معروض محضر منوّر حجج اسلام و مروّجین احکام مَدَّ اللهُ ظِلالَهُم عَلَی رُوُس الآنام می‌دارد: در توقیع[۲] مقدس حضرت ولیّ عصر عجّل الله فرجه به ما پیروان مذهب جعفری، خطاب مستطاب چنین صادر شده است که: اَمَّا الحَوادثُ الواقِعةُ فَارجعُوا فِیها إلی رُواهِ اَخبارنا[۳]. یکی از حوادث بزرگ که در عصر ما واقع شد، در موافقت کردن و مخالفت نمودن آن تکلیف ما مسلمان‌ها رجوع به شما سلسله جلیله مجتهدین، داستان مشروطه بود که همه دیدید و شنیدید این وضع مُستَحدَث[۴] که از مختّرعات[۵] مردم اروپا بود و معمول‌به آن ملل در هیئت اجتماعیه خودشان است، آیا با دین مبین اسلام کارساز است یا خیر؟ و قانون مساوات و حُریّت[۶] که اساس عمده این وضع است با قوانین مقدسه شرع مطاع، منطبق می‌شود یا خیر؟ و تکلیف کافّه اهل قبله، خاصه دارالشوکه[۷] در ابقاء و افناء[۸] مشروطه در ممالک اسلامیه چه چیز است؟ چون سلیقه‌های عوام‌الناس و جاهل باید به حکم عقل رجوع به عالِم نماید، لهذا به توسط این چند سطر در مقام تصدیع برآمد. قَال اللهُ تعالی: فَاسئَلوا اَهلَ الذّکر إِن کُنتُم لا تَعلَمونَ[۹]. *** **[فتوا]** بسم الله الرحمن الرحیم جواب: بر اخوان دینی و اَخلّاءِ[۱۰] ایمانی مخفی نباشد که در باب مسئله مشروطه که سئوال شده بود، هرکس از علماءِ اسلام از اول موافقت و همراهی نموده، به این اعتقاد بوده که معنی مشروطه، احیاءِ احکام دین مبین حضرت خاتم‌النبیین صلی الله علیه و آله، و اعلاءِ کلمه حق و ترویج قوانین اسلام و رفع ظلم است؛ و الا از بدیهیات است که التزام به قوانین مخترعه اجانب، حرام و مخالف دین اسلام است. و اِنَّ دینَ الله لا یُصابُ بالعقول[۱]. مگر دین اسلام ناقص و غیر وافی به مصالح عباد بوده که تکمیل به واسطه عقول اجانب شود؟ اگر ملل دیگر رو به عالم تمدن و ترقی نهادند، به واسطه اخذ قوانین اسلام و عمل به آن است. کدامیک از قواعد اسلام مانع از ترقیات نوع بشر است که اهل اسلام از آن اعراض نموده و ریزه‌خور خوان دیگران شوند؟ حکماءِ اعصار، بعد از قرون و ادوار، پی به مصالح قوانین اسلام برده، پس لازم است بر اهل آن که درصدد الزام و عمل به قوانین آن باشند تا نایل به سعادت دنیا و آخرت شوند. اگر خواهندگان مشروطه که ظاهراً مُتَّسم[۲] به سمت اسلام هستند، مرادشان این است که رفع حدود الهیه و خلع قیود شرعیه و حریت از تکالیف دینیه کَما رَأینا و شاهَدنا مِن خُطبائِهم و اَرباب قَلمِهم و مُظهری شَعائِرهِم و مُروّجی آثارهِم. اَللّهُم إِنَّا نُبرءُ مِنهُم وَ مِن طَریقَتِهم و جُملهِ الکلام[۳]، این مشروطه که التزام به قواعد متخذه از عقول اجانب و اتکال مصالح عِباد[۵] به آراءِ فاسده جُهّالَ[۶] و مساوات همه ملل و ادیان در احکام و غیرها مِنَ المَجعولاتِ و المُختَلفاتِ و المُحَرماتِ حَرامٌ و مُحَرمٌ و بدعت و اجتناب از آن لازم، اللهمَّ نَجّنا مِن مُضِّلاتِ الفِتَن و نَوائِب الزّمن[۸]. حرّره العبد: جعفر الموسوی **پاورقی‌ها:** [۱] و ان ... بالعقول: دین خدا آسیبی به عقل نمی‌رساند. [۲] نامه [۳] صورت کامل و درست این حدیث چنین است: وَ اَمَّا الحوادِثُ الواقِعَهُ فَارجعُوا فیها اِلی رُواهِ حدیثنا فَإنَّهُم حُجَّتی عَلَیکم و اَنَا حُجَّهُ الله عَلَیهم (اما در وقایعی که رخ خواهد داد، پس در موردَ آنها به راویان احادیث ما رجوع کنید که آنان حجت من بر شما و من حجت خداوند بر آنان هستم). شیخ حرعاملی، وسایل الشیعه، ج ۲۷. قم: مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۹ ق ، ص ۱۴۰. [۴] جدید، تازه. منظور از وضع مستحدث، استقرار نظام نوین مشروطه مبتنی بر انتخابات عمومی و قانون اساسی است. [۵] ساخته‌ها [۶] آزادی [۷] ایران [۸] از میان بردن [۹] نحل، ۴۳؛ انبیاء، ۷: پس اگر نمی‌دانید، از اهل ذکر (اطلاع) بپرسید. [۱۰] جمع خلیل: دوستان [۱۱] اتکا، متکی بودن [۱۲] نامیده شده [۱۳] کما ... الکلام: همانطور که دیدیم و شاهد بودیم از سخنرانی‌هایشان و نویسندگان‌شان و آداب دعاءشان و ترویج دهندگان آثارشان. پرورگارا ما از آنها و راهشان و همه سخنانشان بیزاری می‌جوییم. [۱۴] بندگان [۱۵] جمع جاهل: اشخاص نادان [۱۶] من ...محرم: من‌جمله از جعلیات و امور اختلافی و آن محرمات که حرام است و حرام شده. [۱۷] اللهم ... الزمن: پرورگارا! ما را از لغزشگاه‌های فتنه‌ها و فراز و نشیب‌های روزگار نجات ده. [۱۸] تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ج ۴، ص ۲۲۳، ۲۲۴.