محض این که با آقایان شرکتی داشته باشم و یک کلمه زیاد گفته باشم و بر کلمات آنها، عرض می‌کنم: همین دماء شهدا بود که محرک سلسله غیرت و تمام همت آن طایفه بزرگ و پیشوایان دین شد. این طبقه که مقام آنها مداد العلما افضل من دماء الشهدا[۱] است، به تمام همت جهد و کوشش کردند و در حقیقت این اقدامات آنها خودش یک نوع تشکری بود که در مقابل احسان شهدا کردند. آن وقت شروع می‌کنم به این که تشکر از احسان محسن و انعام مُنعِم، نه تنها از قضایای عقیده است، بلکه این از مقررات خلقت است؛ چنانچه ملاحظه می‌کنیم تمام جنبندگان عالم بر حسب وجدان، خودشان را مسئول می‌دانند در مقابل احسان، شکرگزاری کنند. در شریعت انسانیت اجازه داده می‌شود که در مقابل اسائه مَسیثین[۲]، صفو[۳] و عفو و تجاوز باشد. ولی وجدان اجازه نمی‌دهد، خصوص آن احسان عام العامی که اثرش شامل حال انسان باشد فراموش بشود یا در طاق نسیان گذارده شود. این است که لسان معصوم فرموده است: مَن لَم یَشکُر النّاسَ لَم یَشکُر الله. البته همه اهل عالم نگرانند که از این ملت در چنین موقع نسبت به ذوی‌الحقوق خود چگونه احساس سپاسگزاری می‌شود، ولی حقوق بزرگان چندان عظیم است که زبان ما از ادای وظیفه شکر از آنها قاصر است. لکن صفحات تاریخ عالم خصوصاً تاریخ اسلام از شرح مجاهدات و کرامات معجزنمای آنها که در ردیف بزرگترین خدمات اولیای سابقین اسلام محسوب است، مشحون خواهد گردید، و اسامی شریف ایشان زینت افزای اوراق می‌شود، و طبقات آتیه را در قرون مدیده شریک تشکرات ما خواهد ساخت. پس در این افتتاح شروع، اول تکلیفی که از طرف عموم ملت فرض ذمه نمایندگان است تشکر و سپاسگزاری از بزرگانی است که در استحکام اساس مشروطیت و استحصال سعادت ملت از هیچگونه مجاهدت و فداکاری مضایقه و خودداری نکردند. لهذا من خواهش می‌کنم که عموم وکلا تشکرات صمیمانه خود را از مساعی جمیله میرزا حسین طهرانی، نور الله تربته و آقای ملا محمدکاظم خراسانی و آقای آقا شیخ عبدالله مازندرانی، متع الله المسلمین بطول بقائِهما، از همین جا به پاسبانان اقدس علوی تقدیم کنند که در این طول مجاهدت، سنن اسلام را احیا کردند و برخلاف القائات قاصرین[۱] و مؤسسین که اذهان خارج و داخل را نسبت به حقیقت اسلام مشوب[۲] کرده بودند، تصفیه فرمودند. واضح‌تر عرض کنم که مُفترین[۳] و مغرضین زیاد بر آن که مُقَوّی و حامی اساس جور و اعتساف[۵] بودند، کوشش نمودند در این که حقانیت آن اساس را عیاذاً بالله به تدلیس[۶] از روی قواعد اسلام ثابت کنند، و هُمُ الذینَ افتَروا عَلَی الله الکَذب[۷]. حتی از این اقدامات قطعه[۸] آنها در مملکت متمدنه دنیا بیم آن بود چنان تصور شود که خدای نخواسته این اقاویل کاذبه با حرکات وحشیانه ما، خود از حقایق اسلام است. و بحمد الله این بزرگواران جهدها فرمودند تا این پرده ظلمانی اشتباه را خرق[۹] و مشعل هدایت اسلام را فروغ دادند. و چنان کشف صریح از حقیقت دین مبین نمودند که بر تمام عالمیان ثابت گشت که ارکان این شریعت غرا[۱۰] کاملاً مساعد با اصول تمدن حالیه دنیا و مطابق عدل محض است و همین است آن اساس سعادتی که حائز خیر دنیا و آخرت خلایق و آخرین نقطه عقلای عالم است. بنابراین موافق صورتی که پیشنهاد می‌شود، امیدواریم مجلس متفقاً رأی بدهند تا تقدیم محضر مبارک ایشان گردد. **پاورقی‌ها:** [۱] مرکب دانشمندان از خون شهیدان برتر است. [۲] گناهکاران [۳] پاکی، خلوص [۴] هر کس از مردم تشکر نکند، شکر خدا را به جا نیاورده است. [۵] دستیابی، کسب [۶] کوتاهی کنندگان [۷] آلوده، آغشته [۸] تهمت زنندگان [۹] نیرودهنده [۱۰] ستم‌کردن [۱۱] فریب‌دادن [۱۲] آنان کسانی هستند که بر خدا دروغ می‌بندند. [۱۳] کذا فی‌الاصل. [۱۴] پاره کردن، دریدن [۱۵] درخشان، روشن