اهتمامات پارساله حضرت والا در همراهی به مقاصد ملت خراسان در خاطر عموم اهالی تولید حسن ظنی به خصوص به فطرت سلیمه والا نموده بود که متأسفانه اقدامات غیرمنتظره ۲۳ شعبان تا اندازه‌ای آن همه حسن ظن عمومی را به یک نفرت و انزجار طبیعی مبدل ساخت؛ در صورتی که حضرت والا را حکمران ملت‌خواه و گماشته مجلس ملی شناخته بودیم. بدون هیچ انتظاری اقداماتی از کارگزاران والا بر ضد مقاصد ملت مشاهده شد که هرگز فراموش نمی‌توانیم کرد. حالا جای بسی تعجب است که به آن اندازه از نفرت قلوب اهالی اکتفا ننموده، این روزها علناً بدون ملاحظه نتایج وخیمه خونریزی، سوار و سرباز خبر کرده با تهیه قوای قهریه، اعلان حرب به این ملت مظلوم می‌دهید. [۱]کاعم حضرت والا! باید بدانید حال سکوت و آرامی ملت خراسان و مسالمت و صلح‌جویی رؤسا و علما و عقلاءِ این مملکت تاکنون فقط به ملاحظه اهمیت موقع سرحدی بوده است که مبادا به واسطه تزلزل و اختلال امنیت، بهانه به دست خارجه اوفتد. گویا اشتباهاً این همه آرامی و معقولیت ملت را حمل بر بی‌حسی و بی‌غیرتی نموده، توقع دارید که به یک تشر خالی یا یک قوه عسکریه موهومی تمام عِرض و ناموس و مذهب و دین و دنیای خود را به شخص والا تسلیم نماییم! بالفرض ماها هیچگونه حس و غیرت ملی نداشته باشیم، لامحاله اسم مسلمانی و تشیع را از ماها به کلی سلب نتوانید کرد. صریحاً باید بدانید که برحسب احکام واجب‌الاطاعه و اوامر مفترض‌الطاعه حضرات حجج اسلام و به حکم فرایض دینی و مذهبی خودمان نمی‌توانیم یک نفر مرتد [۲] را سلطان اسلام بدانیم که ماجد و معابد ما را به توپ بست و قرآن ما را با تمام احکام مقدسه آسمانی در آتش کفر و مَلعَنت[۳] سوزانید و کلیه ناموس دین ما را به دست صاحب منصب روسی[۴] سپرده و پنچاه هزار نفوس اسلامی را هدف گلوله بی‌رحمی ساخت و علمای ما را دست بسته با هزاران توهین، کشان کشان به اسارت برد[۵]. حضرت والا! اگر ما ملت خراسان را خیلی بی‌غیرت بدانید و خیلی بی‌حس پندارید و خیلی بی‌دین بشمارید، لااقل این اندازه شعور را باید در ماها تصدیق کرده باشید که لامحاله بفهمیم که به کدام دلیل و به چه قانون، دارایی خودمان را به اسم مالیات به جیب یک مشت لامذهبان شیطان‌فطرت بریزیم که با پول خودمان اسباب قلع ریشه اسلام و قتل نفوس و هتک اعراض برادران اسلامی ما را فراهم سازند؟ البته ما را هر قدر بی‌شعور تصور نمایید باز این توقع را نباید از ماها داشته باشید که هم پول خود را با کمال بی‌شرفی از دست داده و هم احکام مقدسه علما را با نهایت بی‌شرمی و بی‌حیایی پشت پا زده، کل مال اجنبی را بر قوه روحانیه دین اسلام جَری و جسور سازیم. یقین بدانید عنقریب بیاید روزی که ریشه طبقه استبداد از مملکت ایران کنده شود. حضرت والا! بپرهیزید از اینکه به واسطه بعضی اقدامات بی‌رحمانه، خود را در جزءِ آن مظاهر شمر و یزید شامل نمایید که هیچگونه قوه دفاعیه در مقابله کینه و انتقام قدرت ملیّه نخواهند داشت. بردارید تقویم رمزی را مطالعه کرده، بدانید که عنقریب دولتی در سلسله قاجاریه باقی نخواهد ماند که شما دولتخواهی نمایید. در این موقع که پیمانه صبر و تحمل این ملت از خون دل لبریز گردیده، شایسته نیست که به خلاف دلجویی و رضای ملت اقدامی نموده، تیشه بر ریشه حیات خود بزنید... **پاورقی‌ها:** [۱] در اصل: کاعم [۲] در اصل نقطه‌چین. منظور، محمدعلی شاه است. [۳] چیزی که موجب لعنت است. [۴] منظور، سرهنگ لیاخوف روسی و فرمانده بریگاد قزاق تهران است که به دستور محمدعلی شاه قاجار، مجلس شورای ملی را به توپ بست و در تهران حکومت نظامی اعلام کرد و برخی از مشروطه‌خواهان را به قتل رساند و برخی دیگر را دستگیر و تبعید نمود. [۵] اشاره به سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی است.