کنشگران / عالمان دینی

متن خلاصه هوش مصنوعی

متن با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چه دلیلی از عقل و نقل، اجتماع رأی افراد غرض‌ورز و فاقد عصمت، عدالت و علم به باطن و مصلحت خلایق را برای اعطای مرتبه‌ای بزرگ به هر فردی و وجوب اطاعت از او، حتی اگر مانند معاویه و یزید باشد، تأیید می‌کند. در ادامه، بر این نکته تأکید می‌شود که شناخت مسائل دین و اداره امور دنیوی و اخروی مسلمانان باید به فردی امین، مصون از خطا و عالم به احکام الهی سپرده شود که چنین فردی جز خدا و پیامبر نیست. سپس، با استناد به اتفاق شیعه مبنی بر اینکه مراد از اولوالامر، ائمه معصومین (ع) هستند، وجوب اطاعت از سلطان ظالم و جاهل به احکام الهی را قبیح دانسته و نتیجه می‌گیرد که عقل و نقل بر لزوم عصمت و علم کامل برای کسی که اطاعتش واجب است، تأکید دارند، مگر در شرایط اضطرار که اطاعت مجتهد عادل واجب می‌شود. در پایان، بیان می‌شود که نهایت آنچه از ادله استنباط می‌شود، نیابت مجتهد در اموری مانند مرافعات، احکام، ولایت بر اموال صغار و غایبان و تقسیم خراج است، نه ولایت مطلق بر اموال امام.

متن کامل گزارش

کدام دلیل دلالت می‌کند از عقل و نقل که به اجتماع رأی جماعتی از ارباب غرض که نه معصوم باشند و نه عدالت و نه علم به باطن مردم داشته باشند و نه علم به مصلحت خلایق داشته باشند، چنان مرتبه بزرگی از برای هر بی‌سر و پایی ثابت‌کنند و همین که رأی ایشان بر یکی قرار گرفت باید متابعت او کرد، هر چند مثل معاویه و یزید باشد. دانستن مسائل دین با آن همه وفور و اَشکال و اغلاق [۱] و موافقت مصالح عامه مسلمین و سیاست و ریاست در جمیع آفاق و ترویج امور دین و دنیای اهل عالَم، باید به‌کسی موکول باشد که امین باشد و محفوظ باشد از خطا، و جاهل و نادان به حکمی از احکام... نباشد، و چنین کسی را غیر از خدا و پیغمبر نمی‌شناسد و تعیین نمی‌تواند کرد. به اتفاق شیعه، مراد از اولوالامر، ائمه طاهرین علیهم السلام می‌باشند... و امر کردن الهی به وجوب اطاعت مطلق سلطان -هر چند ظالم و بی‌معرفت به احکام الهی باشد- قبیح است. پس عقل و نقل معاضدند در اینکه کسی که خدا اطاعت او را واجب‌کند، باید معصوم باشد و عالِم به جمیع علوم باشد؛ مگر در حال اضطرار و عدم امکان وصول به خدمت معصوم، که اطاعت مجتهد عادل مثلاً واجب می‌شود. غایت آنچه از ادلّه مستفاد می‌شود، نیابت مجتهد است در اموری که وظیفه امام است در مرافعات و احکام و ولایت بر اموال صغار و غُیَّب [۲] و تقسیم خراج اراضی خراجیه و اموال، نه ولایت او بر اموال امام به هر نحو که خواهد تصرف‌کند. **پاورقی‌ها:** [۱] مشکلات، صعوبت‌ها [۲] غُیَّب: جمع غایب: غایبان، غیر حاضران

اطلاعات تکمیلی

زمان وقوع: 1187
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: فتوای فقهی

کنشگران و ذینفعان

مخاطب کنش: عامه مردم
حاکم زمان: فتحعلی شاه قاجار

موضوعات و دسته‌بندی‌ها

منبع

مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه(جلد ۱ تا ۹)
محمدحسن رجبی (دوانی)