کنشگران / عالمان دینی

متن خلاصه هوش مصنوعی

این مذاکره با طرح مسئله حرکت شیخ فضل‌الله نوری به حضرت عبدالعظیم و توهین به ایشان آغاز می‌شود. شرکت‌کنندگان بر این باورند که این توهین، وهن به تمام علماست و با اهداف وکلا و علما در ترویج شریعت منافات دارد. ثقةالاسلام توضیح می‌دهد که شیخ فضل‌الله نوری مخالف مجلس شورای ملی نبوده و حتی بر فرستادن وکلا اصرار داشته، اما در تهران شایعه شده که او مخالف مجلس است. این وضعیت، معضلی ایجاد کرده که سکوت یا اقدام علنی هر دو مشکل‌ساز است. در ادامه، حاضران به دنبال راه حلی برای بازگرداندن شیخ فضل‌الله نوری به تهران و رفع این اختلاف هستند. پیشنهاداتی از جمله استعلام از علت حرکت، اعزام یک عالم بی‌طرف از اصفهان برای بررسی اوضاع، یا درخواست مستقیم از سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی برای حل مسئله مطرح می‌شود. در نهایت، توافق می‌شود که علمای اصفهان به صورت کتبی از سیدین طباطبایی و بهبهانی بخواهند که این اختلاف را به گونه‌ای رفع کنند که شأن علما نیز حفظ شود و سپس تحقیقات لازم برای اقدام نهایی صورت گیرد.

