بسم الله الرحمن الرحیم. الحَمدُ لِلَّهِ الذی هَدانا لِهذا وَ ما کُنّا لِنَهتَدِی لَولا أَن هَدانااللَّهُ وَالصَّلوةُ وَالسَّلامُ عَلی نَبیِّنا محمدٍ وَ آلِهِ تَطِیب بِذِکرِهم الالسِنَةُ وَ الافواهُ اما بعد: چنین گوید: اقلّ الانام، حسین المعتقد الاهرمی البوشهری که این ترجمه رساله‌ای است عربی، موسوم به احیاء الملّة که حقیر خدمت رؤسای دارالشورای مجلس مقدس ملی اسلامی، شیٌداللّه ارکانه عموماً، و به حضرت مستطاب السیّد السّند المؤید ملاذالانام، حجةالاسلام آقای میرزا سید محمد طباطبایی، سلمه الله تعالی خصوصاً فرستاده‌ام. شعر: الحسنی و الحسینی نسبا اباً و امّاً من بنی طباطبا [۳] ای دوای نخوت و ناموس ما ای تو افلاطون و جالینوس ما [۴] ای لقای تو جواب هر سؤال مشکل از تو حل شود بی قیل و قال ترجمان هر چه ما را در دل است دستگیر هر که پایش درگل است اَنْتَ مَولی القَوم مّن لایَشْتَهی قَد رَدَی «کَلا لَئِن لَمْ یَنْتَهِ» [۵] پوشیده و پنهان نیست بر کسانی که عالِمند بر سِیَر [۶] و اخبار، و مطلع اند بر تواریخ و آثار، و از احوال هر قوم و هر طایفه که قیام کرده‌اند و خروج نموده‌اند در هر عصری از اعصار در هر زمین و در هر دیار، می‌دانند که قیام و خروج ننموده، قومی از طرف مشرق بر عصیبت دینی و حمایت اسلامی به طور حق و راستی مانند شما ای جماعت مؤمنین مقدسینِ مجاهدین مؤیدین منصورین. ألا تَخافُوا وَ لا تَحزَّنُوا اِنَّ اللَّهَ مَعَکُم [۱]. به خدا سوگند که این قیام شما از جمله علامات ظهور قائم آل محمد است. محمد بن ابراهیم نعمانی در کتابِ غیبت، از ابی خالد کابلی به اسناد خود از امام محمد باقر(ع) روایت کرده که آن حضرت فرمود: کَأنی بِقَوم قَد خَرَجُوا بالمشرقِ یَطلَبُونَ الحَقَّ فَلا یُعْطَونَهُ ثُمَّ یَطلُبُونَهُ فَلا یُعطَونَهُ فَاذا رَأُوا ذلِکَ وَضَعُوا سُیُوفَهُم عَلی عَواتِقِهِم فَیُعطَونَ ما سَأَلُوا فَلا یَقبَلُونَهُ حَتّی یَقومُوا و لا یَدفَعُونَها اِلَّا اِلی صاحِبِکُم قَتلاهُم شُهَداء. الحدیث [۲]. یعنی‌گویا می‌بینم گروهی را که از طرف مشرق خروج کرده‌اند، حق را مطالبه می‌نمایند و به ایشان داده نمی‌شود. چون امر را بدین گونه می‌بینند شمشیرهای خود را بر دوش می‌نهند. یعنی از درِ مقاتله برمی‌آیند. پس مطلوب و مسئول [۳]شان داده می‌شود و ایشان آن را قبول نمی‌نمایند، تا آنکه با آنان از در مقاتلت برآیند و با هم بجنگند و آن قومْ آن حق را که دولت و سلطنت باشد، به احدی نخواهند واگذار نمود، مگر به صاحب شما یعنی صاحب الزمان(عج)؛ کشته‌های آن قوم شهیدانند. تا آخر حدیث. مجلسی(ره) در غیبت بحارالانوار، بعد از نقل این حدیث گوید: دور نیست اینکه این حدیث اشاره به دولت صفویه شود. خداوند کردگار، این دولت را به دولت