قربان وجود مغتنمت گردم. بدون این که اظهار دردهای دل را نموده غم بر غم آن دوست مبتلا به مِحَن[۱] و غریب وطن بیفزایم شروع به مطلب را صلاح می‌دانم. در خصوص تمدید مرخصی[۲] با رفقا مذاکره نمودم. در بدو نظر، همه صلاح دانستند که مدت را دو ماه نموده عریضه را تقدیم مجلس نمایم. بعد خودم فکر و ملاحظه ثانوی کردم، بعضی اشکالات به نظر رسید. بعض از آنها را به طریق اجمال لازم است عرض نمایم. معلوم می‌شود هنوز کینه و عداوت...[۳]های انسان صورت از قلبشان خارج نشده و به مقاصد نامشروعشان که وجود حضرتعالی را سد محکمی در جلو خود و راه حرکت به سوی آنها فرض کرده‌اند، نائل نشده‌اند. این است که روزی که شعبات مجلس معین و اسم حضرتعالی هم جزو شعبه اول قرائت شد، اشخاص معلوم‌الحال فورا شروع به هیاهو نمودند که چرا باز در مجلس اسم تقی‌زاده را می‌برید. از جمله آن اشخاص بود برادر صدرالعلماء، و جمع شده بودند که عریضه به مجلس بنویسند. آن وقت هنوز اینها مجلس افسادی در ظاهر نداشتند. حالا که اسباب را فراهم نموده، در مسجد جامع اجتماع نموده، اول حقوق را عنوان کرده، بعد از آن از شاهزاده‌ها بودن نائب‌السلطنه و تشکیل سنا و اجرای احکام [مراجع] نجف [را] به زبان می‌آورند و در پی عنوانات دیگر هم هستند. با این حال قطعاً اگر این مسئله در مجلس مطرح بشود، اگر آنها هم بر فرض غافل باشند، از مجلس بر آنها اشاره خواهد شد که تعاقب نموده، زیاده بر این بر مظلومیت و مقهوریت آن سید بیچاره[۵] بیفزایند. این بود که بنده را به تردید افکند و همین نکته را به رفقا اظهار کردم تصدیق شد. علاوه بر رفقا، محرمانه با آقای حاجی میرزا زین‌العابدین[۶] و آقای ذکاءالملک[۷] هم صحبت کردم. هر دو ملتفت این نکته بودند. صلاح ندانستند که در مجلس اظهار بشود و مخصوصاً ذکاءالملک گفتند که به آقا بنویسید که صلاح نیست در مجلس مطرح شود. همین طور باشند تا ببینیم چه پیش آید. لازم بود که این نکته را به عرض حضور مبارک برسانم. باز هر طور صلاح بدانید مرقوم فرمایید اقدام بشود. و این را هم عرض بکنم تا وقتی که رفع محذور بشود، حضرتعالی معذور و در واقع مجاز هستید. و البته رفقا، وضع طهران و وقایع جاریه و حوادث یومیه را تفصیلاً به عرض می‌رسانند، احتیاج به تکریر[۱] بنده ندارد. همینقدر عرض می‌کنم که وضع خوب نیست. وزراءِ حالیه متزلزل، مشغول اصلاح کابینه هستند. از همه زیادتر به بیچاره نواب[۲] تاخت می‌آوردند به واسطه یک نطق و تعرض مؤتمن‌الملک در مجلس خصوصی. دیگر دست از او برداشته‌اند و راضی به باقی ماندن او در کابینه هستند. اما بعضی‌ها در باطن ممکن نیست از تخریب او منصرف شوند. تا خدا چه خواهد. زیاده تصدیع است. الاحقر الجانی: محمد خیابانی **پاورقی‌ها:** [۱] جمع محنت: رنج‌ها [۲] مراد، اجازه مرخصی برای تقی‌زاده و صحبت با وکلای دمکرات (رفقا) است. [۳] نقطه‌چین از خود خیابانی است. [۴] شاید سید یعقوب صدرالعلما نماینده دمکرات از خراسان در مجلس دوم باشد که در سال ۱۳۳۶ ق درگذشت. [۵] ظاهراً مراد سید عبدالله بهبهانی است که حدود یک ماه و نیم قبل از آن ترور شد. [۶] حاجی میرزا زین‌العابدین قمی، وکیل علمای نجف در مجلس دوم بود و در ۱۰ محرم ۱۳۲۹ ق درگذشت. [۷] منظور، محمدعلی فروغی رئیس مجلس آن زمان است. [۸] تکرار کردن [۹] حسینقلی خان نواب