورت سرنگونی صدام اوضاع در سرتاسر منطقه آرام شود، به این دلیل که رژیم حاکم بر عراق ماجراجو است و اگر قدرت پیدا کند دوباره همسایگان را تهدید خواهد کرد. قدرت‌های استکباری می‌کوشند از اوضاع ناپایدار عراق بهره‌برداری کنند تا مردم عراق و منطقه را زیر سلطه‌شان قرار دهند و توطئه‌شان را به مرحله اجرا بگذارند، همان‌گونه که در قضیه فلسطین شاهد آن هستیم. قدرت‌های استکباری از تحولات کنونی عراق سود برده و توطئه‌شان را علیه قضیه فلسطین پیاده می‌کنند. چه بسا ممکن است با سایر مسائل جهان اسلام با همین شیوه برخورد کنند. س. هفته گذشته از طرف ریاست مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق یک هیئت رهسپار عربستان سعودی شد و با مقامات آن کشور بحث و گفت‌وگو کرد. بفرمایید اهداف این مأموریت چه بوده و به چه نتایجی دست یافت؟ ج. مجلس اعلای انقلاب اسلامی به منظور پیگیری چند مسئله مهم تاکنون چند هیئت به عربستان سعودی اعزام کرده است. یکی از این مسائل مربوط می‌شود به پناهندگی سی هزار آواره عراقی که در جریان جنگ کویت به عربستان پناهنده شده‌اند. آنان از بهترین فرزندان عراق هستند که پس از شرکت فعال در قیام همگانی از دست رژیم صدام فرار کردند. مشکلات این برادران را به طور مستمر پیگیری می‌کنیم. مسئله دوم، عربستان سعودی یکی از کشورهای همسایه عراق است و مرز طولانی با کشورمان دارد. لذا ضرورت ایجاب می‌کند که در راستای منافع مردم عراق و قضیه اسلامی عراق با این کشور ارتباط داشته باشیم که این موضوع را با جدیت دنبال می‌کنیم. مسئله سوم، به طرح سیاسی جهادی پنج ماده‌ای که ابتدای بحث به آن اشاره کردیم ارتباط دارد. به منظور بارور کردن این طرح لازم است با کشورهای همسایه عراق هماهنگی ایجاد شود. این موضوع همان‌گونه که برای سوریه و ایران اهمیت دارد، برای عربستان سعودی نیز حائز اهمیت است. در این رابطه سعی داشتیم دیدگاه‌های این سه کشور را به یکدیگر نزدیک کنیم. س. در حال حاضر روند حرکت مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را چگونه ارزیابی می‌کنید، به ویژه این که اخیراً انتقاداتی در مطبوعات مختلف جناح‌های مخالف عراقی نسبت به عملکرد مجلس به عمل آمده است؟ ج. با وجود این که مردم مسلمان عراق و مجلس اعلای انقلاب اسلامی، چه در دوران جنگ تحمیلی و پس از پذیرش قعطنامه و چه در دوران قیام همگانی مردم مسلمان عراق در شرایط سختی به سر برده‌اند، اما قدرت مجلس اعلا در صحنه مبارزه و جهاد بسیار تأثیرگذار بوده است و هم اکنون نیز این قدرت را حفظ کرده و آمادگی کامل دارد در راه دفاع از اهداف و آرمان مردم، به مسئولیت‌ها و وظایف خویش عمل کند. مجلس اعلا در سطح سیاسی توانست تمام موانع و مشکلاتی را که قدرت‌های استکباری فراراه او قرار دادند از سر راه خود بردارد؛ کما این که توانست با قدرت و صلابت وارد صحنه سیاسی بین‌المللی شود و حضور و موجودیت خود را به عنوان یک واقعیت سیاسی انکارناپذیر در عرصه جهانی نشان دهد. مجلس اعلا تاکنون خدمات گوناگونی به مهاجرین عراقی در جمهوری اسلامی ایران و عراقی‌های محروم در داخل خاک عراق ارائه داده که همه جناح‌های مخالف عراقی چنین کاری از دستشان ساخته نبوده است. مهمتر از همه، مجلس توانست استقلال عمل و تصمیم‌گیری خود را حفظ کند و در برابر تمام این مشکلات استقامت و بردباری نشان دهد و به خط مشی سیاسی و جهادی خود متعهد باشد و با همه مسائل با اطمینان خاطر و شایستگی برخورد کند، در عین حالی که مجلس اعلا در لاک خود فرو نرفت و در راه اعتلای اهداف مردم عراق توانست خود را با اوضاع سیاسی هماهنگ کند. همه این دستاوردها، باعث شد تا مجلس اعلا جایگاه مردمی وسیعی کسب کند. در مورد موضوع انتقاد باید گفت اگر انتقاد، سازنده باشد این یک امر طبیعی است و به مسیر تکاملی یک حرکت کمک می‌کند. هر حرکتی نیاز به بازنگری عملکرد خویش دارد و خالی از خطا و اشتباهات نیست. بنابراین، نقد سازنده می‌تواند مسیر یک حرکت را به سوی کمال سوق دهد، اما در مورد انتقاد غیرسازنده، این یک امر طبیعی است که پاک‌ترین انسان‌ها در زندگی سیاسی و اجتماعی‌شان در معرض انواع اتهامات و انتقادات و شایعات قرار می‌گرفته‌اند. ما این را یک امر طبیعی تلقی می‌کنیم. **پاورقی‌ها:** [۱] شاهد یاران، دوره جدید ۴۱، ۴۲ (فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۸)، ص ۲۲-۲۴.