بسم الله الرحمن الرحیم معروض محضر منوّر حجج اسلام و مروّجین احکام مَدّ اللهُ ظِلاَلهُم عَلَی رُوُس الآنام می‌دارد: در توقیع[۲] مقدس حضرت ولی عصر عجّل الله فرجه به ما پیروان مذهب جعفری، خطاب مستطاب چنین صادر شده است که: اَمَّا الحَوادثُ الواقِعهُ فَارجعُوا فِیها إِلی رُواهِ اَخبارنا[۳]. یکی از حوادث بزرگ که در عصر ما واقع شد، در موافقت کردن و مخالفت نمودن آن تکلیف ما مسلمان‌ها رجوع به شما سلسله جلیله مجتهدین، داستان مشروطه بود که همه دیدید و شنیدید این وضع مُستَحدَث[۴] که از مختّرعات[۵] مردم اروپا بود و معمول‌به آن ملل در هیئت اجتماعیه خودشان است، آیا با دین مبین اسلام کارساز است یا خیر؟ و قانون مساوات و حُریّت[۶] که اساس عمده این وضع است با قوانین مقدسه شرع مطاع، منطبق می‌شود یا خیر؟ و تکلیف کافه اهل قبله، خاصه دارالشوکه[۷] در ابقاء و افناءِ[۸] مشروطه در ممالک اسلامیه چه چیز است؟ چون سلیقه‌های عوام‌الناس و جاهل باید به حکم عقل رجوع به عالِم نماید، لهذا به توسط این چند سطر در مقام تصدیع برآمد. قَال اللهُ تَعالی: فَاسئَلوا اَهلَ الذّکر إِن کُنتُم لا تَعلَمونَ[۹]. * بسم الله الکافی و تعالی شأنه * آنچه به نظر می‌رسد از این تاریخ به بعد که مشاهده شد فسادها و ریختن خون‌ها یا مسموع شد، بر نحوی که قطع حاصل گردید. چون چیزی در نظر صاحب شرع و عقل انور برابری نمی‌کند با اراقه دماء[۱] مسلمین، مگر حفظ بیضه[۲] اسلام. و معلوم نیست که در این امر، یعنی اقدام بر تأسیس مشروطیت، این مطلب مترتب شود، بلکه خلاف او معلوم است؛ چون نزاع با کفار در سر مذهب فعلاً نیست، حرام بودن اقدام در این کار است؛ زیرا که مُقدِم[۳] در این امر، خائض[۴] در دماءِ مسلمین است بدون جهتِ مجوزه. و کسی [که] خیرخواه مسلمین است، نباید مُقدِم در این امر بشود، بلکه هرکه بتواند باید سعی در اطفاءِ نایره[۵] فسادی که فی‌الجمله اشتعالی دارد در سمت آذربایجان بنماید[۶] و اگر بتواند نحوی نماید که اعلیحضرت شهریاری خلّد الله مُلکَه به آنها سر مهر آید. غرض چون سبب در ضمان نحو مباشر نیست ولی در عقاب فرق ندارد وَ مَن یَقتُل مُؤمِناً مُتَعَمِداً فَجَزاوُهُ جَهَنُّمُ خالِداً[۷] در حق سبب شونده قتل هم جاری است. پس کسی که سبب قتل نفوس کثیره بشود، البته اولی به این جزاست و مُقدِم در تأسیس، با این مشاهده‌ها سبب شونده اتلاف نفوس کثیره است، پس حرام بین است اقدام. و اما مسئله مساوات، هرکه تسویه[۸] در احکام بین مُسلِم و کافر را معتقد شود، کافر است؛ و هرکه بخواهد الزام نماید بدون اعتقاد، مُبدع[۹] است و باید از او تبری جست. بلی، تسویه ممدوح این است که به جهت ثروت و فقر و قوت و ضعف فرق نگذارند. و الله الهادی و ولیّ التوفیق. **پاورقی‌ها:** [۱] مد الله ... الانام: خداوند سایه ایشان را بر سر مردم مستدام گرداند. [۲] نامه [۳] صورت کامل و درست این حدیث چنین است: وَ اَمَّا الحوادِثُ الواقِعَهُ فَارجعُوا فیها اِلی رُواهِ حدیثِنا فَإِنَّهُم حُجَّتی عَلَیکم و اَنَا حُجّهُ الله عَلَیهم (اما در وقایعی که رخ خواهد داد، پس در مورد آنها به راویان احادیث ما رجوع کنید که آنان حجت من بر شما و من حجت خداوند بر آنان هستم). شیخ حرعاملی، وسایل الشیعه، ج ۲۷. قم: مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۹ ق ، ص ۱۴۰. [۴] جدید، تازه. منظور از وضع مستحدث، استقرار نظام نوین مشروطه مبتنی بر انتخابات عمومی و قانون اساسی است. [۵] ساخته‌ها [۶] آزادی [۷] ایران [۸] از میان بردن [۹] نحل، ۴۳؛ انبیاء، ۷: پس اگر نمی‌دانید، از اهل ذکر (اطلاع) بپرسید. [۱۰] اراقه دماء: خون کسی را ریختن [۱۱] اساس [۱۲] اقدام کننده [۱۳] وارد شونده [۱۴] اطفاء نایره: خاموش کردن شعله آتش [۱۵] اشاره به مقاومت گروهی از مجاهدان مشروطه‌خواه تبریز به رهبری ستارخان است. [۱۶] نساء، ۹۳: هرکس فرد با ایمانی را از روی عمد به قتل برساند، مجازات او دوزخ است، در حالی که جاودانه در آن خواهد بود. [۱۷] برابر کردن، تساوی [۱۸] بدعت‌گذار در دین