این ایام هم ترتیبات مثل زمان استبداد است، زیرا که زمان استبداد هم جماعتی از اشراف و محترمین، به جهت حفظ مقامات خودشان، شخص پادشاه را یک وجود مقدس لازم‌الاطاعه تصور می‌داشته، فرمانبرداری آن را لزوماً به قلوب مردم رسوخ می‌داده، حدودی و شئونی به جهت پادشاه، قرار و جاری می‌داشتند. حالا هم عنوان یک "آزادی" کرده شده در عنوان مشروطیت؛ ولی هر کس یک سازی می‌زند و یک دسته به جهت خود مرتب داشته، همان محسنات تصوری خود را رسوخ به قلوب اتباع خود داده، هر امری از آن مقام صادر شود، لازم‌الاطاعه دانسته، در مقام اجرا می‌شوند؛ دیگر اصلاً ملتفت خیر و شرّ و حُسن و قُبح آن عمل نیستند. پس، ترتیبات حالیه را هم می‌توان تعبیر زمان استبداد نمود؛ والا، این نحو اختلافات و تشکیل احزاب و فِرَق لازم نبود که منجر به این مفاسد شود. اصلاً و مطلقاً هیچیک از وکلا و وزاری کابینه و علمای روحانی و فِرَق مختلفه و احزاب، حق ندارند که از قوانین موضوعه خارج شوند و مقام مقدس مشروطیت را در نظر عامه این نحو موهون نمایند... از روزی که افتتاح مجلس شده، بعضی روزها [وکلا] مشغول در تعیین رئیس کمیسیون، بعضی روزها مشغول تعیین منشی بوده‌اند؛ اصلاً و مطلقاً، در خیال جلوگیری از یک خرابی و یا اصلاح از مفسده‌ای و یا تحصیل یک منفعتی و یا تدبیری در آسایش یک ملتی کرده باشند، نبوده. واقعاً، اسباب حیرت است که چرا باید مجلس که به این خون‌جگر تحصیل شده، این نحو باشد؟ فَاعتَبروا یا اُولی الابصار[۱]. چون مُحَرًّمین[۲] و مغرضین این بساط مقدس ساعتی آسوده نیستند، دیدند که اوامر حجج اسلام از ناحیه مقدسه نجف اشرف مورد توجه ملت است، [لهذا] در مقام نگارش بعضی جعلیات گردیده، به اشکال مختلفه نگاشته می‌شده. بر حسب آن نگارش‌ها، اوامری می‌آمد که موجب بعضی حیرت‌ها می‌شد. از قراری که شنیده شد، روز گذشته از مجلس مقدس تلگرافی مفصل خدمت حجج اسلام کرده شده که مفادش این بود که: تلگرافات عرایض از ایران [را] تا از امنای واقعی حجج اسلام نباشد، محل اعتبار ندانند؛ چه، مغرضین در این مقام بر آمده که اوامر مطاعه را در انظار ملت از اهمیت بیاندازند. امید است که این تلگراف موجب توجه شود؛ قلوب منوره حجج اسلام، به القاءِ شبهات درباره ساعیان حفظ استقلال مملکت مشوب نشود. **پاورقی‌ها:** [۱] حشر، ۲: پس عبرت بگیرید ای صاحبان بینش. * واقعات اتفاقیه در روزگار، ج ۲، ص ۵۴۵. [۲] تحریم کنندگان