خدمت ذیشرافت جناب مستطاب حجةالاسلام آقای ثقةالاسلام و جنابان مستطابان آقایان علماء اعلام دامت برکاتهم. به تأییدات غیبی حضرت صاحب الامر عجل الله فرجه در راه وصول این مقصد و سعادت و حصول اسباب نجات وطن‌گرامی بحمدالله والمنّه آنچه تا امروز پیش آمده مایه شرف و افتخار ایران و حیرت جهانیان است و یک مرتبه عیب‌جویان خارجه با نهایت تعجب و تحسین، عقاید سابقه خود را در حق ایرانیان تکذیب‌کردند و تهمتِ «مانع ترقی بودن اسلام» از اذهان اجانب رو به زوال گذاشت و به جبران سوءنظری‌که تاریخ ازمنه اخیره نسبت به ایران ذخیره داشته، صفحه سعادتی به حال این مملکت باز شد و عقلا معترف شدند: کاین طفل یک شبه ره صد ساله می‌رود. و در این حرکت غیورانه ملی الحق ترقی فوق‌العاده آذربایجان چنان در خط استقامت و طریق سلامت سیر می‌کرد که سرمشق ممالک [۲] دیگر ایرانیان شده، مساعی ممدوحه‌اش در استحکام اساس مقدس مشروطیت ضرب‌المثل بود. لیکن با نهایت تأسف از چندی به این طرف دیده می‌شود که خط حرکت از استقامت اولی که مایه افتخار ایران بود خدا نخواسته به انحراف متمایل می‌شود و این تمایل، با استعداد طبیعی و استحقاق مُکتَسبی [۳] آذربایجان به قدری نامناسب و نارواست که اگر مدت قلیلی سوءاتفاقات به توارد و تکاثر [۴] نمی‌رسید، هیچ قلم ایرانی نژاد را گوارا نبود در حق برادران غیور آذربایجانی از جاده کوبیده شُکر و ثنا به سنگلاخ ملامت، تغییر مسلک نماید. ولی آذربایجان رکن رکین ایران است. هر نیک و بدی از آنجا طلوع نماید، در تأمین [۵] و تخریب سعادت ایران اثر کلی دارد و به مناسبت اهمیت سرحدّی مخصوصاً پاره‌ای مذاکره که در افواه آذربایجانی در حقیقت استقلال ایران را سمّ قاتل است و با فرط وطن پرستی و غیرت ملیت که از خصایص اهل آذربایجان است چنان تباین دارد که ابدأ نمی‌توان باورکردکه هرکس مختصر اطلاعی از پولتیک [۶] دول و اوضاع ملل دارد، با داشتن درد وطن راضی شود که از اسباب تنصیف [۷] ایران ذره‌ای به اذهان خطور کند. پس حکم قطعی داده می‌شود که منشأ پاره‌ای حرکات جاهلانه و افکار مضرّه، فقط مغرضین داخل و خارج است که اعتراض خودی و بیگانه را مثل مکروب [۱] امراض مُسریه به اذهان ساده‌دلان جای داده، سلامت وطن را به مخاطره می‌اندازند. توقع داعیان اصالتاً از جانب خود و وکالتاً از طرف عموم ایرانیان متوجه است بر عقلای آن مملکت [۲]، مثل جنابان مستطابان عالی و سایر اجلّه و سرآمدان ملت که چرا در رفع مواد مخربه وطن بذل همت نمی‌فرمایند و می‌گذارند در ریشه استقلال ایران به قدری اثر کند که خدای نخواسته از این همه مجاهده و اهتمامات، جز ندامت حاصلی برده نشود؟ به مشکلاتی که امروز تمام نقاط ایران را احاطه نموده است نظر دقیقی عطف فرمائید. مشکلات را با ضعف حاضر دولت که از مقتضیات خرابی‌های فوق‌العاده است مقایسه و مخاطرات خارجه را که به آن علاوه نمائید انصاف خواهید داد که اگر ملت ایران بخواهد مظالم قرون عدیده را در چند ماه برطرف نموده، بر عدل‌کامل نایل شود جز انقلابات عمومی و گسیخته شدن سلاسِل [۳] امنیت، نتیجه دیگر نخواهد بود و در وقوع حادثه هم بدون ملاحظه نقصان و بلکه فقدان اسباب مجریه، احتمال اغفال و اهمال به دولت دادن، در حقیقت تعمدی است که متضمن هزار قِسْم فتنه و فساد است. خلاصه جنابان مستطابان عالی و همه عقلا و وطن‌پرستان مملکت عزیز آذربایجان را قَسّم می‌دهیم به همان حضرت صاحب الامر عجّل الله فرجه - که به جز توجه آن مقام مقدس در رفع این همه مشکل پناه دیگر نداریم - شدت اقدامات عوام را به هر وسیله است ممانعت فرمائید که امروز مزاج مملکت خیلی علیل است و طاقت این همه شداید را ندارد. مبادا خدای نخواسته این ملت بیچاره در زیر سنگینی بار، مضمحل شود و در موقع اضمحلال، عار این شئامت [۴] را در صفحه اخیر روزگار به یادگار بگذارید که بعد از خواب طولانی بیدار شدیم که به خواب ابدی برویم. خادم اخوان مؤمنین: عبدالله الموسوی البهبهانی، محمدابن صادق الطباطبائی **پاورقی‌ها:** [۱] میکروب [۲] ولایات، استان‌ها [۳] کسب شده [۴] توارد و تکاثر: پیاپی و فراوان [۵] آرامش‌بخشیدن، برقرار کردن امنیّت [۶] واژه‌ای انگلیسی به معنای سیاست [۷] دو نیمه کردن