بسم الله الرحمن الرحیم. اَلَم یَأنِ لِلَّذینَ آمَنوا اَن تَخشَعَ قُلُوبُهُم لِذِکراللّهِ [۱]. عجب امتحانی شد برای یک مشت شیعه اثنی عشریه! گمان ندارم تا به حال چنین امتحان عمومی شده باشد. چنان شیطان و جنود [۲] آن تصرف در قوای ظاهره و باطنه مسلمانان نمود و داروی بیهوشی به ایشان رسانیده که هرقدر اولیای حق و علماء اعلام و کسانی که تا دیروز بهترین مردمش می‌دانستند می‌گویند و می‌نویسند، فائده درستی نمی‌بخشد. اگرچه این دو روزه حرکتی و جنبشی - مثل کسی که می‌خواهد از خواب بیدار شود خمیازه و دهن‌دره می‌کشد - از برادران دینی ظاهر شد که منشأ امیدواری شد که ان شاء الله همه از خواب غفلت بیدار شوند و به رأی‌العین ببینند و به‌گوش بشنوند که خصم بی‌انصاف چه کرده و چه می‌خواهد بکند. واللهِ العَلیٌّ الغالب المُهلکِ المُدْرِکِ المحیی المُمِیت [۳] که اگر در این موقع، جلوگیری نشود دیگر امکان ندارد. امروز باید همه مسلمانان، ممنونِ مهاجرین به زاویه مقدسه بشوندکه اگر این صدا نبود و این فریاد وااسلاماه و وادیناه بلند نمی‌شد و علما و مسلمانان ممالک [۴] ایران، استغاثه [۵] اسلامی را استقبال نمی‌کردند و هم‌آواز با این دسته نمی‌شدند و این شکوائیه دین و شریعت سیدالمرسلین را نمی‌شنیدند، امرگذشته بود؛ دیگر کسی را یارای جلوگیری نبود، بلکه اظهارکلمه حق امکان نداشت. الحمدلله که استحقاق خلق به درجه خِذلان [۶] نرسیده بود، باز مدد الهی دستگیر شد و استغاثه اسلام کم کم داخل در گوش‌ها شد و عِرق اسلامیت اندک اندک در کار است، به حرکت می‌آید و رفع شبهه می‌شود. فُلکَ الحَمدُ وَ لَکَ الشُکر که کار اسلامیان به مقاتله نکشید و بی‌جهت خون همدیگر نریختند. اگرچه این نویسنده، استغاثه اسلام و مقاصد مهاجرین را کراراً به عرض برادران دینی رسانده، باز هم تکرار آن نافع است، مزاحم می‌شوم. قَسَم به ذات حضرت احدیت و به انبیاء مرسلین و ملائکه مقرّبین و اولیاء حق و حُمات [۱] شرع مبین، مقاصد مهاجرین و هرکه با ایشان هم‌آواز است ضدیّت مجلس و به هم خوردن آن نیست بلکه تمام مقصود، اصلاح حال مجلس و بناء آن براساس اسلام است. به این‌کلمات شیرین گول نخورید که می‌گویند: «ما مسلمانیم و در میانه ما اهل علمند، چگونه می‌شود اسلام را تغییر داد»؟ عرض می‌کنم: راست است مسلمان‌ها خیال فاسدی البته ندارند، لکن عضو فاسد و شَقاقِلوس [۲] البته به مضی [۳] زمان، اعضاء صحیحه را فاسد می‌نماید. سالی که نکوست از بهارش پیداست. اگر مسلمان‌های موجودین، خاصه اهل علم آنها ملتفت و قادر باشند، پس این همه کفریات چه و این همه روزنامجات و شب‌نامه و کلمه ارتداد برای چیست [۴]؟ پس یا ملتفت نیستند و یا قادر بر منع نیستند. به واسطه تهدیدات که معظم کار مرتدّین [۵] و فاسدی العقیده است که هرکه بخواهد کلمه حقی بگوید لساناً و یا کتباً او را تهدید به قتل و نهب می‌کنند و هر مزاجی هم قوه خودداری و عدم خوف ندارد. از این [جهت] است که زبان‌ها بسته [است] و بلامانع دشمن آنچه باید از اضلال [۶] مردم بکند می‌کند. امروز آنچه این مردم می‌کِشند از تردستی دشمنانِ دین و سکوت دانایان از خوف و وحشت [است]، با آنکه هیچ خبری نیست. درست ملاحظه بفرمائید از اول تا به حال، این همه تهدیدات که نمودند چه شد؟ کو آن دینامیت و کجاست آن نارنجک؟ کجا را خراب کردند و که را کشتند؟ واللّه واللّه که خوف خود اینها از همه بیشتر است و تمام این مطالب، حرف مفت و بی‌معنی است. اگر این نویسنده بخواهد شرح بدهد تهدیداتی را که به مهاجرین زاویه مقدسه به انواع مختلفه کرده‌اند به طول می‌انجامد. ای برادران دینی! اگر خوابید بیدار شوید و اگر بی‌هوشید هشیار شوید و نگذارید این اسلامی که به آزارها و اذیت‌های رسول مختار و به ریختن خون‌های محترم نیاکان و پاکان از ائمه آنام [۷] و شهدا علیهم‌السلام بعد از هزار و سیصد سال و کسری است به دست شما رسیده، مفت از شما بگیرند به بهانه آنکه دنیای شما را آباد کنند؛ و حال آنکه دنیا هم آباد نشد و نمی‌شود مگر آنکه بالمرّه مبداً و معاد را منکر شوید و منحصر بدانید در زندگی دنیا. پس درست به کلمات نویسنده مهاجرین توجه نمائید و در صدد اصلاح مجلس از داخل و خارج برآئید و این نظامنامه خود را موافق قانون اسلامی تحصیل [۱] نمائید. بهترین برهان برای اسباب خیالات فاسده مجرمین همین تعطیل دادن نظامنامه است، چون می‌بینند [اگر] بخواهند برخلاف قانون اسلام، [قانونی] بدهند این سی کرور جمعیت قبول نمی‌کنند و اگر موافق قانون اسلام بدهند، نقض غرض ایشان می‌شود. اینست که به مماطله و مسامحه [۲] می‌گذرانند و نمی‌دهند. ای برادران دینی! یک اقدام مجدانه در مطالبه بکنید. آنوقت حقیقت غرض معلوم می‌شود. ای اهل غیرت اسلامی که زیاده از یک سال است برای این مجلس زحمت کشیدید مالا و جاناً! حیف است که این زحمات شما هدر رود. هیچ عاقلی تأمل دارد که اگر نظامنامه نباشد تا صد سال دیگر این مجلس هیچ کاری نمی‌تواند بکند و هرچه بگوید هَباءً مَنثوراً [۳] است؟ پس تا زود است فکر بیچارگی خود نمائید. والله که اگر به این مسامحه بگذرد یک چندی دیگر برای شما مجلسی نخواهد ماند. عَلَیکُم بِطَلَبِ القائُونِ الأَساسی‌الاِسلامی ثُمَّ عَلَیکُم بِطَلَبِ القانونِ الاساسی الاِسلامی فَإِنَّه مُصلِحٌ لِدینکُم وَ دُنیاکُم [۴]. قوّت اسلام در این نظامنامه اسلامی است. رفع گرفتاری‌های دنیای شما به همین نظامنامه اسلامی است. ای برادر! نظامنامه، نظامنامه، نظامنامه، لکن اسلامی، اسلامی، اسلامی. یعنی همان قانون شریعت که هزار و سی صد و اندی است در میان ما هست و جمله‌ای از آن که به آن اصلاح مفاسد ما می‌شود در مرتبه اجرا نبود. حالا بیاید به عنوان قانون و اجرا شود. خدایا برسان این استغاثه را به گوش برادران دینی و بردار از قلوب ایشان غفلت را. اللهم آمین. خدایا تو گواهی که نگفتم مگر صدق و ننوشتم مگر راست. **پاورقی‌ها:** [۱] حدید، ۱۶: آیا مؤمنان را وقت آن نرسیده است که دل‌هایشان در برابر یاد خدا خاشع شود؟ [۲] جمع جند: لشکرها [۳] والله... الممیت: قسم به خداوند بزرگ، پیروز، نابودکننده، دریابنده، زنده‌کننده، میراننده [۴] ولایات [۵] دادخواهی [۶] درماندگی [۱] جمع حامی [۲] برگرفته از واژه‌ای یونانی، و بی‌حسی و فاسد شدن عضوی از اعضای بدن راگویند. [۳] گذشت [۴] منظور، برخی مطالبی است که در روزنامه‌های آن زمان منتشر می‌شد که در لایحه مورخ ۱۸ جمادی‌الثانی ۱۳۲۵ ق مهاجران به نمونه‌های آن اشاره شده است. ر.ک به: لوایح...، ص ۲۷-۳۳؛ تاریخ مشروطه ایران، ۴۱۵-۴۲۳. [۵] از دین برگشته‌ها [۶] گمراه ساختن [۷] مردمان [۱] تحصیل نمودن: بدست آوردن [۲] مماطله و مسامحه: تأخیر و کوتاهی کردن [۳] هباءً منثورا: گرد و غبار پراکنده [۴] علیکم...دنیاکم: بر شماست مطالبه قانون اساسی اسلامی پس بر شماست مطالبه قانون اساسی اسلامی زیرا که آن دین و دنیایتان را اصلاح می‌کند. لوایح...، ص ۴۹-۵۰.