بسم الله الرحمن الرحیم حضور حضرت مستطاب شریعتمدار کهف‌الانام مرجع‌الاحکام حجت‌الاسلام و المسلمین آقای حاج شیخ نورالله دامت برکاته. به عرض عالی می‌رساند: امید است وجود محترم عالی در پناه حضرت حق جلّ و علا مؤید به تأییدات در ترویج شرع اقدس بوده باشد. مرقومه شریفه به امضای حضرتعالی و هیئت علمیه، واصل، راجع به پیشامدهای حالیه و مسئله نُظار[۱] شرحی مرقوم داشته بودند. اما مسئله اولی، البته اهتمام در جلوگیری از مفاسد دینیه، اولین وظیفه هر مسلمان و لاسیّما[۲] علما و روحانیین است؛ ولیکن هر چه تأمل شده و می‌شود، طریق اصلاحی، بعد از مدد غیبی، به نظر نمی‌آید الا همراه کردن مقام سلطنت، و آن هم موقوف است به این که سوءتفاهمی واقع نشود که مؤید خیالات و شاهد صدق دلیل و برهان لامذهبان بشود،که بعضی مطالب را جلوه داده‌اند که نفوذ روحانیین به بعضی تقیدات [دینی]، مانع از نفوذ سلطنت و آبادی مملکت است. باید به وسایل صحیحه فهمانید قضیه برعکس است. این گونه اشخاص، فی‌الحقیقه کارکن اجانب‌اند که به این دسایس، می‌خواهند آنها را رواج دهند و تصفیه طریق[۳] آنها می‌کنند؛ چون برای آنها دو سد بزرگ است در بلاد ایران: یکی، نفوذ روحانیین و مسموع‌الکلمه بودن ایشان؛ و یکی، تقید جامعه [و] ناس[۴] به عواید دینیه و تعقیت[۵] اسلامیه. اگر این دو مطلب از بین رفت یا تضعیف شد، رواج یافتن بعضی مسالک[۶] در بلاد سهل است با قریب اخبار[۷]؛ و بالجمله، طریق اصلاح، منحصر به همین است که به حسب ظاهر، مقام سلطنت همراه شود که این عناصر فاسده‌ای که در همه جا و هر اداره داخل شده و زمامداری غالب امور به ید آنها است دور، و به جای آنها اشخاص صالحه قرار داده شود؛ کم‌کم امور رو به اصلاح خواهد گذاشت؛ خصوصاً اگر جداَ معتقد شد که علما فی‌الواقع معاضد و مساعد او، و دیانت پشتیبان سلطنت او است، و جلب و جذب قلوب عامه که اهم مطالب است منوط به عنایت داشتن به این دو مطلب است. و ما برای انجام این مطلب، امر را منحصر دانسته که اعزام شخصی متدین عاقل بالسانی بشود که شفاهاً بعضی مطالب را بفهماند. اگر حضرات عالی و سایر آقایان به این طریق داخل شوید، مظنون آن است مفید باشد؛ و به غیر این طریق، به حسب ظاهر آهن سرد کوبیدن است مگر ید غیبی، بعضی مقتضیات را ایجاد و بعضی موانع را رفع نماید. و اما مسئله نظار، آن هم از متفرعات مساعدت سلطنت است. و البته این عوامل فاسده نخواهند گذاشت؛ و اگر از بعضی از آنها لفظاً مساعدت شود، هزار گربه‌رقصانی خواهند کرد که مقدمات عقیم شود؛ چنان که بعد از جدیت در انتخاب اشخاص در قم[۸]، مناقشاتی بعضی کردند که مطلب، معوق ماند. بعد از آن که امر، ناگوار و ایادی، بسیار در بین باشد، باب مناقشه و اشکال‌تراشی واسع و سهل است؛ علاوه بر آن، چون صلاح دیدیم مراجعه به آقایان مرکز کنیم و از ایشان دستور می‌آمد و در بعضی از جهاتِ آن، مناقشه داشتیم، به همین رد و بدل‌ها مطلب تأخیر افتاد تا این که ببینیم در انتخابات جدید چه می‌کنیم. غرض آن است شهد الله دل ما هم خون است و اگر راهی برای اصلاح و انجام بعضی مطالب داشته باشیم که رفع همه مفاسد بشود، بلکه احداث فساد بلاد نتیجه نشود، حاضر و فداکار هستیم. در زمان تشرف جناب حجت‌الاسلام آقا حاج میرزا ابوالحسن بروجردی بعضی عرایض خدمتشان شد که اگر ابلاغ نموده‌اند، بعد از تأمل، تصدیق خواهند فرمود. زیاده چه عرض کنم؟ اسئل الله تعالی الفرج و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته. ذوات شریفه آقایان هیئت علمیه دامت تأییداتهم را مُبلِغ[۹] سلام و دعاگو است. ۱۲ ربیع‌الثانی ۱۳۴۶. الاحقر: ابوالحسن اصفهانی **پاورقی‌ها:** [۱] نظارت هیأتی از مجتهدان طراز اول بر مصوبات مجلس شورا، مفاد اصل دوم متمم قانون اساسی مشروطه است. [۲] به ویژه [۳] تصفیه طریق: هموار کردن راه [۴] مردم [۵] در اصل چنین است. احتمالاً: تعصب یا تقیدات [۶] ایدئولوژی‌ها [۷] ترساندن شاه از رواج کمونیسم در کشور (در صورت تضعیف دین و روحانیت)، تدبیر پخته‌ای بود که میرزای نائینی نیز در پندنامه مهم خود به رضاخان (مورخ ۱۳۰۷/۰۶/۰۱) از آن بهره گرفت. ر.ک. به: مرجعیت در عرصه اجتماع و سیاست، ص ۶۱-۶۳. [۸] اشاره به معرفی فهرستی از علمای واجد شرایط جهت نظارت بر قوانین مجلس شورای ملی (بر اساس اصل دوم متمم قانون اساسی) است که توسط آیات: اصفهانی و نائینی صادر شد و به تأیید آیت‌الله حائری نیز رسید. [۹] ابلاغ‌کننده