سؤال به عرض محضر انور آن قبله و کعبه و مقام، حضرت آیت‌الله علی الانام، حامی الشریعه و حجه‌الاسلام، آقای سید محمدکاظم الطباطبایی الیزدی مد ظلاله العالی می‌رسانیم: در این دو سه ساله که صحبت مشروطیت دولت ایران است، در جراید ترجیح جانب استبداد [بر مشروطه] را به آن مرجع عباد نسبت می‌دهند و بی‌باکی و هتاکی می‌نمایند. تجرّیات [۱] آنها باعث افسردگی خاطر و تکدر قلوب شیعیان و مخلصین آن مقتدای مسلمین شده. استدعا می‌نماییم آنچه رأی مبارک است صریحاً بیان فرمایید. علی ایّ حال، مطیع و منقاد هستیم. جات من جواب بسم الله الرحمن الرحیم و لا حول و لا قوه الا بالله العلیّ العظیم سابقاً نوشته‌ام که آنچه مطابق قوانین محکمه کتاب‌الله و شریعت مقدسه محمد صلی الله علیه و آله بوده باشد و مفسده دیگر بر آن مترتب نشود، صحیح و متّبع است. و چون اقدام در امور عظیمه قبل از تَبیُن [۲] جهات صلاح و فساد، از رویّه عقلاء و اهل دیانت خارج است، به مقتضای تکلیف شرعی، این جانب در صدد فحص از این امر مُستَحدَث [۳] برآمده، از کسانی که حاضر و ناظر قضیه بوده‌اند استفسار نمودم. سوای اخبار متعارضه متناقضه که باعث مزید تحیّر است به دست نیامد و هنوز در تصویب و تکذیب آن متوقف می‌باشم. بدیهی است که هیچ جاهلی ظلم را بر عدل ترجیح ندهد، ولی با این اوضاع فعلیّه ایران - از سَفک دِماء کثیره و هتک اعراض محترمه و نُهب اموال جزیله [۴] - تکلیف خود را غیر از سکوت ندانسته و دخول در این مخاطره را نفیاً و اثباتاً خلاف وظیفه خود می‌دانم؛ چنانچه در اخبار کثیره منقول است که در وقت وقوع فتنه و هیجان خلق، فَکُونُوا اَحلاسُ بُیُوتِکُم و اَلبدوا ما ألبَدَنا [۵]. لذا کناره‌جویی کرده منتظر فرج آل محمد صلوات الله علیهم اجمعین هستم و غیر از توقف و سکوت، آنچه به این جانب نسبت داده شود افتراءِ بین [۶] و بهتان عظیم خواهد بود. در این مدت آنقدر اکاذیب و مجعولات به حقیر نسبت دادند، بلکه تهدید به قتل نمودند، که خدا می‌داند. در حفظ دین و ترک تعدی از مقدار تکلیف و صبر بر ایذائات و تحمل شداید آن به حضرات اجداد طیّبین (ص) تأسی می‌نمایم و اَحتَسِبُهُ عِند اللِه اِنّ رَبِّی لَبالمِرصادِ [۷] وَ أَفَوضُ أَمری اِلَی الله إِنَّ اللهَ بَصیرٌ بالِعِبادِ [۸]. **پاورقی‌ها:** [۱] گستاخی‌ها [۲] معلوم شدن [۳] جدید [۴] سفک ... جزیله: ریخته شدن خون‌های بسیار، هتک آبروی افراد محترم و غارت اموال زیاد [۵] بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۱۳۵، ۲۹۴. از خانه‌های خود بیرون نشوید و ملازم خانه گردید، چنان که ما ملازم هستیم. [۶] افتراء بین: دروغ آشکار [۷] احتسبه ... لبالمرصاد: [شداید و مصائبی را که در این راه دیده و کشیده‌ام] به حساب [معامله با] خدا می‌گذارم که پروردگارم در کمین ستمگران نشسته است. [۸] افوض ... بالعباد: من کار خود را به خدا وا می‌گذارم که او کاملاً بر احوال بندگان آگاه است. * فراتر از روش «آزمون و خطا»...، ص ۴۰۱، ۴۰۳.