قایم متصل گرداند. حقیر گوید: سلطنت صفویه منقرض شد. سه طبقه از سلاطین بعد از ایشان تاکنون سلطنت کرده‌اند: افشاریه، زندیه، قاجاریه؛ پس می‌گوییم شاید مراد از آن قوم رؤسای مجلس دارالشورای ملی باشد. هرکدام از ما این را می‌داند که دولت صفویه و باقی دول اسلامیه، در هر زمان مهام سلطنتشان در دست یک نفر که سلطان باشد، بیشتر نبوده؛ تمامی آن دولت‌ها مستبده و غیر مشروطه بودند. به خلاف این مجلس مقدس که زمام اختیار مهام آن در کف کفایت مردمانی است مانند شما صلحاء، حکماء، فضلاء، عقلاء و صاحبان فتوت و مروت، دارای غیرت و عصبیت و دیانت و امانت و کیاست و فراست و حمیت. لایَخافُونَ لَومَةَ لائِم [۴]. الحق، ظاهر گردید صدق قول حضرت باقر(ع) که فرمود: قَتْلاهُم شُهداءٌ، یعنی که در راه خدا کشته می‌شوند. بلی، جماعتی از سادات بنی فاطمه و از طلاب علوم دینیه در تأسیس بنیان این مجلس مقدس ملی در تهران مقتول و به فیض شهادت فایض‌گردیدند. پس از آن هم جمع کثیری در موافقت و حمایت رؤسای این مجلس از اهل آذربایجان مقتول و شهید شدند. شاید مراد از قومی که در آیه شریفه: یا أیُهاالذینَ امَنوا مَّن یَرتَدَّ مِنکُم عَن دینِهِ فَسَوفَ یأْتِی اللَّهُ بِقَوم یُحِبُّهُم و یُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَی المؤْمِنینَ أَعِزَّةٍ عَلَی الکافِرینَ... [۱] تا آخر؛ این قوم عزیز بوده باشد. ترجمه آیه این است: «ای زمره آنهایی که ایمان آورده‌اید! هر کس برگشت از شما از دین خود، پس زود است که بیاورد خداوندگروهی راکه دوست داردشان و دوست دارندش فروتنان بر مؤمنان و با هیبتان بر کافران». تأیید و تقویت می‌دهد این را آنچه علی بن ابراهیم قمی در تفسیر خود گفته که نازل شده است این آیه در حق مهدی امت و اصحاب او. شیخ طبرسی(ره) در مجمع البیان‌گوید: که ممکن است اینکه، نبوده باشد آن قوم در وقت نزول این خطاب و این آیه غیر موجودین. یعنی آن قوم هنوز ازکَتَم عدم [۲] به وجود نیامده بودند. پس آن شامل می‌شود بر کسانی که بدین صفت متصف باشند تا قیام قیامت. مرحوم فیض در صافی در تفسیر این آیه شریفه‌گوید: منافاتی میانه این دو روایت نیست بر آنچه ما محقق داشتیم آن را در مقدمات کتابمان از جایز بودن تعمیم. حقیر گوید: مفسرین فریقین را در تفسیر این آیه شریفه چند قول است: اهل سنت گویند که آن قوم، ابوبکر و اصحاب اویند که به امر تدین مقاتله نمودند. بعضی از شیعه گفته‌اند مراد از قوم علی ابن ابی طالب(ع) و اصحاب اویندکه با معاویه و خوارج مقاتله نمودند. و بعضی از ایشان گفته‌اند آن قوم مهدی امت و اصحاب اویند که در آخرالزمان برمیخیزند و با دشمنان خدا محاربه می‌نمایند. چنانکه از قول شیخ طبرسی(ره) ما مذکور داشتیم. نظام الدین نیشابوری در تفسیرش بعد از ذکر اقوالی چند گوید: یاری کننده مذهب شیعه را می‌رسد که بگوید، چه چیز دانا می‌کند تو راکه خداوند تعالی نیاورد قومی راکه محاربه کنند با آنان؟ و شاید مراد از آن به خروج مهدی باشد، زیرا که محاربه با کسانی که بر دین و آیین پیشینیان است همانا محاربه با پیشینیان خواهد بود. پس می‌گوییم: شاید مراد به رؤسای این مجلس مقدس خواهد بود که بر ضد مرتدّین این زمان برخاسته‌اند. امروزه در ایران‌گروه بسیاری هستندکه از دین اسلام برگشته‌اند و مرتدّ شده‌اند. این مطلب بدیهی است؛ کسی نباید منکر آن شود. بنابر این دور نخواهد بود که امر این مجلس مقدس متدرجاً قوّت و انتظام یابد و بر مرتدّین غالب شود و حق به مرکز خود قرار گیرد. پس حضرت مهدی آخرالزمان ظاهر شود. آنگاه آن قوم، دولت و سلطنت را واگذار و تسلیم به آن حضرت نمایند. در بعضی کتب اخبارات نوشته‌اند: یَخرُجُ ناسٌ مِنَ المشرِقِ فَیُوَطَئونَ لِلمَهدیّ یعنی سُلطانَهُ. یعنی: خروج می‌نمایند قومی از طرف مشرق که مهیا می‌کنند، بساط خلافت و سلطنت حضرت مهدی(عج) را. مخفی نماناد که مراد از شرق، بلاد ایران است و آن خراسان و عراق و اصفهان و فارس و آذربایجان است. مانعی نیست که ان شاءالله تعالی امر این مجلس قوّت یابد و مستقل گردد؛ چراکه قوّت دینیه عصبیت است. و قوّت دینیه، سبب زیادتی اصل اساس دولت می‌شود؛ به حسب تجربه و آزمایش [...] پس می‌گوییم الحق، قیام ننموده و برنخاسته قومی و طایفه‌ای از اهالی ایران زمین در تقویت و معاونت این مجلس شورای ملی اسلامی و موافقت ننموده‌اند با رؤساء آن، مانند اهالی آذربایجان. پس می‌گوییم دور نیست که بوده باشد حرکت و قیام اهالی آذربایجان به نصّ روایتی که در غیبت نعمانی است که حضرت صادق(ع) می‌فرمایند که پدرم حضرت باقر(ع) فرمود: لا بُدَّ لَنا مِن اَذربیجان لا یَقومُ لَها شَیءٌ فَإِذا کانَ ذلِکَ فَکونوا أحلاسَ بُیُوتِکُم و ألبِدوا ما ألبّدنا و النَّداءُ و خَسفٌ بِالبَیداءِ فَاِذا تَحَرّک مُتَحرّکٌ فَاسعَوا اِلَیهِ وَ لَو حَبواَ وَاللَّهِ لَکَاَنی أَنظُر اِلَیهِ بَینَ الرُّکنِ والمَقام یُبایِعُ النّاسَ عَلی کِتاب جَدیدٍ عَلَی العَرَب شَدیدٌ و قالَ وَیلّ لِلعَرب مِن شَرِّ قَد اقْتَرَبَ. یعنی: لابد و ناچاریم ما از دیدن حرکت و قیام اهالی آذربایجان که طاقت مقاومت آن هیچ چیز ندارد. پس هرگاه چنین شد شما بوده باشید فِراش‌های خانه‌های خود، یعنی آرام و قرار داشته باشید و از جای خود حرکت منمایید. منتظر ندای اسمانی و خَسف [۱] لشکر سُفیانی [۲] در بیدا [۳] بوده باشید. پس چون حرکت‌کننده حرکت نمود، بشتابید به سوی وی، اگر چه به راه رفتن از سر دست‌ها و زانوها باشد. و آن حرکت‌کننده،کنایه از حضرت قائم(عج) است. به خدا سوگند،گویا می‌بینم به