بسم الله الرحمن الرحیم پس از اهداء تحیات وافره و تشکرات قلبیه، به شرف عرض حضرت مستطاب عالی [۱] می‌رساند، ان شاء الله از برکات حضرت امام عصر (ع)، همواره مؤید و منصور، و از حوادث دهه خوان [۲] مصون و محروس بوده. ضمناً در این ایام متمادیه به عرایض متکثره، مصدع اوقات فرخنده ساعات گردیده، و جواب‌های مشتمل بر عبارت‌هایی فرح‌آمیز بلانتیجه خارجیه به زیارت آن نائل. همچنان که تلگرافات حجج اسلامیه دامت برکاتهم، در این واقعه فجیعه به همین منوال بوده است، خَیرُالمَقال ما صَدقَه الفِعالُ [۳]، ان شاء الله به لحاظ رضای مقدس حضرت ولیّ عصر عجّل الله فرجه و شئونات شامخه حجج اسلامیه ادام الله ظلالهم و حفظ مقامات منیعه وزارت و خدمات نوعیه داعی در چنین نقطه و موقع که استبداد \[با] نهایت قوت و طغیان، از تمام هستی خود اغماض نموده، البته اقدامات مؤثره خواهید فرمود و شبهات تدلیسیه [۵] واهیه هتاک دریابیگی به دستاویز انجمن \[ایالتی] استبدادیه که اعضاءِ آن \[را] به قوه حکومتیه انتخاب نموده، اصغاء [۶] نخواهید فرمود. مسلّم است که امورات تدریجی است، ولکن نه به این درجه، خاصه دراین ماده که تعطیل و تعویق نتایج اقدامات و تلگرافات حجج موجب دلتنگی ایشان و نوع معدلت‌خواهان خواهد بود. و عزم تصدیع نداشته، چون استدعانامه از جناب مستطاب شریعتمدار ملاذ الانام آقای آقا سید شبٌر زید فضله، و رؤساءِ تجار بندر لنجه [۷]، حضور آیت‌الله خراسانی مد ظله العالی فرستاده بودند، امر فرمودند که در ضمن سلام نامه عیناً انفاذ حضور مبارک شود و لذا مصدع شد. اگرچه اقدامات احقر، محتاج به مضابظ و استشهادات نیست - چنانچه جرائد کاشف است، خاصه جریده حبل‌المتین کلکته و خاورستان طهران - لکن چون اهالی لنجه، عربی‌الوضع و خالی از غرض‌اند و محل سکنای احقر هم در آنجا نبوده، دیگر میدان صحبت مغرضانه به جهت دریابیگی و مفسدین نمی‌ماند و داعی خود را و همچنین آقایان حجج اسلامیه را تسلیت می‌دهم که جهت تعطیل و تعویق در ظهور نتایج، به استغراق اوقات وزارت تاکنون به تنظیم نقاط شمالیه بوده، ولکن در این اوقات مترصد ظهور اقدامات حسنه حضرت مستطاب عالی هستیم و تعویق صورتی ندارد. افواها مسموع شده که اداره گمرک ابقاءِ دریابیگی \[را] از مقام منیع وزارت خواسته و انفصال قطع ید ایشان از بنادر موجب منقصت است! این توهم از مقامات با کفایات وزارت مستبعد، بلکه موجب مطایبات مجلس خود حضرات حجج اسلامیه نموده‌اند که با کفایت وزرات لابد مأمورین هم با کفایت می‌باشند! کفایت حکومت در حفظ اداره‌جات موقوف به کفایت وزارت خواهد بود. کسانی در طهران هستند که سال‌ها حکومت بنادر نموده‌اند که کفایت آنها قیاس به کفایت دریابیگی نمی‌توان نمود. بلی امتیازی که دریابیگی دارد آن است که نوع معدلت‌خواهان را متنفر و مأیوس از موجبات رفاهیه مترقبه از اقدامات ملیه حضرت مستطاب عالی و سایر امناءِ دولت و ملت نموده و اشرار و مفسدین را مطلق‌العنان کرده؛ فرضاً انفصال او در این ایام احتمال منقصتی برود، تعبداً قبل از تحویل سنه، آقایان حجج سکوت خواهند فرمود. لکن حسب‌المقدور تلگرافی و کتبی، وعده استرداد اموال منهوبه داعی و بستگان که تقریباً با خانه تاجر همسایه بیست هزار تومان می‌شود و تعمیرخانه کماکان فرمودند و شرعاً و قانوناً هتاک دریابیگی ملتزم است که عیناً یا قیمتأ از عهده برآید، تاکنون او را الزام نفرموده‌اید. تعویق در این مطلب با قوانین ملل و نِحَل خارجه نیز درست نمی‌آید. دریابیگی خطی به داعی نوشته که وکیل خودتان را بفرستید بوشهر تا در مسأله اموال باشیم میان وکیل شما و امیر پنج، وحال آن که بر صِبیان [۲] و نسوان مخفی نیست که تمام اداره عسکریه محکوم به حکم حکومت محلیه می‌باشد. بدون امر حکومت فاعل امری نخواهند بود. یقیناً خود آن هتاک هم این مسأله را می‌داند، لکن چون امر اکید قهرآمیز درباره الزام نمودن او صادر نشده، این نوع صحبت‌های خلاف قانون می‌دارد. ایام عزت و اقبال مستدام باد. مظان استجابت دعای دوام عزّ و شرف که از وظایف مفروضه خود دانسته، قصور نخواهد شد. من الاحقر الداعی لکم: مرتضی الحسینی البوشهری، فی شهر محرم الحرام از مرقومه آقای آیت‌الله خراسانی دام ظله العالی، استکشاف تفرعن و تمرد دریابیگی هتاک می‌شود، به درجه‌ای که موجب انقلاب کلی ایشان شده. فالامر الیکم فانظر ماذا ترون. **پاورقی‌ها:** [۱] خطاب به وزیر جنگ است. [۲] کذا فی‌الاصل. [۳] بهترین سخن آن است که کردار، آن را ثابت کند. [۴] منظور، مراجع مشروطه‌خواه نجف اشرف است. [۵] فریبکارانه [۶] شنیدن [۷] لنگه [۸] کذا فی الاصل [۹] آغاز سال ۱۲۸۹ ش. [۱۰] کودکان [۱۱] فارس از مشروطیت تا جنگ جهانی اول، ص ۱۰۳-۱۰۵.