کنشگران / عالمان دینی
متن خلاصه هوش مصنوعی
این نامه با ستایش از مقام سلطنت آغاز میشود و به محمدعلی شاه یادآوری میکند که مشروطیت با دستخط شاه فقید توشیح شده و ملت به تکمیل آن امیدوار بوده است. نویسندگان، درباریان مغرض را عامل بازداشتن قوه مجریه از اجرای قوانین و عدم تحقق کامل مشروطه میدانند. اشاره میشود که ملت ایران، مشروطه را از فرائض مذهبی خود میداند و سکوت اخیرشان ناشی از شاهدوستی و انتظار برای ایفای وعدههای شاهانه بوده است. در ادامه، ویرانی کشور و مشکلات اقتصادی را نتیجه سوءتدبیر درباریان و نقض عهد آنان معرفی میکند. در پایان، با سوگند به ذات ملوکانه، اطمینان داده میشود که با اعطای دستخط بازگشت مشروطه و افتتاح مجلس شورای ملی، ملت وفاداری و فداکاری کامل خود را نشان خواهد داد و از شاه درخواست میشود که هرچه سریعتر دستخط بازگشت مشروطیت را به اهالی اصفهان عنایت فرماید.
متن کامل گزارش
به موقف عرض حضور بندگان اعلیحضرت آسمان رفعت اقدس شاهنشاه اسلامپناه خلّد الله ملکه و سلطانه.
شاهنشاها! رعیت پناها! این ضعیفان صداقت کیش که قوام دولت علیّه را بزرگترین افتخار خود میدانیم، در این موقع هولناک از حفظ مقام منیع سلطنت نمیتوانیم خودداری کنیم. از شهر ذیحجه تاکنون عرایض مختلفه خود را تقدیم نمودیم، اگرچه درباریان هارج[۱] وصول و حصول جواب هستند، اسلامیت و دولتخواهی ما نمیگذارد دستبردار شویم.
مشروطه که شاهنشاه مغفور مرحمت فرمود و به دستخط مبارک توشیح یافت، امیدواری ملتِ شاهپرست در تکمیل آن به توجهات ملوکانه بود. افسوس که مغرضین قوه مجریه را از اجرای قوانین بازداشته، نگذاشتند همینطور که دولت بهیه انگلیس اقدم[۲] دولت مشروطه است، دولت ایران اکمل دولت شورویه باشد؛ در صورتی که اعلیحضرت سلطان عبدالحمید خان غازی خلّد الله ملکه، اقتفا[۳] به این شیوه مرضیه فرمود و علمای اعلام کثر الله امثالهم که مرجع تقلید تمام شیعه میباشند، احکام محکمه مطاعه فرمودند و ملت از مرارت استبداد، حلاوت مشروطه را چشیده، هرگز دستبردار نخواهد شد.
به علاوه از روی مذهب، امروز مشروطه را یکی از اهم فرائض خود شناختهاند. و این که بعد از انفصال مجلس چندی سکوت نمودند، یکی به واسطه شاهدوستی و دولتخواهی است که از قدیمالایام به وراثت نگاه داشته، و دیگر به انتظار ایفای وعده شاهانه که سر سه ماه حقوق مغصوبه[۵] ایشان مسترد میشود. اما باز رجال دولت، امید ملت را مبدل به یأس کرده، ملت را غوغاطلب و شورشخواه جلوه دادند.
اعلیحضرتا! ملت مسلمان[۶] نجیب ایران غیر از حقوق مغصوبه چیزی نمیخواهد و سوای استرداد مشروطه هیچ مقصودی ندارد. ویرانی ایران، فقر رعیت، کسادی تجارت، سقوط صناعت، قلت زراعت، عدم وصول مالیات، خالی ماندن خزانه، تفرقه لشکر، پناهندگی به بقاع شریفه، تحصن به سفارتخانهها همه از سوءِ تدابیر درباریان بیانصاف و نقض عهد و خلف وعده شد.
به ذات ملوکانهات سوگند، یقین داریم و خاطر[۱] ملوکانه را اطمینان کامل میدهیم، بلکه از بدیهیات اولیه است که به محض اعطای دستخط رد[۲] مشروطه و افتتاح مجلس شورای ملی، همین رعیت دولتخواهِ شاهدوست - که دولتیان قلب مبارک را از ایشان رنجانیدهاند - در همه طور وفاداری و فداکاری حاضر باشند.
اینک استدعای عاجزانه داریم که به مقتضای رأفت شاهانه، دستخط به رد مشروطیت کامله را عاجلاً در جواب این ورقه ناچیزانه به اهالی اصفهان عنایت فرمایند که مزید افتخار جاننثاران شود.
**پاورقیها:**
[۱] سراسیمه، مضطرب
[۲] قدیمیترین. در اصل: اقدم دوره. در چند جا دولت، دوره آمده است.
[۳] پیروی
[۴] شیرینی
[۵] غصب شده
[۶] در اصل: مسلمانان
[۷] در اصل: خواطر
[۸] بازگشت
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1287
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: نامه خصوصی
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: محمدعلی شاه قاجار
حاکم زمان: محمدعلی شاه قاجار
موضوعات و دستهبندیها
منبع
مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه(جلد ۱ تا ۹)
محمدحسن رجبی (دوانی)