سوی وی که میانه رکن و مقام ایستاده و مردم با او بیعت می‌نمایند برکتابی و حکمی تازه که بر عرب‌گران و دشوار است. و فرمود: وای بر عرب از شرّی که به جهت ایشان نزدیک شده است. به جان خودم سوگند که گاهی اهالی آذربایجان در حمایت و یاری اسلام و مسلمین مثل امروزه برنخاسته‌اند و این علاماتِ متصله به ظهور قائم است، چون خروج سفیانی و خراسانی و یمانی. و اما شرّ موعود برای عرب، آن هم در این ایامْ موجود و معیّن است به اقسام و انواع مختلفه؛ در یمن و در شام و عراق و حجاز و مصر و سایر جزیرةالعرب از حرب و قتال و طاعون و وبا و طوفان و غرق و جور و ستم و ناایمنی طرق و شوارع [...] پس بدان که امیرالمؤمنین(ع) خبر داده است از پاره‌ای حوادث و وقایع که بعد از وی در این امت واقع خواهد شد، از آن جمله از غیبت قائم(عج) و ازاختلاف مردمان در خصوص حیات و ممات او و خبر داده است که طلوع می‌کند ستاره درخشانی از طرف مشرق و گردانیده است آن را علامت از برای قیام قائم(عج). و فرموده است که می‌درخشد قمر شما مانند ماه شب چهارده. و مراد از قمر در این جا خود قائم است. امیرالمؤمنین(ع) قائم را تشبیه نموده است به ماه چهارده. م. امیرالمؤمنین(ع) بعد از ذکر وقوع آن حوادث فرموده: ظاهر می‌شود بنده‌ای از عبادالله الصالحین از بلاد مشرق که متصف است بدان صفت حمیده که او می‌گستراند بساط داد و معدلت را و آماده می‌کند اساس سلطنت را به جهت قائم آل محمد(ص). آنگاه ظاهر می‌شود آن حضرت، و زمین را پر از عدل و داد می‌کند چنانکه پر شده باشد از جور و ستم. پس می‌گوییم ممکن است که ستاره مذکور کنایه باشد از مؤسس بنیان دارالشوری و بانی مجلس مقدس ملی، اِعْنِی حضرت السید السند من عندالله: آقای میرزا سید محمد طباطبایی، سلّمه اللّه تعالی [...] شیخ طبرسی(ره) در مجمع البیان در تفسیر آیه شریفه والّذینَ استَجابُوا لِرَبِّهِم و أقامُوا الصَّلوةَ و أمرُهُم شُوری بَینَهُم و مِمّا رَزَقنا هُم یُنفِقُونَ [۱] فرموده است: شوری بر وزن فُعلی مشتق از مشاوره است و آن به معنی مفاوضه درکلام است، یعنی مشارکت داشتن با هم در سخن‌گفتن تا حق ظاهر شود، برای آنکه متفرّد و خود رأی نشوند در امری تا آنکه مشاوره نمایند با غیر از خودشان در آن امر. و گفته شده است معنی آیه شریفه این است که جماعت انصار قبل از اسلام و قبل از تشریف آوردن رسول خدا به مدینه، مجتمع می‌شدند و با هم مشورت می‌کردند. پس از مشورت، آن کار را می‌کردند. پس خداوند تعالی در این آیه شریفه از برای همین صفت، ایشان را ستود و مدح فرمود. و قول دیگر آن است که مشاورت ایشان در این خصوص بود که چون به ظهور خاتم‌انبیاء(ص) و ورود نقباء خبر یافتند در خانه ابوایوب انصاری جمع شدند و مشورت نمودند در ایمان آوردن به رسول