در این مدت اخیره یک اطلاعات و نوشتجات، بلکه یک احکامی از حجج الاسلام عتبات عالیات راجع به وضعیات بین‌النهرین می‌رسد؛ لذا بنده خیلی خوب و مناسب دیدم (با مشاوره خیلی از آقایان) یک اظهاراتی در موضوع بین‌النهرین و وضعیات آنجا به مجلس مقدس عرض کنم. اولاً، بین‌النهرین چه نسبتی به ایران دارد؟ این یک حقیقتی است که هرکس اطلاعات از قرون سابقه داشته باشد، شاید یک استکشافاتی بکند، ولی چون الان موقع ذکر آنها نیست، این مسئله را مسکوت‌عنها می‌گذارم. اما ایران چه نسبتی به بین‌النهرین دارد؟ البته قلب اغلب مسلمانان دنیا و بالخصوص ایرانیان متوجه بین‌النهرین است (بعضی گفتند: صحیح است) و بلکه این قطعه بین‌النهرین که امروز اسمش عراق عرب است و قبل از این به واسطه مجاورت با جزیرةالعرب مستعرب شد، اساساً یک قطعه اصلی از ایران بود (صحیح است). ما روحاً و جسماً از هر جهت به آن زمین و اهالی آنجا علاقمند هستیم، و به واسطه آن مشاهد مشرفه و متبرکه، یک قسمت بزرگ، بلکه اکثر مسلمانان دنیا متوجه به آن ارض هستند (صحیح است). وضعیات کنونی بعد از جنگ عمومی[۱] در بین‌النهرین چه حوادث و اتفاقاتی و چه وضعیاتی ایجاد کرد، این مسئله را هم مسکوت‌عنها می‌گذارم، و رفقایی که در این سفر مهاجرت[۲] خدمتشان بودم خوب بصیرت دارند که متارکه ترک‌ها از این خاک چه نحوه رجوعی بود، حالا بنده وارد در حقیقت آن نمی‌شوم، و از برای موقع دیگر می‌گذارم، و کیف کان امروز بین‌النهرین دارای امیری شده است مجعول یا منفعل به این معنی که استقلال دارد. با وجود این، دولت انگلیس که همیشه غمخوار عالَم، به خصوص مسلمان‌ها است! (یک روز رأفت و تلطفش نسبت به ایرانی‌ها متوجه می‌گردد، و آن قرارداد کذا و کذا[۱] را که حقیقت و حالش معلوم است می‌گذارند)، بالاخره در بین‌النهرین یک قراردادی با امیر حالیه - آنچه شنیده و پرسیده و فهمیده‌ام قرارداد یک طرفی محسوب است - (بعضی نمایندگان: صحیح است) منعقد نموده، آن هم الان مسکوت‌عنها مانده است. بالاخره بنای اهالی آنجا شده که افتتاح یک مجلس ملی بکنند که آن هم جزء قرارداد است و به واسطه یک خصوصیتی که ضررش بیّن است، اهالی فعلاً مایل نیستند و آنچه خبر می‌رسد و اطلاع داریم به فشارهای صوری و معنوی انگلیس‌ها (که هنوز من نمی‌دانم نسبتشان به این خاک چه نسبتی است) گرفتارند. عقلا و رؤسای آنجا تمام اظهار نگرانی و عدم رضایت از این انتخاب کرده‌اند تا به جایی رسیده است که علماء که مرجع‌اند، نوشته‌اند: این انتخاب مشروع نیست و برای اسلام و مسلمانان ضرر دارد (صحیح است). با این ترتیبی که نسبت به دخالت انگلیس در بین‌النهرین عرض کردم، در این مجلس که مرکز مسلمانان است و می‌توانم بگویم توجه اکثر مسلمانان دنیا به ایران است، اظهار تنفر از این فشار و ناملایماتی که از طرف انگلیسی‌ها به اهالی بین‌النهرین وارد می‌آید، می‌کنم (از طرف نمایندگان: صحیح است، احسنت، احسنت). **پاورقی‌ها:** [۱] منظور، جنگ جهانی اول است. [۲] اشاره به مهاجرت گروهی از نمایندگان مجلس شورای ملی و فعالان سیاسی ایران در جریان جنگ جهانی اول به عثمانی و تشکیل دولت در تبعید است. [۳] اشاره به قرارداد ۱۹۱۹ می‌باشد.