با اینکه هنوز بیشتر از هشت ماه از عمر مبارک مجلس شورای ملی ایران نگذشته کارهای بسیار عمده انجام داده و خرابی‌های بسیار بزرگ اصلاح نموده به قسمی که عقلای عالم را به حیرت انداخته پارلمنت‌های سیصد ساله یوروپ را مسئله‌آموز گشته است. از جمله کارهایی که پارلمنت ایران نموده است احداث «بانک ملی» است که در حقیقت تمام امتیازات نافعه ایران را برای خود ایرانیان مهیا ساخته، دست طمع خارجه را از گرفتن امتیازات ایران کوتاه کرده است. دیگر از کارهای بزرگی که مجلس شورای ایران در این مدت کرده موازنه دخل و خرج دولت ایران است که شش کرور تومان کمی دخل بر خرج را بدون زیاد کردن مالیات و ظلم بر احدی، پیدا کرده و حاجت قرض را از دولت ایران دور کرده است. دیگر از کارهای مجلس شورای ملی، ترتیب ادارات دولتی و انحصار وزرا در هشت وزیر و مسئولیت هر یک از آنها است. علاوه بر کارهای جزئی ضروری از این قبیل، کارهای بزرگِ بسیار نموده که مجالس شورای بزرگ دنیا بعد از پنجاه و یا صد سال نمی‌توانستند آن اندازه کارهای بزرگ اصلاح کنند. خردمندان جهان به قوّت عقولِ دوربین خود می‌توانند مآل این مجلس شورای اعظم را بفهمند که تا چه درجه ترقی خواهد نمود و بزرگی و عظمت را بر درجه بالاتر از تمام مجالس شورای ملی عالم خواهد گذاشت. زیرکان دنیا خوب ملتفت هستند که در این مدتِ کم چگونه این مجلس، توجه قلوب سیصد و شصت میلیون نفوس مسلمانان عالم را به خود جذب نمود و همه را حامی خود ساخت. چرا مسلمانان جهان حامی مجلس شورای ایران نباشند در صورتی که تمام خرابی‌های امور مسلمانان جهان در سایه این مجلس روحانی نورانی اصلاح خواهد پذیرفت؟ دین حق اسلام از همت این مجلس در آینده به تمام اطراف عالم نورپاشی خواهد نمود. آیا دشمنان روباه تدبیر، فیل بدن را در چنین زمان باریک بدون پنجه شیر ژیان مجلس شورای ملی اسلام می‌توان در هم شکست؟ آیا پراکندگی قلوب رمیده مسلمانان جهان را بدون وسیله، مّهبطٍ[۱] فیض الهی هیئت جامعه شورای ملی می‌توان به اتفاق آورد و به وسیله اتفاق، قوّت رفته را تحصیل کرد؟ حالا باید فهمید که حفظ این نعمت بزرگ و عَطیَّت سترگ، در اتحاد و اتفاق و جلب احبّا[۲] و تکثیر اولیا، و زیاد کردن اعوان و انصار است به قول لَیِّن و برهان بَیّن، و یا در شقاق و اختلاف و نفاق و فحش دادن و دشنام گفتن و تهمت و افترا بستن در جراید و صبح نامه‌ها و شب نامه‌ها و منابر و معابر و مجالس و محافل و اِزاله[۳] شرف از هر طرف و بردن ناموس عموم ملت و القاء بغض و عداوت در میان اهل مملکت؟ معلوم است که شخص عاقل متمدن، شقّ ثانی را ترجیح نمی‌دهد بر اول، تا چه برسد به عابد متدین [...] خدای علیم و رحمن رحیم هدایت کند اشخاصی را که در جراید ایشان نیست مگر فحش و دشنام و تهمت و بهتان به این و آن و مسخره و استهزاء و دعوت به شقاق و نفاق که لازمه اقلام[۴] ایشان است و عنقریب می‌بینیم که فحش تمام شده و جراید ایشان به کلی خوابیده چرا که مطلب دیگر ندارند. ای برادر من در انسانیت! اگر خدای نکرده متدین نیستی متمدن باش و سیاسی. همه خلق جهان می‌دانند که عموم جرایدِ امم متمدنه خارجه آزاد است به آزادی مطلق. آیا در آنها هیچ فحش و دشنام و تهمت و بهتان به یک فردی از افراد انسان یافت می‌شود تا چه برسد به سلطان و بزرگان؟ آیا هیچ ناموس و شرف یکی از افرادِ ملتِ خود را به واسطه فحش و بهتان می‌برند؟ غیر از تعریف و تمجید از ملت خود در جرایدِ آزاد عالم چیز دیگر می‌بینی؟ نمی‌دانم در این مسئله مقلّدِ که هستی؟ مگر نمی‌دانی هر قلمی‌که روی کاغذ می‌گذاری و هر کلمه را که می‌نگاری کرام الکاتبین عیناً آن را برای تو می‌نویسند؟ و اگر در دنیا آزادی، در آخرت مسئول خواهی بود. حتماً، چطور شده است که در طلب آزادی، تأسّی به خارجه می‌کنی و اما در حفظ شرف و ناموس اهل مملکت و افراد ملت و ابناء وطن، تأسّی نمی‌کنی؟ مگر هرگز به گوشت نرسیده: بزرگش نخوانند اهل خرد که نام بزرگان به زشتی برد **پاورقی‌ها:** [۱] محل فرود آمدن [۲] جمع حبیب: دوستان [۳] از بین بردن [۴] جمع قلم