اسلام برای تعلیم و تربیت کسانی که راهی بدین مقام نداشتند جایز دانسته که مردمان بی‌علم و اطلاع را بیاورند به آنها علم و دانش و صنعت بیاموزند، و با آنها با کمال عدل و انصاف و مهربانی رفتار نمایند؛ به قِسمی که بزرگان اسلام یک روز کارِ خانه را خود عهده‌دار می‌شدند، و یک روز به کنیزشان وامی‌گذاشتند، یا در مسافرت، مسافتی خود سوار می‌شدند و غلامشان مهار شتر می‌کشید؛ مسافتی را هم عکس این رویه معمول می‌گردید. با این حال، چنانچه تخلفی در امور مذهبی مرتکب می‌شدند، موظف بودند که یک برده آزاد نمایند. به قدری راه برای آزادی آنها درست شده بود که یک غلام و کنیز باقی نمی‌ماند. چندی است یکی از دوستان من می‌خواهد یک برده آزاد نماید، هر چه سعی کرده پیدا نشده است. خوب است استعمارطلبانی که میلیون‌ها نفر بی‌گناه را زیر یوغ استعمار گرفته و هر آن با آنان رفتاری هزار بار بدتر از غلام و کنیز معمول می‌دارند، آنها این رویه را ترک گویند و ملل مستعمره را از قید استعمار رها سازند! **پاورقی‌ها:** [۱] یادنامه آیت‌الله سید رضا فیروزآبادی، ص ۱۹، ۲۰. از نطق‌های آیت‌الله فیروزآبادی در دوره هفتم مجلس شورای ملی.