بسم الله الرحمن الرحیم حضرت ملاذالانام ایدکم الله تعالی. وجدان و شهود جنابعالی در محکمه عدل الهی چنین ادای شهادت می‌کند که ویرانی مملکت و فلاکت ملت ایران و پریشانی امور و تعدیات تا آنجایی که دیده‌اید و اطلاعات تاریخی شما گواهی می‌دهند، هیچوقت به اندازه وضع حاضر نبوده و ابتلای گذشتگان به هیچوجه شباهتی به وضع گرفتاری امروزه ندارد. چشم و گوش خود را هر قدر بپوشانید محال است بر این امت بیچاره ترحم نفرمایید، ولکن از ترحم ساکت چه حاصل؟ در میان چنین مصائب عامه، ترحم امثال جنابعالی چرا باید بی‌اثر بماند؟ خواهید فرمود به تنهایی چه می‌توان کرد؟ اولا، شما تنها نیستید. مَن کان لله کانَ اللَهُ مَعَه [۲]. ثانیاً، اگر هم تنها باشید فریضه اسلامیت شما این است که نه به تنهایی به مقام کار برآیید. مقام امامت و پیشوایی است [که] تکالیف جنابعالی [را] معین می‌نماید. تکلیف امثال جنابعالی در این موقع خطرناک، حفظ بیضه اسلام و حمایت حوزه مسلمین است. حواس شریف را در تصرفات جزئی مستغرق نمودن و از حفاظت کلیات چشم پوشیدن، بدون تردید داعی [۳] و مُستّتبع زوال اسلام است. از تتبع اصول و فروع شریعت غراء، خوب می‌دانید که ترقی و سعادت هیچ ملت هرگز ممکن نبوده مگر به اتفاق؛ و اتفاق ملت در هیچ عصر صورت نمی‌گیرد مگر به اتفاق دانایان و علماء. فقر و ذلت هیچ ملت مبدل به ثروت و سعادت نخواهد شد مگر به اتفاق و اتحاد علماء. از برای آن ذوات مکرم که به همت عالی طالب نجات و احیای این امت هستید، اوجب [۵] خدمت این است که در میان این امت، بانی اتحاد و اتفاق شوید. پس، از تأسیس این اساس مقدس در تحصیل سعادت، هیچ شبهه و تردید نداشته باشید. اِنَّ اللَّهَ مَعَ الذینَ اَتَّقُوا و الذینَ هُم مَحسِنون [۶] و الذینَ جاهَدوا فِینا لَنَهدِینَهُم سُبُلَنا [۷] توجهات ظاهری و باطنی حضرت امام عصر عجّل الله فرجه یقیناً همراه و مُمِد [۱] کار است. در این صورت از برای آن ذوات مکرم، کدام مشکل است که آسان نشود؟ در هر جا و مقامی که باشید به اندک اهتمامی می‌توانید جمعی از مسلمین را دور خود جمع نموده، مطابق قانون اسلامیت دعوت به اتحاد نمایید. استعلای ظلم - چنان که مشهود حضرتعالی است - روح دانش و بینش را در این مُلک خفه کرده، و چشم و گوش مردم را کور و کر نموده است. غاصبان حقوق ملت، اهل این خاک را متحمل هر نوع ذلت و ستم نموده‌اند و به طوری عادت داده‌اند که این بیچاره‌ها تصور یک وضع دیگر را خارج از ممکنات می‌دانند. باید اول به رفع این غفلت کوشید و باید عقول را به تدریج ملتفت این حقیقت ساخت که خدای عادل جلّ شأنه، این امت را از برای این دریای مذلت نیافریده است و علاوه بر نویدهای اخروی، در همین دنیا نعمات وافره، حق مسلمانان قرار داده. ظالمان مملکت، همه را پایمال اغراض خود ساخته‌اند و در مقام تشریح مصائب این زمان، نکته‌ای را باید ذهنی مردم ساخت که دفع شر ظالمین در دست خود ملت است، و ظهور این قدرت ممکن نیست مگر به اتفاق ملت، باید در هر گوشه و در هر مجلس و بر سر [هر] منبر به هر زبان، حالی کرد که امروز شرط ناگزیر بقای اسلام و اولین فریضة مسلمانی، همان اتفاق ملت است. در این وقتِ هیجان امت و طوفان بلای ملی، هرکس از اتفاق ملت خارج می‌شود، نامسلمان و دشمن و مردود خدا و رسول است. اگر به حقیقت، این مطلب را به طوری که باید بیان فرمایید ممکن نیست که قلوب پاک مسلمانان با غیرت فی‌الفور طالب چنین اتفاقی نشوند. باید به هر طریق که ممکن شود عموم مردم را حالی کرد که آسایش مسلمین و ترقی سعادت دنیا و آخرتِ ایشان موقوف به ظهور دولت مشروطه است. عدالت، مساوات، آسایش، امنیت، نجات از ظلم، آزادی از ستم، نشر احکام الهی، ترویج شریعت مقدسه و استحکام طریقه حقه اثناعشریه، به ظهور دولت عادله مشروطه منوط و مربوط است. و در ضمن کشف این معنی باید این مطلب را درست خاطرنشان عموم اهالی کرد که هیچیک از نعمات دولت حقه مشروطه، هرگز خود به خود بروز و ظهور نخواهد کرد و غاصبین حقوق ملی، آن را به آسانی به ما نخواهند داد. ظهور این آسایش رحمانی و این فیض سبحانی به مساعی و مجاهدات عامه مسلمین دائر خواهد بود. اگر جمعی از بیخبران سئوال کنند که دولت مشروطه یعنی چه؟ جواب و شرح این مسئله مستقیماً راجع به معرفت علماءِ اسلام است. علماءِ اسلام، خدام مخصوص شریعت و محرمان اسرار سبحانی هستند و کلید خزائن معرفت و هدایت در دست مبارک ایشان است. در کشف حقایق عالم، اصل معنی را باید مردم همیشه از انوار هدایت ایشان اقتباس نمایند. امام زمان علیه السلام می‌فرمایند: فَإِنَی قَد جَعَلتُهُ حُکماً عَلَیکُم [۳]. آنچه در این مسئله دولت مشروطه معلوم جهانیان است و می‌توان همه جا بدان تصریح نمود، این است که مکنونات احکام شریعت و حقیقت اوامر و نواهی مقدسه الهیه، راجع به همین دولت حقه است. مأموریت جمیع انبیا علیهم السلام برای پیشرفت این مهم اعلی بوده است و در کتاب مقدس آسمانی ما صریحاً تصدیق این مهم اکبر نموده است. مجاهدات ائمه اطهار همه وقت و همه جا در ظاهر و باطن، مروج اصول این دولت حقه بوده است. مضایقه حضرت امیرالمؤمنین، صلوات الله علیه از صرف دو مثقال روغن بیت‌المال، گواه صادق این مدعاست. امروز مسلّم عموم است ایران آرام نخواهد گرفت مگر پس از استقرار دولت حقه مشروطه، و حصول این سعادت ممکن نخواهد بود مگر به اتفاق و مجاهدت علمای اعلام. تمامی اولیاءِ علم به هر زبان و بیان که باشد تأکید می‌نمایند که در این حالت بحران این دولت اسلامی، اولین فریضه هر مسلمانی این است که به منتهای همت خود مقوّی اتفاق مسلمین شده، به تهیه لوازم [۲] استقرار دولت مشروطه، فلاح و نجات مسلمانان را فراهم آورد؛ و الا با این غفلت، بی‌مبالاتی، عدم قدرت، بی‌هوشی و عیاشی دولتیان خائن، عنقریب مخذول [۳] و منکوب اجانب خواهیم شد. این جماعت بی‌حمیّت [۴]، دین و ایمان و ناموس اسلام و شوکت مسلمانان را به طمع مواجب و مناصب، تسلیم رؤسای ظلم ساخته و دِنائت [۵] وجود خود را صرف اذیت خلایق و مداح هر نوع رذالت دیوان قرار داده‌اند. می‌دانید این نوع ظلم و ستم‌ها که بر امت مرحومه وارد بیاورند، چقدر مغایر حقیقت اسلام و تا چه درجه منافی احکام قرآن و منافی مصلحت دولت اسلامیه ما می‌باشد. از اصل مطلب دور نشویم. چون اهالی ایران از اتفاق ممنوع بوده‌اند، از فوائد آن هم محروم و بی‌نصیب مانده‌اند و هیچ به خیال ایشان نمی‌رسد که حکمت نماز جماعت در اصول سنن اسلام یکی از معجزات اسلام است. فتوحات اسلام همه از حسن استقامت در طریقه اتفاق بوده، می‌توان ثابت کرد که ترقیات ملل خارجه از مَیامِن [۶] همین ترتیبات اجتماع است که از اصول اسلام اخذ نموده‌اند. به جهت احیای این ملت و حفظ استقلال دولت اسلامی، کدام طاعات، اوجب قُرُبات [۷] است غیر از ترتیب اتفاق، ابدا راهی نخواهید یافت. برای اثبات این مدعا، شاهدی قوی‌تر از این واقعه حاضره نداریم که امروز بقای کامرانی ظلم، منحصر به این تدبیر شده که نگذارند مردم از فواید اتفاق آگاه شوند. بنابراین، اولین فریضه شخص دیندار و اولین واجبات مسلمانی، این است که معنی و فوائد و لزوم اِجماع و اتفاق ملی و استرجاع [۸] به دولت مشروطه - که از مقدمات واجبه نجات دولت اسلامی است - به هر تدبیر که باشد به مردم حالی کنید و در مغز و قلب این امت جایگیر سازید. امیدواریم که شخص جنابعالی، چنان که مقتضی مراتب عالی است، برای ادای این فریضه واجبه و خدمت به عالم اسلامیت، هر مساعی و مجاهداتی که در حیطه مقدرات خود دارید به عمل آورید. موفق و مؤید باشند ان شاء الله تعالی. و السلام علی من اتبع الهدی. **پاورقی‌ها:** [۱] احتمال دارد که اصولاً چنین تشکل و گروهی در قفقاز نبوده و توسط یکی از تندروان مشروطه‌خواه نوشته شده باشد. [۲] هر کسی که برای خدا باشد، خداوند نیز با او خواهد بود. [۳] سبب، انگیزه [۴] در پی دارنده [۵] واجب‌ترین [۶] نحل، ۱۲۸: خداوند با کسانی است که تقوا پیشه کرده‌اند و نیکوکارند. [۷] عنکبوت، ۶۹: آنها که در راه خدا جهاد کنند قطعاً به راه‌های خودمان، هدایتشان خواهیم کرد. [۸] تقویت کننده [۹] در اصل: لوازمه [۱۰] خوار [۱۱] بی غیرت [۱۲] پستی، فرومایگی [۱۳] برکات [۱۴] اوجب: واجب‌ترین وسیله موجب نزدیکی بنده به خداوند. [۱۵] تقاضای بازگشت