در جریده فریده مجلس و جاهای دیگر جَسته جَسته شرحی از بابت حقوق وکلاء محترم مجلس ملی وفّقهم الله خواندم رگ عصبیت و غیرت فطری وادار به جسارتم نمود که اخطار نموده به توسط جناب مستطاب عالی به حضور حضرت ریاست و آقایان وکلاء فخام به عرض می‌رسانم. اولا، بحمداللّه تعالی وکلاء ملت، همه اشخاص معتبر و باشرف و مکنت و دارای همه قِسم نعمت و عقل سلیم و کفایت‌اند. هیچ یک از آنها محتاج به لقمه نانِ غیر نیستند بلکه نان به جمعی دیگر رسانیده و می‌رسانند. ثانیاً، در این مجمع شریف زحمت‌کشیده از راه دور و نزدیک اجتماع کرده‌اند برای رفع کلاه‌برداری از دولت و دفع اجحافات از افراد موکلین از ملت. قدم رنجه فرموده تضییع اوقات شریف خود نموده‌اند نه برای جلب منافع شخصی خود \[بلکه\] در حقیقت این خدمات به وطن و ابناء وطن را مَتْجَر[۱] و مَکْسَب[۲] خود قرار نداده‌اند. وَفَقَهُم اللهُ لِکلَّ خَیر وَ جَراهُمُ اللهُ خَیر الجزاء[۳] ثالثاً، بحمداللّه تعالی غالب از آقایان وکلاء عظام، اهل علم و فضل می‌باشند. عرض می‌کنم اگر غرض از تشکیل این مجلس محترم، انتشار عدل و داد و رفع ظلم و فساد و بدعت و استبداد است، اجرت برای این عمل صحیح نیست؛ و اگر غرض، حکومت شرعی و اثبات حقوق شرعی شخصی و نوعی است یا امر به معروف و نهی از منکر و اشاعه فرامین الهیه است، دیگر بدتر، حرام بین خواهد بود. به عقیده این فقیر و هرکس که مسلمان و در دائره اسلام است تمام این مراتب از برای فرد فرد از آقایان حجج اسلام و وکلاء عظام ادام الله بقائهم در این دوره از واجبات عینیه است. بدیهی است در اداء واجبات عینیه، اجرت گرفتن حرام است مگر آنکه بگوئیم بعضی از آقایان وکلاء که معیشتی ندارند یا از ولایات بعیده[۴] زحمت‌کشیده و آمده‌اند از کسب و تجارت و زراعت و شغل تحصیل[۵] معاش عیالات خود باز مانده‌اند یا وکلاء این جا که در مشاغل تحصیل معاش عیالاتشان سکته به آنها وارد شده اینها را از باب «لاضرر ولاضرار»[۶] می‌توانیم برای ایشان معین نمائیم. در این صورت عرض می‌کنم صحیح است ولیک اظهار تعیین حقوق در این مجلس محترم از این وکلاء معظّم که هنوز کاری به جهت ملت به طور صحیح صورت داده نشده و اگر صورت داده شده مجری و آفتابی نشده که زبان عوام به خصوص مستبدین و اعوانشان و منافقین بر مجلسیان و وکلاء فخام دراز \[است\] و بسته نشده، خیلی زود و رکیک و ناپسند است. بلی، بعد از دلگرمی و صورت‌گرفتن چند فقره از عمده‌ترین امور و اتمام نظامنامه اساسی[۷] و دائر شدن بانک ملی و تعدیل بودجه مالیات و کمپانی شدن عمل نان و گوشت سکه اغلب مردم عوام چشم وگوش و خیالاتشان عقب همین نان و گوشت است -دیگر نمی‌دانند و نمی‌فهمندکه انجام این فقره، خارج از شأن و تکلیف مجلس محترم است. بعد از اتمام این فقرات، آنوقت باید به توسط چند نفر از موکلین ملت چند فقره عریضه به حضرت اشرف اتابک[۸] و وزارت جلیله مالیه اخطار نمایند که بایستی دولت برای وکلاء ملت که خدمات به دولت و ملت و مملکت نموده و می‌نمایند و در ارتقاء مقامات منیعه دولت متحمل زحمات شده‌اند حقوقی به فراخور زحمات و شأن آنان مشخص و این دو وزیر پاک ضمیر به رئیس مجلس رجوع نمایند که شما به اسم هریک از وکلاء عظام به فراخور رتبه و مقام آنها میزانی معین نمایید. در این موقع هرگاه در مجلس، مذاکره برای مقدار حقوق به جهت