تقریظ بسم الله الرحمن الرحیم ان شاء الله تعالی عموم اسلامیان این مرقومه شریفه و لایحه صادره از جناب مستطاب شریعتمدار، صفوه‌الفقهاءِ والمجتهدین، ثقه‌الاسلام و المسلمین، العالم الکامل العادل، آقای آقا شیخ اسمعیل مجتهد محلاتی نجفی دامت برکاته را برای فهمیدن تکالیفی که در حفظ بیضه اسلام در عهده دارند، مغتنم شمارند و حقیقت احکام ماها را که مخالفت اساس مشروطیت [را] به منزله محاربه امام زمان ارواحنا فداه دانستیم، از بیانات واضحه ایشان استفاده نموده و متفق‌الکلمه برای حفظ دین و دنیای خود، این اساس قویم را استوار نمایید. و این مطلب را همه می‌دانند که فرصت، کم و اعادی[۱] از اطراف در کمین و چیزی نمانده که ممالک اسلامیه را به وسیله همین استبداد دولتیان ببرند، و حسرت بعد و کف بر کف زدن سودی نخواهد داشت، و لَقَد اَعذَرَ مَن أَنذَرَ. و السلام علی اخواننا المؤمنین و رحمه الله و برکاته. من الاحقر الجانی: محمدکاظم الخراسانی *** بسم الله الرحمن الرحیم بر کافّه[۳] اهل دین و عموم اخوان مؤمنین، مخفی و مستور نماند که ملخّص[۴] مفاد مشروطیت سلطنت و پادشاهی عبارت است از محدود شدن ادارات دولت و ارادات سلطنت به حدود و قیودی که عمل کردن به آنها به حال مملکت اسلامیه مفید باشد و باعث قوّت و شوکت ملت و دولت گردد. و به عبارت دیگر آن که مصالح مُلکیه و سیاسات دولت اسلامیه به تمامها در تحت قانونی مضبوط و میزانی محدود درآید که به صلاحدید امناءِ ملت و عقلای مملکت مقرر شده باشد. و در مقابل اوست سلطنت استبدادیه که عبارت است از خودسری امارات و رهایی ارادات پادشاه در تمام امور ملکیه، به هرچه که شهوت و یا غضب او اقتضاء کند؛ چه صلاح مسلمین در او باشد یا نباشد، و چه این که عقلای مملکت و سیاسیون ملت تصدیقی و تصویبی از او داشته باشند یا خیر. پس از این بیان گفته می‌شود که بر هیچ عاقل با خبرت، پوشیده و پنهان نیست که تنظیم مملکت اسلامیه و سیاسات مُلکیه ما، در این ادوار اخیره به دست کسانی افتاده که نوع غالب آنها به جز خودخواهی و شهوترانی، مقصد و مقصودی ندارند و چیزی که اصلاً منظور و ملحوظ آنها نیست حفظ مملکت اسلامیه است از شر اشرار داخله و از تهاجم اجانب و اعادی خارجه، و بدین سبب شیرازه مملکت اسلامیه از همه جهت در هم ریخته و بالکلیه از هم گسیخته و اصلاً قوه استمساکی[۱] برای آن در مقابل اجانب و غیره هم باقی نمانده؛ و اگر بدین وتیره[۲] بماند، عنقریب است که از دولت اسلامیه و لوای اسلام اثری نماند و دفع این مفسده بزرگ که سوء عاقبت آن، ارکان اسلام را متزلزل خواهد ساخت، به حسب مناسبت وقت و اقتضای این دوره به غیر از این نشود که جمهور[۳] ملت و اعضای مملکت به هیأت وحدانیه اتحادیه کَیَدٍ واحدهِ عَلی من سِواهِم، در مقام تدارک و جبران برآیند؛ به این نحو که عقلای خود را که عارفند به مصالح و مضار مملکت و در سیاسات بین‌الدول نیز با خبرت و بصیرتند، و به علاوه به فضیلت ملکه انصاف و بی‌غرضی آراسته و پیراسته‌اند، تعیین و برقرار کنند که سیاسات عامه و آنچه که دخیل است در نظام مملکت اسلامیه، در تحت ضابط و قانون محدودی درآورند و ادارات سلطنت و رجال دولت [را] که به اَشغال[۴] مُلکی مشغولند به عمل به آنها وادارند، و در هریک از بلاد هم از جانب ملت، امنایی مقرر دارند که سِمَت نظارت در اعمال حکومت در سایر اشغال دولتی که راجع است به آنجا، داشته باشند؛ تا آن که دست تعدی و تطاول در حقوق عامه ملت و آنچه که موجب صلاح و رَشاد[۵] مملکت است از هر طرف مسدود گردد و خرابی مملکت به عمران مبدل شود و از تهاجم اعادی خارجه و طمع هر ذی‌طمعی مصون و محفوظ بماند. و از اینجا معلوم شد که بر عامه مسلمین از عالِم و عامی، کُلّ عَلَی حَسَب مَقدُرَتِهِ وَ سَعی قُدرَتِهِ[۶]، اهتمام در این امر لازم و سعی در حفظ اساس آن، سعی در حفظ بیضه اسلام است؛ چنانچه سعی در هَدم[۷] این اساس، سعی در هدم اساس اسلام خواهد بود. نَعُوذُ بالله مِنهُ وَ نَسئَلُهُ العِصمَهَ عَن الزَلَل فِی هَذا الخَطب النّازل بنا لإمتحان عَامهِ المُسلِمینَ[۸]، فَلیَعلَمَنَّ اللهُ الَّذینَ صَدَقوا وَ لَیَعلَّمَنَّ الکَاَذِبینَ[۹]. و قد جرت بقلم العبد الذلیل محمداسمعیل الغروی المحلاتی فی الوادالمقدس فی البقعه المبارکه من جانب الطورالایمن. **پاورقی‌ها:** [۱] جمع اعداء: دشمنان [۲] همانا آنکه از پیش هشداری دهد معذور است. [۳] عموم [۴] چکیده [۵] نگهدارنده‌ای [۶] راه، روش. در اصل: وطیره [۷] گروه کثیر [۸] جمع شغل: مشاغل [۹] به راه راست بودن [۱۰] هر کس به اندازه قدرت و میزان تلاشش مورد بازخواست قرار می‌گیرد. [۱۱] نابودی [۱۲] نعوذ ...المسلمین: از (شر) آن به خدا پناه می‌بریم و از او می‌خواهیم که در این رویداد ناگواری که برای ما پیش آمده و آزمایش عموم مسلمانان است، ما را از لغزش‌ها، مصون و محفوظ دارد. [۱۳] عنکبوت، ۳: [هر آینه مردمی را که پیش از آنها بودند آزمودیم] تا خدا کسانی را که راست گفته‌اند معلوم دارد و دروغگویان را بشناسد.