کنشگران / عالمان دینی

متن خلاصه هوش مصنوعی

نامه با انتقاد شدید از صدر اعظم آغاز می‌شود که عدالت را از ظلم تشخیص نمی‌دهد و با تزویر سخن می‌گوید. نویسنده با اشاره به کردار شمر در صفین، ادعای اسلام‌خواهی صدر اعظم را در تضاد با عمل او می‌داند و تأکید می‌کند که حقانیت مراجع و پیروانشان بر کسی پوشیده نیست. در ادامه، نویسنده به ادعای صدر اعظم مبنی بر «امر دین و مذهب» بودن موضوع اشاره می‌کند و با تعجب می‌پرسد که آیا مراجع دین به دنبال خرابی دین هستند و دولتیان که همواره مخرب بوده‌اند، اکنون حامی دین شده‌اند؟ نویسنده صراحتاً اعلام می‌کند که اگر هدف از آمدن او به تهران تغییر احکام مراجع باشد، این امر محال است و اگر غرض دیگری است، باید بیان شود. در پایان، نویسنده با موعظه حسنه، صدر اعظم را به تأمل دعوت می‌کند و می‌گوید که او را به راه خدا خوانده است. همچنین، اعلام می‌کند که به تلگراف‌های نامربوط پاسخ نمی‌دهد و تا زمانی که تکلیف جلوگیری از استبداد باشد، حاضر به فعالیت است و در صورت لزوم، آماده مجازات علنی است.

متن کامل گزارش

حضور صدر اعظمی که الی حال عدل و ظلم از هم تمییز نداده یا دام تزویر برای گمراه کردن این روسیاه نهاده، سخن نیکان می‌گوید و علامتی ندارد. حسنات پیش شمرده، غفلت از کردار فعلی دارد. شمر هم در صفین در رکاب حجت خدا جهاده کرده، ضربت خورده آخرش چه شد؟ ادعای اسلام و پیروی پیشوایش کرده‌ای، در عمل به خلاف فرموده‌های حجج‌الاسلام[۱] جد اکید داری. جان من! به لفظِ حلوا، دهن شیرین نمی‌شود و بدن قوّت نمی‌گیرد. حقانیت و مراتب دیانت حجج‌الاسلام و اتباع مُتَظلَمه[۲] آنها بر کسی مخفی نمی‌گردد و طمع استقامت استبداد بعد از این تزلزل ارکان، مانند طمع‌های اشعب است که دامن می‌گرفت به امید این که اگر پرنده در هوا تخم کرد به دامنش افتد. فرموده‌اید: "امر دین و مذهب است". سبحان الله! کسی احتمال می‌دهد که حجج اسلام و رؤسای اعلام ظاهر الدیانه بین‌الخاص و العام، به وجهی خرابی آن بخواهند؟ این همه جدّ نمایند؟ [و] دولتیان - که مخالف احکام آن بوده و همه وقت موهِن[۳] و مخرب بوده‌اند - امروزه حافظ و حامی دین شده باشند؟ بنا لهاتیک الوجوه الشاهیه. از طهران آمدن من اگر امید تغییری در احکام حجج اسلام است، معاذ الله! برو این دام بر مرغ دگر نه که عنقا را بلند است آشیانه و اگر غرض دیگری است بیان شود تا تکلیفم بدانم. آنچه لازم بود به موعظه حسنه عرض شده، تأمل فرمایید که شما را به راه خدا خواندم و یا به آتش جهنم دعوت نمودم. وَ ما تَوفیقی إِلا بالله عَلَیهِ تَوَکَلتُ وَ اِلیهِ اُنیبُ.[۵] خوب است خاتمه عرایض این روسیاه باشد، ثمر درستی نمی‌بینم. ثمر درستی نمی‌بینم. هر تلگرافی که باب کیف نباشد، جواب نمی‌دهم. تا وقتی که تکلیف جلوگیری باشد، حاضرم. وقتی که اقتضای باز ایستادن کرد، ساکت می‌شوم. حسابی هم دست شماها وقتی که پشیمانی سودی نکند، خواهد آمد و اگر هم عرایض من گوشت تلخی بوده است و در مذهب شماها مجازاتی دارد، شخصاً برای مجازات علنی حاضرم. یار و یاوری جز خداوند قهار ندارم. **پاورقی‌ها:** [۱] منظور، مراجع مشروطه‌خواه نجف اشرف است. [۲] ستمدیده [۳] توهین کننده [۴] کذا فی الاصل [۵] هود، ۸۸، توفیق من جز به عنایت خدا نیست. تنها بر او توکل می‌کنم و تنها به سوی او باز می‌گردم.

اطلاعات تکمیلی

زمان وقوع: 1288
محل وقوع: همدان (استان همدان)
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: نامه خصوصی

کنشگران و ذینفعان

مخاطب کنش: احمد مشیرالسلطنه
حاکم زمان: احمد شاه قاجار

موضوعات و دسته‌بندی‌ها

منبع

مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه(جلد ۱ تا ۹)
محمدحسن رجبی (دوانی)