اَطیعُوا الله وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفَشَلوا وَ تَذهبَ ریحُکُم وَ اصبروا [۱] ظاهر معنای آیه شریفه این است که اطاعت خدا و پیغمبر کنید و اختلاف در میان خود راه ندهید که اگر میانه شما اختلاف افتد، بر همدیگر بددل و دشمن می‌شوید، پس بدین واسطه دولت شما بر باد رود. خداوند در این آیه شریفه اطاعت خدا و رسول را در اتفاق مسلمین دانسته و ایقاع [۲] خلاف و قبول اختلاف را مخالفت امر خدا و رسول مقرر فرموده، و نتیجه اختلاف را دشمنی و بددلی مُبین داشته و انجام این خصومت را بر باد فنا رفتن دولت و ملت نفوذ امر قرار داده، و به واسطه سرعت زوال دولت و نفوذ امر، به بردن باد تعبیر و در عدم اختلاف که اطاعت خدا و رسول است، امر به صبر و بردباری فرموده، و به اِنّ اللهَ مَعَ الصّابرین [۳] تبشیر [۴] می‌فرماید. اسلامیان در مفهوم و مصداق این کلام معجز نظام تفکر نمایند و ببینند که در بدو اسلام مادام که تخم خلاف در مزرع اتحاد ایشان پاشیده نشده بود، و مُؤاخات [۵] ایشان به مُعادات [۶] مبدل نگردیده بود، چه دولتی داشتند که با هیچ دولتی مقابله نکردند مگر این که آن دولت را محو نمودند، و با هیچ ملتی مقاتله ننمودند مگر این که ایشان را یا داخل ملت اسلامیه و یا جزیه [۷] بده دولت اسلامیه کردند، و در اندک زمان شرق و غرب کره ارض را پر از صیت [۸] لا اله الله و محمد رسول الله نمودند. تاریخ ظهور اسلام و سرعت ترقی او در عالم نبود مگر به واسطه کلمه اتحاد که مصداق اطاعت خدا و رسول بود؛ و بعد از آن که دست استبداد تخم خلاف در مزرع اسلام پاشید و بر خلاف امر خدا و رسول بنای مُنازعه [۹] با هم گذاشتند، رفته‌رفته کار به دشمنی و مقاتله کشید و نتیجه این شد که دولت اتحادیه اسلام به باد فنا رفت، و علی‌الاتصال متدرجاً اراضی اسلام به تصرف دول صلبیه رفت، و دولت‌های مستقله اسلام محو و نابود گردید، و ملت اسلام از هفت جزء، شش جزءاش یعنی از سیصد و پنجاه ملیون، سیصد ملیونش عبیدانه جزو ملل صلیبیه گشتند و بقیه‌السیف [۱] هم در میان دول مسیحیه معناً مقسوم و منتظر وقت معلومند که داخل تبعیت کفر بوده باشند. یا لَلمُسلِمینَ تَعاوَنوا عَلَی حِمایَهِ الاسلام بالاتّفاق وَ الاِتحادِ فَإِنَّ الامآلُ قَد اِنقَطَعَت وَ الأَجالُ قَد اقتَرَبَت فَوَ الله "مَا اُریکُم إلا مَا أُری وَ مَا اُهَدِیَکُم إِلاَ سَبیلَ الرّشَادِ" [۲]. ای مسلمانان! شما را چه روی داده که از خواب غفلت بیدار نمی‌شوید؟ چه داعی شده که به هوش نمی‌آیید؟ به اسلام و صاحب اسلام سوگند، گویا که می‌بینم روزی را که دست حسرت و ندامت را به دندان می‌خایید، و لطمه بر صورت خود می‌زنید و خاک بر سر می‌پاشید و می‌گویید و می‌نالید که چرا روزی که پنجاه ملیون بقیه‌الاسلام در دست دولت اسلام بود و جراید و مجلات اسلامیه در کار بود، و ما را به اتحاد و اتفاق دعوت می‌کردند، و به حمایت اسلام می‌خواندند، ما خود را به خواب زده، و گوش ندادیم؟ و جلوه آئینه اسلام و ملت اسلام را به ما نشان دادند، و ما خود را به کوری زدیم و ندیدیم؟ اَلانَ قَد نَدَمتَ وَ مَا یَنفَعُ الِنَدَمُ [۳]. ای معاشر مسلمین! تا فرصت است به هوش آیید، تا وقت است بیدار شوید، و عرایض ناصحانه جان‌نثاران اسلام را بشنوید. امروز این بقیه‌السیف اسلام استظهار ندارد مگر به اتحاد و اتفاق؛ زیرا که طفل ابجدخوان هم تصدیق دارد که چون قطرات اتحاد کنند، اقیانوس شود، و چون ذرات اتفاق نمایند کوه ابوقبیس گردد، حروف مهمل و بی‌معنی چون مرکب شوند روح معانی بر آنها دمیده شود، چون کلمات مفرد با هم جمع گردند کَلامٌ یَصِحُ السُکوتُ عَلَیها [۴] شود، جسم