هریک از وکلاء فخام شود قبحی ندارد. شرافت و مناعت و رعب و بزرگی و سیادت مجلس محترم را به جهت مذاکره این جزئیات در هر هفته از دست ندهید، عُظم[۹] و وقار نکات رجال محترم را برای دراهم بَخس[۱۰] ضایع نفرمائید و محترم بدارید. مضامین به دست و زبان منافقین و مخالفین -که می‌دانید چه شیطنت‌ها کرده و می‌کنند و افعالشان عین استبداد است - ندهید. روزنامه و گفتگوی مجلس محترم را خارجه می‌برند می‌خوانند، راضی نشوید مجلس محترم و وکلاء معظّم ما را برای جزئی فایده، تمسخر و استهزا نمایند. هرگاه کسی بگوید در مجالس اروپا به جهت وکلا حقی مقرر است، برای ما عیب نیست اگر به جهت وکلا حقی معین شود. عرض می‌کنم صحیح است. اولاً، در بعضی ممالک برای وکلاء مجالس‌شان حقی نیست. می‌گویند ما برای خودمان کار می‌کنیم، در این صورت اجرت گرفتن از خودمان برای خودمان قبیح است. ثانیاً، بعضی ممالک دیگر که اجرتی به جهت وکلا معین کرده و می‌دهند، چندین هزار مقابل آنچه می‌گیرند به دولت و ملت رسانیده و می‌رسانند که بعد از این همه زحمات و خدمات، جزئی حق‌الوکاله می‌گیرند. غرض این است که نمی‌گوئیم برای آقایان وکلا نباید حقی داده شود، عرض می‌کنم بهتر این است که به متانت و پختگی و به طور وقار و شایستگی و بقاء شئونات به دستور معروض فوق، بعد از انجام رئوس مسائل، خیلی صحیح و به قاعده است. باید حقوق همگی حتی خدمه مجلس، معین و داده شود. مسلّم است افعال و اعمال مسلمین را شارع مقدس، محترم قرار داده‌اند؛ در این صورت آقایان وکلاء فخام حق‌الزحمه و \[حقوق\] بگیرند که ضرر بیکاری از شغل و کسب و زراعت و تجارت و غیره را متحمل شده‌اند، خیلی بجا و بهتر از فلان زید و عمرو است‌که به ده اسم از دولت مفلوک آلاف[۱۱] و مبلغ گزاف می‌برند و همیشه در مقام تخریب دولت و ملت هستند و به این روز سیاه‌مان نشانیده‌اند. عرض دیگر آنکه هرگاه گفته شود که بعضی از آقایان وکلا واقعاً قوه و بضاعتی ندارند و قدرت خودداری و تحصیل معاش را ندارند، جواب عرض می‌کنم: بحمداللّه والمنة در انجمن محترم وکلاء مجلسِ معظم، اشخاصی از تجار و اعیان هستند که اهل خیر و انفاق می‌باشند که اغلب آنها را می‌شناسم و از خداوند بقاء آنها و ازدیاد امثال آنها را مسئلت می‌نمایم، به طوری‌که در راه معارف و ملت و خیرات و مبرات خودداری نکرده و نمی‌کنند. خوب است این آقایان عظام از وکلایی که دست تنگ هستند و قوه ندارند چهار پنج ماه دستگیری و رعایت و کمک فرمایند تا موقع اظهار و تشخیص حقوق به شرح معروض برسد و این کمک از ضعفا و وکلا را عطف بر اتفاقات سابقه در راه ملت فرمایند. البته ملاحظه فرموده‌اند که مستبدین به جهت خیالات واهی به اعوان بی سر و پا بی‌اختیارانه پول می‌ریزند. چند مشتی به سندان می‌زنند. امیدواریم لله و فی اللّه، اغنیا از آقایان، و اولیاء مکنتْ اعانت ضعفاء از وکلا را اعانت حزب‌الله دانسته، معمول بفرمایند. **پاورقی‌ها:** [۱] محل تجارت [۲] محل کسب [۳] خداوند آنها را برای هر امر خیر موفق فرماید و بهترین پاداش را به آنان بدهد. [۴] مناطق دوردست [۵] به دست آوردن [۶] (قاعده فقهی): زیان رسانیدن به دیگران و مزاحمت یکدیگر کردن در اسلام قدغن است. [۷] قانون اساسی [۸] منظور رئیس‌الوزرا، امین السلطان است. [۹] بزرگی [۱۰] پول‌های (مسکوک) اندک، وجه ناچیز [۱۱] جمع الف: هزاران