متن کامل گزارش

آقای آقا میرمحمدتقی: حرکت جناب شیخ به حضرت عبدالعظیم، مسلم و حرکات جاهلانه بعضی نسبت به ایشان، بلاشک واقع شده است. مراتب، اینکه توهین به جناب ایشان، وهن به تمام علماء اعلام است مسلم. و اینکه این مطلب، منافی است با همت وکلا و علما که بر ترویج شریعت مطهره دارند. آقای آقا شیخ مرتضی: عنوان آقای نوری، عنوان نوعیت است، هرچه کرد. آقای ثقةالاسلام: طبیب حاذق، آنست که اولا درد را معین کرده و بعد درصدد علاج برآید و این مطلب مسلم است که جناب ایشان به هیچوجه مخالفت از مجلس مقدس شورای ملی نداشته‌اند؛ زیرا که در این مدت، از ابتداء افتتاح این مطلب، آنچه مکاتیب و مراسیل[۲] می‌رسد از ایشان، اصرار در فرستادن وکلا و اینکه جهت تعویق وکلا چیست؟ و درصدد تشدید این کار بوده‌اند، ولی در تهران انتشار داده‌اند که حرکت ایشان بر ضد مجلس است و در انظار عوام، مخالف است. در این صورت مسأله، مشکل و امر، دایر بین المحظورین است. اگر بخواهیم علناً درصدد این مطلب برآئیم، شاید خدای نخواسته گمان‌کنند که ما هم مخالفت داریم و اگر بخواهیم سکوت اختیارکنیم، تمام شئونات آقای شیخ فضل‌الله پایمال خواهد شد. پس به طور صحیح باید علاجی کرد. آقای حاجی میرزا ابوالقاسم: دیروز را مذاکره این بودکه آقای حجةالاسلام آقای آقا سید محمد طباطبایی، آقای شیخ فضل‌الله را معاودت به طهران داده‌اند و هرگاه چنین مطلبی شده باشد، خیلی صحیح و مطابق آمال ماست. آقای ثقةالاسلام: اگر این مطلب نشده باشد چه باید کرد؟ آقای آیت‌الله مدظله: چون اتفاق علماء اعلام و حجج اسلام مدّظلهم، موجب تقویت موازین شرعیه، خصوصاً تشیید مجلس مقدس شورای ملی است و خیرخواهی مسلمانان و نظم امور مسلمین مرتبط به این مجلس است، خدمت ذیشرافت حجج اسلام استدعا دارم اقدامات کامله فرموده باشند جهت اتحاد و موافقت در تقویت مجلس مقدس و اتحاد حجج اسلام. و از بابت این واقعه هم علماء اعلام از محضر شرافت اثرحجتی‌الاسلام آقای آقا میر سید محمد طباطبایی و آقای آقا سید عبدالله بهبهانی و سایر حجج اسلام مستدعی اقدام در موافقتنامه دارند و احدی از علماء کاملین هم از طرف سائر علماء اصفهان روانه طهران شوند جهت تکمیل موافقت و تشیید مراسم اتحاد. آقای آقا میرمحمدتقی: به نظر حقیر، اولی این است که ابتدائاً استعلام از جهت حرکت بشود تا به مناسبت آن جهت، تدارک شود. نورالله: اگر صلاح بدانید و رأی بدهید یک نفر از علماء خالی الغرض، از اصفهان حرکت کند و به مقتضای «الشاهِدُ یَری ما لا یَری الغائبُ»[۱] برود طهران و هر قسم صلاح ملت و مجلس بوده باشد رفتار کند. ابوالقاسم زنجانی: این مطلب به طول می‌انجامد تا شخصی از اینجا برود و هرچه طول بکشد، اسباب وهن بیشتر است. بهتر این است که شرحی حضور مبارک حجتی‌الاسلام آقای آقا میر سید محمد طباطبایی و آقای آقا سیدعبدالله، مدّ ظلهما عرض شود که خود ایشان در مقام رفع این اختلاف و وهن برآمده، به هر شکل صحیح بدانند معاودت دهند ایشان را، به جهت اینکه نبض مطلب از هر جهت دست آنها می‌باشد. حاجی آقا سدهی: چون مبنای این کلمه مقدسة مشروطیت بر اتحاد است، هرگاه عموم علماء اعلام اصفهان کتباً و تلگرافا از شریعتمداران حجتی‌الاسلام آقای آقا سید عبدالله بهبهانی و آقای آقا سیدمحمد طباطبایی دامت برکاتهما رفع این اختلاف را متمنی و مستدعی شوند بجا و به موقع است. شیخ‌الاسلام: این مطلب، خیلی بزرگ و مبتنی بر محذورین[۲] است. اگر به بعض وسائل ضعیفه اصلاح می‌شد، این علماء اجلّاء طهران عاجز نمی‌ماندند. اگر باید رفع غائله شود فکر صحیح لازم دارد والا این اقدامات ضعیفه، بد نیست. این اقلّ: (محمدباقر بروجردی) متمنی از حجج اسلام و وکلاء محترم شد که رفع غائله، به هر نحو می‌دانند بفرمایند. نورالله: اگر حرکت کسی را از اصفهان صلاح می‌دانید من در حرکت حاضرم و اگر صلاح نمی‌دانید به نظر داعی، اول باید از خارج و داخل، خصوصیات مطلب را به دست آورید و به هر قسم اسباب و صلاح مجلس مقدس و حفظ شئونات علماء اعلام است جداً اقدام نمود. فعلاً نقص مطلب این است که حقیقت و نکات مطلب، درست به دست نیست. میرمحمدتقی: قبل از حرکت، رأی این است که تحقیق خصوصیات بشود. نورالله: عجالتاً من باب المقدمه خوب است تمام علماء اصفهان از مجلس مقدس رفع این اختلاف را به قسمی که حفظ شئونات علماء اعلام هم شده باشد، مستدعی شوند تا بعد تحقیق مطالب شده، هر قسم صلاح شد، اقدام شود و به همین مقرر شود. **پاورقی‌ها:** [۱] شخص حاضر می‌بیند آنچه راکه غایب نمی‌بیند. [۲] در اصل: محذورین [۲] مکاتیب و مراسیل: نامه‌ها و مرسوله‌ها

اطلاعات تکمیلی

زمان وقوع: 1286
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: گفت و گو

کنشگران و ذینفعان

مخاطب کنش: شیخ فضل الله نوری
حاکم زمان: محمدعلی شاه قاجار

موضوعات و دسته‌بندی‌ها

منبع

مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه(جلد ۱ تا ۹)
محمدحسن رجبی (دوانی)