عرض می‌شود بعد از اهداء تحیت و سلام زحمت می‌دهد مرقومه مورخه ۲۵ شوال که حاکی سلامت مزاج شریف بود زیارت و از مندرجات آن استحضار حاصل، هفته گذشته مجال جواب نشد. اینک این هفته مبادرت به جواب لازم افتاد. در باب رقعه [۱] خوانین مصلحت چنین شد که رقعه خطاب به جنابعالی نوشته شود و تمام مراتب مقصوده در آن مندرج گردد و خطابات ضمیمه [۲] مرقومه مرسوله متعرض تمام آنها بشود بلکه تصریح به آن [۳] اعلانات شده باشد، لکن نه واقعه منفرده بلکه در تلو رقعه خود جنابعالی پس از ارائه در کرمانشاه به اهالی آنجا عموماً و خصوصاً و ارائه به رؤسای عشایر و ایلخانی‌ها علیحده [۵]، و بعد منتظر نتایج و اقدامات آنها شد. اگر فی‌الواقع این اندازه اثر فی‌الجمله بخشید و حیات اسلامیت در آنها بروز کرد و عملی که مصدق قول باشد ظاهر گشت، بعد رقعه علیحده هم نوشته می‌شود و اگر وجود این خطابات و تأثیرات این احکام صفر شد، یقیناً رقعه هم بی‌اثر می‌شود. و این ایام بعد از فوت آیت‌الله آقای حاجی [۶] قدس الله سرّه، باید در بعضی امور مداقه کرد تا قافیه باخته نشود و نمود آن از دست نرود. به اندازه‌ای حفظ حوزه علمیه نجف اشرف لازم و واجب است تا ببینیم مکنونات غیبیه چه شکلی جلوه خواهد داد. تا حال که از هیچ نقطه ایران حرکتی نیست [۷]. جنابعالی باید خیلی اهتمام بکنید در تنبیه [۸] مردم، و از طرف دیگر خوش‌باور هم نباید شد. دوره کفایت به قول و لفظ گذشت، همین حالت خوش‌باوری و احاله صحت، ما را تسلیم اسیری کفار کرد. هنوز خجالت نمی‌کشیم. باری اگر اثری ظاهر شد عوض یکی، رقعه‌های عدیده فرستاده می‌شود و الا رقعه ابتدایی هم مانند رقعه‌های سابق و احکام شرعیه بی‌اثر خواهد ماند. باری، آقای سید علی آقا تبریزی مجتهد از خانقین مراجعت به نجف کردند. بیانات خودشان هم حاصلی به دست نداد. اجر به شأنی برای معترضین ساطع نگشته، "انجمن اتحادیه طلاب" از ماه رمضان دایر، هفته‌ای یک روز جمع و مذاکرات لازمه می‌نماید. دو هفته است عنوان کرده‌اند که باید به مأموران ایران رسماً تبلیغ کرد که اگر بعد از این با ما به قانون مشروطیت معامله می‌کنید فبها، و الا ما شما را به مأموریت نمی‌شناسیم. در مواد متنازع فیه [۲] به محاکم عثمانیه مراجعه خواهیم کرد زیرا که ما فعلاً خودمان را رعیت دولت مشروطه می‌دانیم، به جهت آن که دو سلطان قانون اساسی را امضاء کرده‌اند. به انفصال جبری چند ماهه دارالشورای کبری، حقوق مشروعه عموم ملت باطل نمی‌شود. این مطالب مذاکره شده ولی اعلان رسمی هنوز فرستاده نشده نزد کارپرداز جدید. خبر دیگر این است که صباح‌الدین افندی خواهرزاده سلطان عبدالحمید خان، مشروطه‌طلب سختی است، رئیس "انجمن سعادت ایرانیان" مقیم استامبول شده. ایرانیان به نقل او پروتست [۳] به دول کرده‌اند و به طهران هم اظهار داشته‌اند که باید دولت ایران مشروطه بشود. استبداد ایران در آتیه ضرر به حالت عثمانیان دارد. احرار [۴] عثمانی همانقدر که به مشروطه عثمانی اهتمام دارند، همانقدر به مشروطه شدن ایران هم اهتمام دارند. گفتگوی تجاوزات روسیه در سرحد هست، هنوز مراجعت نکرده‌اند، دو سه فوج در حدود ایران دارد. دخول روسیه به جهت چشم‌روشنی مستبدین خوب است، باید به همه مبارک باد گفت. تحمق [۵] بعضی از علماء کار را به تسلیط [۶] کفر و تذلیل [۷] اسلام منجر ساخت. رَبِّ اهدِ قَومی اِنَّهُم لا یَعلَمونَ [۸]. بارها تلغراف تعدیات روس - یعنی خیال تجاوزشان - را به توسط استامبول به نجف ابلاغ کرده‌اند، از اینها هم هیئتی رفته به بغداد، از طرف علماء به قناسیل [۹] پروتست کردند، هنوز جواب دول از قناسیل نرسیده، اگر رسید اطلاع می‌دهم. جنابعالی اخبار ایران و تبریز را صحیحاً هر هفته اطلاع بدهید. عمل حاجی عطیه [۱۰] به کجا منجر شده؟ از اول ورود تا به آخر صحیحاً در باب او چه اقدامات شده و خواهد شد؟ در کجا است؟ چه مراعاتی در حق او شده است؟ حالت اهل کرمانشاه در ماده استبداد و اشتراط [۱۱] چیست؟ آیا احکام حجج‌الاسلام به آنان نرسیده یا رسیده؟ مفید نشده یا مستبدین مانع است؟ مقتضی مانع‌دار است یا مقتضی ندارند؟ مفصلاً با سلامت مزاج اطلاع بدهید. الاحقر: اسدالله الموسوی الخارقانی **پاورقی‌ها:** [۱] نامه [۲] در اصل: ضمینه [۳] در اصل: آنها [۴] دنبال، پیرو [۵] در اصل: همه‌جا علاحده [۶] منظور حاج میرزا حسین خلیلی تهرانی است که در شوال آن سال رحلت کرد. وی یکی از سه مرجع مشروطه‌خواه نجف اشرف بود. [۷] اشاره به جنبشی مردمی در حمایت از فتاوای مراجع مشروطه‌خواه نجف و در جهت استقرار مجدد مشروطیت است. [۸] آگاه سازی [۹] ماه [۱۰] مورد نزاع در آن [۱۱] اعتراض‌نامه [۱۲] آزادیخواهان [۱۳] حماقت، نادانی [۱۴] مسلط کردن [۱۵] خوار کردن [۱۶] رَبّ ... : خدای من! قوم مرا هدایت کن زیرا که آنان دانا نیستند. [۱۷] جمع قنسول (تلفط ترکی واژه کنسول) [۱۸] حاج عطیه ابوگل، از سران عشایر شیعه نجف [۱۹] مشروطه بودن. در اصل: اسراط