خدا(ص) و نصرت به وی کردن. پس این امر دلیل شود بر فضیلت مشاوره در امور، و روایت است از رسول خدا(ص) که فرموده‌اند: ما مِنْ رَجُل یُشاوِرُ اَحدَ إِلَّا یَهدی اِلَی الرُّشدِ. یعنی: نیست مردی که مشورت نماید باکسی مگر آنکه هدایت کرده می‌شود به سوی راه حق. پس بوده باشید شما ای جماعت مجاهدین مؤیدین! مشورت‌کنندگان غیر مستبدین با درایت [و] کفایت حُماتِ ثقات [۲] انصار دین خدا و انصار رسول او، مانند جماعت انصار در صدر اسلام در شرکت داشتن با هم در سخن سرایی در امور عامه مسلمین و احقاق حقوق مظلومین و دفع کنید از برادران ایمانی خود شرّ مستبدین را و قیام نمایید از برای احیاء ملت خیرالبشر تا بوده باشید مقدمةالجیش از برای امام ثانی عشر، حضرت مهدی منتظر عجل اللّه فرجه. والسلام علیکم و رحمة اللّه و برکاته. **پاورقی‌ها:** [۱] اعراف، ۴۳: سپاس خدایی که ما را بدین راه رهبری کرده و اگر ما را رهبری نکرده بود راه خویش نمی‌یافتیم. در اصل: طه، ۴۳. [۲] سلام و درود بر پیامبر ما محمد و خاندانش که زبان‌ها و دهان‌ها با یاد ایشان خوشبو می‌شوند. [۳] نسبت او [طباطبایی] حسنی و حسینی است از طرف پدر و مادر و از سادات بنی طباطباست. [۴] مثنوی معنوی، دفتر اول، [۵] مثنوی معنوی، دفتر اول، ملاقات پادشاه با طبیب الهی. کَلّاً لَئِنْ لَمْ ینَتَهِ، قسمتی از آیه ۱۵ و ۱۶ سوره علق است. اصل کامل آیه چنین است:کَلا لَئِن یَنتَهِ لَنَسفَعَاً بِالنَّاصِیَةِ ناصِیّةٍ کاذِبَةٍ خاطِئَه، یعنی: حقا که اگر باز نایستد موی پیش سرش را می‌گیریم و می‌کشیم، موی پیش سر دروغگوی خطاکار را، ترجمه تمام بیت آخر چنین است: تو پیشوای قومی، آن کسانی که تو را به پیشوایی نمی‌خواهند اگر از این مخالفت خود برنگردند، نابود و هلاک شوند. [۶] جمع سیره: شرح حال [۱] ترجمه متن بالاکه قسمت اول آن مأخوذ از سوره فصلت، آیه ۳۰ است، چنین است: نترسید و محزون نباشید که خداوند با شماست. [۲] غیبت نعمانی، ص ۲۷۳؛ بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۲۴۳. [۳] خواسته شده [۴] مائده، ۵۴: از ملامت هیچ ملامتگری نمی‌هراسند. [۱] مائده، ۵۴ [۲] نهانگاه نیستی [۱] فرو رفتن به زمین [۲] به موجب روایات شیعه و برخی از روایات اهل سنت، نزدیک ظهور حضرت مهدی، قائم آل محمد، مردی به نام سفیانی به قصد تخریب خانه خدا به سری مکه حرکت می‌کند و در بیداء زمین، او و همراهانش را به کام زمین می‌کشد. [۳] بیداء: نام زمینی ریگزار میان مکه و مدینه و نزدیک به مکه است. معجم البلدان، جلد اول، ص ۵۲۳. [۱] شوری، ۳۸: آنان که دعوت پروردگارشان را پاسخ می‌گویند و نماز می‌گزارند و کارشان بر پایه مشورت با یکدیگر است و از آنچه به آنها روزی داده‌ایم، انفاق می‌کنند. [۲] حمات ثقات: حامیان مورد اعتماد