نامتناهی و عالم بدین عظمت مرکب از اجزاءِ لایتجزی [۵] است؛ قاطر لیون [۶] مجموعه آحاد است، شرافت بشر از تمدن و گرد هم جمع آمدن است، مقصود از سواد اعظم در حدیث علیکم بسّوادِ الاعظم [۷]، سواد اعظم اتحاد اسلام است نه لندن و پاریس و برمنگام. و توهم نشود که مقصد از اتحاد، اتحاد در فروع است که اختلاف در فروع، مانع از اتحاد نیست؛ بلکه مقصود اتحاد در سیاسیات اسلامی است که حوزه [۸] اسلام و معاشر مسلمین را از هجوم اجانب نگاهداری کند و شریعت محمدی را هر دم روحی تازه بخشد. و اعتراض نشود که اتحاد اسلام مانع از حریت و مساوات است، زیرا که مقصود از اتحاد اسلامی، صدمه زدن بر ادیان سائره نیست، زیرا که آن کسی که امر به اتحاد مسلمین فرموده، امر به حسن معاشرت با تمام بنی‌نوع هم فرموده؛ بلکه مقصود، تحصیل اتحادی است که ضعف اسلام را به قوت، ذلتش را به غیرت مبدل سازد؛ و در سایه این قوت و عزت، حریت و مساوات برقرار بوده، و هیچ قوی‌تری به فکر بلعیدن ضعیفی نیفتد و هر قومی حدود مشروعه خود را بشناسد [۹] و بر حقوق دیگری تعدی ننماید [۱۰]. این اتحاد اسلامی قطع نظر از حفظ بیضه [۱۱] اسلام صلح عمومی را در آینده ضمانت کند، و مسئله ترک سلاح را مُسَجّل سازد. گرگ را با میش و گربه را با موش شفیق گرداند، زیرا که سیاسیون برآنند تهیه و تدارک و تحمل مصارف حَربیه [۱۲] دول، ناشی از ضعف اقوام و حکومت‌های آسیاست. تمام قیل و قال و منازعات بر سر لحاف ملا نصرالدین است. اگر ملا نصرالدین صاحب قوه دفاعیه معتدّبه [۱۳] باشد، کسی در فکر بردن لحاف او نیفتد و این قیل و قال مبدل به سکوت گردد، که گفته‌اند اگر صلح‌خواهی آماده جنگ باش! اگر برادری خواهی در محاسبه دقیق باش، خانه را محفوظ کن تا همسایه را دزد نگیری! مقصود از اتحاد اسلام، نگاهداری حوضه اسلام است نه تعدی بر حقوق مسیحیت. مقصود از اتحاد اسلام، تحصیل صلح عمومی است. که غایت قصوای [۱۴] حُریت و مساوات است، مقصود از اتحاد اسلام، تعمیم عدالت و اُخوّت است. حریت‌خواهان اسلام بدانند که مقصود طرفداران اتحاد اسلام، تشیید [۱۵] بنیان حُریت است و تحکیم اساس عدالت که حریت در سایه اتحاد بیشتر دوام کند، و بساط اَلحُکمُ لِمَن غَلَب [۱۶] از روی عالم برچیده شود. هر قوم حدود خود داند و حقوق خود شناسد و در صدد تعدی بر دیگری نیاید. خداوند احدیت در آیه کریمه می‌فرماید: وَ اُعِدُّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِنْ قُوَّةُ وَ مِن ربَاطِ الخَیل تُرهِبُونَ بهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُم [۱۷]؛ یعنی: تهیه نمایید از برای مدافعه کفار قوه سلاحیه و قوه سواریه تا این که بترسانید با آنها دشمنان خدا و دشمنان خودتان را. مقصود از اعداد لشکر و سلاح، ترسانیدن کفار است تا طمع در اسلام نکنند و حدود خود را بشناسند و بر حقوق مسلمین تجاوز ننمایند، نه محو نمودن کفار؛ چنان که ما بعد آیه می‌فرماید: وَ إِن جَنَحُوا لِلسَّلم فَاجنَحْ لَهَا [۱۸]؛ یعنی: اگر چون ترسیدند و مایل صلح شدند، مسلمانان را است که مایل صلح باشند و تصدی ننمایند. مفهوم آیه شریفه، مقصود طرفداران اتحاد اسلام را به خوبی بیان می‌کند که مرا به خیر تو امید نیست شر مرسان. چون مقصود معین شد که تعمیم عدالت و اخوت و تحصیل عمومی است، کدام حریت‌خواه است که بتواند این معنی را انکار کند و بگوید که تحصیل اتحاد اسلام منافی با حریت و مساوات است؟ جای تأسف و محل تَحَسُّر [۱۹] اینجاست که به لحاظ مذکور به القاءِ سیاسیون اروپ در پایتخت بزرگ اسلام، جراید یومیه و مجلات را از نشر مقالات اتحاد اسلام ممنوع ساخته‌اند! آه آه! که ما مسلمانان از جاده سیاست و کیاست [۲۰] هنوز فرسنگ‌ها دوریم، اگر نشر مقالات اتحاد اسلام به واسطه این که به زلف یار برمی‌خورد در تحت ممنوعیت باید باشد، پس چرا نشر مقالات و تحریرات [۲۱] اتحاد صلیبیه و سیر و سیاحت دُعات [۲۲] مسیحیه در اراضی اسلام به تاری از آن زلف برنمی‌خورد؟ یک بام و دو هوا حیرتم از چشم‌بندی خدا. قَالَ اللهُ تَبارَک وَ تَعالی: وَ مَن اعتَدَی عَلَیکُمْ فَاعتَدُوا عَلَیهِ بمِثل مَا اعتَدَی عَلَیکُم [۲۳]، مقابله به مثل حکمی است شرعی و عقلی و عرفی. با کج‌رَوشان کج رو و با راست‌روان باش با خلق در این مرحله چون تیر و کمان باش اگر گفته می‌شود که قوه مقابله به مثل نداریم و جز تحمل، چاره‌ای نه! می‌گوییم: تحصیل اتحاد کنید تا قوه حاصل آید و ننگ تحمل برخیزد، فایده اتحاد به تمام طوایف اسلامیه و امت محمدیه بالسویه است و نتایج وخیمه اختلاف، عاید همگان است. ای معاشر مسلمین! عالم اسلامیت وجود واحد است و فِرَق مسلمین اعضاء و جوارح آن موجود است. اتحاد کنید و نگذارید مدعیان، این وجود مقدس را ناقص‌الاعضاء نمایند. پای نگوید که دست از من بیگانه است، اگر او را بریدند باکی بر من نیست. دست نگوید که عالم پای دخلی به عالم من ندارد. به اتحاد، حمایت همدیگر نمایند و الا این رشته نفاق عاقبت به فنای تمام وجود کند و اسلام محو و مضمحل گردد. ای طوایف مسلمین! بیدار شوید، به کام دل بیگانگان یگانگی را از دست ندهید، و برادرکشی، را موقوف نمایید و با هم هم‌آواز شده و بگویید: خیزید تا طریق تکلف رها کنیم یک سو نهیم شکوه و عهدی که در اَلست [۲۴] ما هم برادرانه علیرغم مدعی وین درد را به باده الفت دوا کنیم با هم ببسته‌ایم در اینجا وفا کنیم دستی دهیم با هم و شوری به پا کنیم از اخوان دین خود که طرفدار اتحاد اسلام‌اند، مستدعی است که در این مقوله آنچه توانند مقالات را مضایقه نفرمایند که افکار عامه امروز متوجه این امر مقدسند. و السلام علی اخوان المسلمین جمیعاً و رحمه الله و برکاته و تحیاته. آزاده " به تبرستان www.tabarestan.info **پاورقی‌ها:** [۱] انفال، ۴۶: از خدا و پیامبرش اطاعت کنید و با هم نزاع نکنید که سست شوید و مهابت شما از بین برود و صبر کنید. [۲] افکندن، گرفتار کردن کسی [۳] انفال، ۴۶: خدا با شکیبایان است. [۴] مژدگانی دادن، بشارت دادن [۵] برادری، دوستی [۶] با هم دشمنی کردن، دشمن یکدیگر شدن [۷] خراج، مالیات [۸] آوازه، شهرت [۹] جنگ، جدال، دعوا [۱۰] بازمانده، به جا مانده [۱۱] ای مسلمانان! همگی برای حمایت از اسلام متحد شوید. به درستی.که آمال و آرزوها گسسته شده و اجلها نزدیک شده است. پس به خدا قسم "جز آنچه می‌بینم به شما نمی‌نمایم و شما را جز به راه راست رهبر نیستم". (غافر، ۲۹) [۱۲] اکنون پشیمان گشته‌ای در حالی که پشیمانی سودی ندارد. [۱۳] سخنی که سکوت درباره آن رواست. [۱۴] جدا نشدنی [۱۵] کذا فی‌الاصل. [۱۶] علکم بسواد الاعظم: پیوسته ساکن شهرهای بزرگ و پرجمعیت باشید. [۱۷] در اصل: حوضه [۱۸] در اصل: نشناسد [۱۹] در اصل: نماید [۲۰] اساس [۲۱] جنگی [۲۲] فراوان [۲۳] غایت قصوا: سرانجام دور [۲۴] استوار کردن، استحکام بخشیدن [۲۵] حکومت از آن کسی است که غلبه کند [۲۶] انفال، ۶۰. [۲۷] انفال، ۶۱. [۲۸] حسرت خوردن، افسوس خوردن [۲۹] زیرکی، هوشیاری [۳۰] نوشته‌ها [۳۱] جمع داعی: مبلغان، مروجان [۳۲] بقره، ۱۹۴: پس هر کس بر شما تعدی کرد، به همان گونه بر او تعدی کنید. [۳۳] عهد الست: مطابق تفاسیر قرآن کریم، زمان آغازین که ارواح آفریده شده بود، ولی اجساد هنوز آفریده نشده بود. [۳۴] جمع حبیب: دوستان، یاران [۳۵] جمع غیر: بیگانگان، نامحرمان