کنشگران / عالمان دینی
متن کامل گزارش
بسم الله الرحمن الرحیم
معروض محضر منوّر حجج اسلام و مروّجین احکام مَدَّ اللهُ ظِلالَهُم عَلَی رُوُس الآنام [۱] میدارد: در توقیع مقدس حضرت ولیّ عصر عجّل الله فرجه به ما پیروان مذهب جعفری، خطّاب مستطاب چنین صادر شده است که: اَمَّا الحَوادثُ الواقِعهُ فَارجعُوا فِیها إِلی رُواهِ اَخبارنا [۳]. یکی از حوادث بزرگ که در عصر ما واقع شد، در موافقت کردن و مخالفت نمودن آن تکلیفَ ما مسلمانها رجوع به شما سلسله جلیله مجتهدین، داستان مشروطه بود که همه دیدید و شنیدید این وضع مُستَحدَث [۴] که از مختَرعات [۵] مردم اروپا بود و معمولٌبه آن ملل در هیئت اجتماعیه خودشان است، آیا با دین مبین اسلام کارساز است یا خیر؟ و قانون مساوات و حُریّت [۶] که اساس عمده این وضع است با قوانین مقدسه شرع مطاع، منطبق میشود یا خیر؟ و تکلیف کافّه اهل قبله، خاصه دارالشوکه [۷] در ابقاء و افناءِ [۸] مشروطه در ممالک اسلامیه چه چیز است؟ چون سلیقههای عوامالناس و جاهل باید به حکم عقل رجوع به عالِم نماید، لهذا به توسط این چند سطر در مقام تصدیع برآمد. قَال اللهُ تَعالی: فَاسئَلوا اَهلَ الذّکر اِن کُنتُم لا تَعلَمون [۹].
به توسط جناب مستطاب اجل مختارالدوله دام اقباله، به آستان مبارک بندگان اعلیحضرت اقدس همایونی خلّد الله ملکه و سلطانه.
حکومت جلیله، حسب الامر همایون مبارک، مراتب عطوفت و مراحم خسروانه قاطبه اهالی همدان - از علما و سادات و اعیان و اعزّه و رعایا - در امنیت و اطمینان کامل مثل آفتاب تابان، روشنیبخش گشته بود، ابلاغ نموده، دلها را خرم و زبانها را ثناخوان گردانید. اَدامَ اللهُ النِعمَ وَ دَفَعَ النِقَم [۱]. بحمد الله شهر در نهایت امنیت و عموم رعایا و تمام طبقات مردم به آسودگی مشغول دعاگویی و منتظر اوامر ملوکانه هستند.
دعاگویان صمیمی: آقا حسین، حاجی شیخ باقر، آقا ابراهیم امامجمعه، حاجی میرزا حسن، حاجی میرزا حسین، شیخالاسلام قاضی، آقا سید محمد، آقا تقی، محمدعلی میرزای مشکوهالملک، محسن میرزای امیرپنجه، میرزا سید احمد شریفالملک، میرزا ابوطالب مستوفی، میرزا جعفر خان ذوالریاستین، رئیسالتجار، عموم تجار و اصناف و رعایای همدان پیشکش" آزاده " به تبرستان www.tabarestan.info
**پاورقیها:**
[۱] مد الله ... الانام: خداوند سایه ایشان را بر سر مردم مستدام گرداند.
[۲] نامه
[۳] صورت کامل و درست این حدیث چنین است: وَ اَمَّا الحوادِثُ الواقِعَهُ فَارجعُوا فیها اِلی رُواهِ حدیثِنا فَإِنَّهُم حُجَّتی عَلَیکم و اَنَا حُجَّهُ الله عَلَیهم (اما در وقایعی که رخ خواهد داد، پس در موردَ آنها به راویان احادیث ما رجوع کنید که آنان حجت من بر شما و من حجت خداوند بَر آنان هستم). شیخ حرعاملی، وسایل الشیعه، ج ۲۷، قم: مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۹ ق ، ص ۱۴۰.
[۴] جدید، تازه. منظور از وضع مستحدث، استقرار نظام نوین مشروطه مبتنی بر انتخابات عمومی و قانون اساسی است.
[۵] ساختهها
[۶] آزادی
[۷] ایران
[۸] از میان بردن
[۹] نحل، ۴۳؛ انبیاء، ۷: پس اگر نمیدانید، از اهل ذکر (اطلاع) بپرسید.
[۱۰] خداوند نعمتهای شما را مستدام و گرفتاریهای شما را برطرف سازد.
[۱۱] تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ج ۴، ص ۲۷۰.
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1287
محل وقوع: همدان (استان همدان)
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: نامه خصوصی
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: مختارالدوله, محمدعلی شاه قاجار
حاکم زمان: محمدعلی شاه قاجار
موضوعات و دستهبندیها
منبع
مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه(جلد ۱ تا ۹)
محمدحسن رجبی (دوانی)