به موجب تلگرافات واصله از ایران بحمد الله، غالب بلاد وکلای خود را انتخاب و کمال سعی و کوشش هم در حسن انتخابات به عمل آورده، عنقریب به تأییدات امام عصر عجل الله فرجه و توجهات حضرات آیات‌الله مدّ ظلالهم و مجاهدات غیرتمندانه سرداران ملی و مجاهدین حقیقی اسلام، مجلس مقدس به میمنت و مبارکی تشکیل خواهد یافت. ولی نکته بسیار معتنا که ما نباید از نظر دقت دور داریم، این است که بر حسب مقتضیات امروزه ایران، حفظ این کعبه آمال ملت و استقلال وطن عزیز را چگونه باید بنماییم؟ به قول سیاسیون، گرفتن مشروطیت آسان و حفظ آن بسی دشوار است، خصوصاً برای ایرانیان که الا \[ما\] شدّ و نَدَر[۱] از حلیه علم و اخلاق و مزایای سعادت عاری و از استدراک نفع و ضرر خویش عاجز و از مقتضیات سیاسیات عصر یک دفعه بی‌بهره‌اند. ملتی که بی‌علمی‌اش به درجه‌ای باشد که یک نفر شیاد به چهار کلمات دزدی عوامفریب، خلل در ارکان دیانت هزار و سیصد ساله آن بیندازد، ظاهر است که در کمال سهولت، شیادان طرار پلتیکی خارجه می‌توانند آنها را از صراط مستقیمی که تازه به دست آورده منحرف سازند؛ چنانچه در دوره اولیه مشروطیت می‌دیدیم که یک جماعت معدودی[۲] را واداشته بودند هر روزه یکی را ملعون و دیگری را معصوم می‌خواندند، و روز دیگر همان معلون معصوم، و همان معصوم ملعون می‌شد. به عبارت اُخری همان جماعت انگشت‌شمار - که آلات پیشرفت اغراض خارجه بودند - مردم را سنگ روی یخ اغراض شخصی نموده و عوام را کورکورانه به هر نوا که می‌زدند می‌رقصاندند و عاقبت پرده از روی کارها که مرتفع می‌گردید معلوم می‌شد که آن همه هیاهو برای ربودن لحاف ملا نصرالدین و به اشاره همسایگان بود؛ یعنی این جماعت یا آلات پیشرفت اغراض اجانب بوده‌اند و یا جذبه سیم و زر مغرضین داخله، آنها را به این خیالات معوج سوق داده و یا خودپسندی و ریاست‌طلبی، آنان را بدان حرکات ایران ویران‌کن وادار نموده است. موشکافان دور و نزدیک کاملاً به کنه خیالات شیادان واقف بودند ولی چون مدعی بزرگی مانند محمدعلی و اتباع اوباش او در میان بود، خوف آن داشتند که اگر پرده از روی کار برداشته شود یک دفعه شیرازه کار از هم بپاشد. امروزه هم نمی‌توان گفت که دست‌های خارجه و رجال خودخواه در میان ما کار نخواهد کرد و یا آنگونه شیادان از ایران معدوم شده‌اند و یا ملت ایران از صدمات سبق حاصل نموده[۳] و کاملاً خیر و شر خویش را دانسته، سنگ روی یخ این و آن نخواهند گردید. سکوت و صُموت[۴] کنونی هواپرستان را بحرانی باید گفت و خدای ناخواسته اگر دوباره میدان بیابند بیش از پیش به تکاپو خواهند افتاد. هیچ کس انکار نمی‌تواند کرد که در دوره اولیه تا وکلای مجلس مقدس دو تیره نشده بودند مجلس کمال قوت را داشت. این خسارات مالی و جانی برا ملت پیش نیامد مگر از دو تیرگی وکلا، و کسانی که سبب دو تیرگی مجلس شدند نمی‌توانند دعوی نمایند که ما سبب خوشبختی ایران شدیم؛ چه آنان چنین روزی را به قوه مخیله خود هم خطور نمی‌دادند. آنها چه می‌دانستند که حضرات آیات‌الله[۵] تا این درجه پای خواهند فشرد؟ از کجا ملتفت بودند که صمصام‌السلطنه و سپهدار اعظم و سردار اسعد هم پیدا خواهند شد که کار را به این شکل مرغوب درآورند؟ از کجا می‌دانستند که عثمانی، مشروطه شده و یک قوه الکتریستی و یک جاذبه معنوی در حصول آزادی برای ایرانیان حاصل خواهد آمد؟ پس باید گفت پارتی‌سازان[۶]، مجلس مقدس ملی را خراب کردند؛ نهایت از حسن تصادف و همت بزرگواران دیگر به احسن وجه آباد شد. ما هرگز قائل نبوده‌ایم که محمدعلی با مشروطه همراه می‌شد، ولی همینقدر را به آواز بلند می‌گوییم که محمدعلی را در این همه خرابی‌های مُلک و ملت قدرت نداد و جسارت نبخشید مگر دو تیره شدن وکلاءِ مجلس و اختلاف کلمة اعضای محترم آن. ایرانی‌ها نباید اغفال شوند که پارلمان‌های اروپا چون دو پارتی[۷] هستند مجلس ما هم باید دو تیره باشد. میان ماه من تا ماه گردون تفاوت از زمین تا آسمان است همینقدر می‌گوییم وقتی که ملت ایران اخلاقاً، علماً، قدرتاً مانند مردمان اروپا شدند در آن صورت اگر در دو تیرگی پارلمان، تقلید از آنها نمایند حرفی نداریم و هیچ زیانی هم برای ایران متصور نخواهد بود. بدبختانه ملاحظه می‌کنیم که تاکنون ملت و دولت ایران را مسلک مستقیمی سرمشق نشده که وکلای پارلمان ایران دو مسلک صحیح برای تکمیل مسلک ملت و دولت اختیار نمایند[۸]. چون مسلک نداریم علم نداریم، پلتیک نمی‌شناسیم، اختلافمان فاسد است. به مجردی که اسم دو تا شد اختلاف در میان آمده، تشنه خون یکدیگر می‌شویم تا جایی که تیشه گرفته بر ریشه اساس مقدس حریت خود می‌زنیم. اوضاع حیدری و نعمتی[۹] از شهرهای ایران هنوز مرتفع نشده، و علت آن همه وحشی‌گری‌ها هم جز دو تیرگی که از دو اسمی تولید شده هیچ نبوده. عجب این است که بر این حرکات خود تفاخر می‌جوییم، چنانچه شد و دیدیم. هنوز ما ایرانیان وضع مناقشات ادبی و خصوصیات سیاسی را نمی‌دانیم. تباین مسلک پلتیکی را نمی‌شناسیم، یعنی معنی اختلاف آراء را در موارد مخصوص نمی‌فهمیم. اندک معلومات خود را بالاتر \[از\] معلومات هر کس می‌پنداریم، لاادری[۱۰] را منافی مقام و برای خود بدترین عیب می‌شماریم، و بدون حجاب و خجلت با کمال بی‌اطلاعی، دخل در هر معقولی می‌دهیم و این صفاتی است که در جنس ایرانی - الا قلیلاً - کسب عمومیت دارد. وای وقتی که جاه‌طلبی و خودپسندی هم مزید بر آن گردد! ظاهر است در آن صورت جز آنچه بار آوردیم بار نتوانیم آورد. این است که نظر بر آن اطلاعات واسعه که در پیشامد سیاسیات ایران و اخلاق و عادات ابناءِ را وطن عزیز خود داریم، به مراعات علاج واقعه قبل از وقوع می‌گوییم: مضرترین امور برای ایران، افتادن اختلاف بین ملت، خاصه وکلای مجلس و تشکیل پارتی‌های مختلف در مواد مسلکی است. به اتفاق جمعی سیاسیون، امروزه نوشداروی جراحات ایران اتفاق و اتحاد و یگانگی و برادری و برابری است، خصوصاً در وکلای مجلس مقدس که نماینده ملت می‌باشند. خدای ناخواسته اگر امروز مانند دوره اولیه، وکلای مجلس مقدس دو تیرگی اختیار نمایند و اختلاف بین آنها حاصل شود، یقین بدانند به دستاورده با هزاران خون‌جگر را به قِسمی از دست خواهند داد که دوباره با صد هزار خون‌جگر هم نتوانند به دست آورد. بدا به حال ملتی که وکلای پارلمانش در آن مجلس مقدس که باید سر تا پا در حفظ حقوق موکلین و وطن عزیز خود غرق باشند پیرامون اغراض شخصی گردند! امروز بهترین اسباب ترقی ایران و نیکوترین راه پیشرفت مقاصد ملّیه، اتفاق وکلا و سلامت - رَوی آنها و عدم دو تیرگیشان است. گویا لازم به تشریح نباشد که غرض ما از اتفاق وکلا آن است که میانه خود و خدا اغراض شخصی و خودپسندی و شهرت‌طلبی را ترک و فقط خیر ملک و ملت خویش را منظور دارند. و مقصود از سلامت‌روی آن است که برای جلب فایده و کسب شهرت، بی‌جهت با یکدیگر طرف نشوند و به سخنان ناروا قلوب را از مجلس نرنجانند. به عبارت ساده‌تر، از حدود و وظایف خویش خارج نشوند، مخالفین را به تدابیر حکیمانه موافق نمایند و موافقین را به سخنان دلخراش مخالف نسازند. بدون شبهه اگر وکلا ترک جاده اعتدال نگویند هر مخالفی را موافق توانند نمود. نباید چنان تصور کرد که چون محمدعلی از ایران خارج گردید خطرات مشروطیت ایران هم یک مرتبه مرتفع شده است. دانایان رموز می‌دانند که تا سال‌های دراز نمی‌توان مشروطیت ایران را خالی از خلل دانست. هنوز همسایگان از خرابکاری ما مأیوس نشده‌اند، هنوز دشمنان خارجی و داخلی در کمین‌اند، هنوز دست پلتیکی همسایگان در کار خرابی است و تمام هَم‌شان این است که هرگونه خرابی که ممکن شود به دست خودمان بنمایند، دشمن بزرگ ما را هم که در چنگ دارند، بهانه‌های پلتیکی هم که بسیار است. واقفان رموز می‌دانند که مشکلات ایران در این دوره از دوره سابق بیش است. خیلی باید با ملایمت حرکت نمود تا کشتی شکست خورده وطن را از این گرداب پلتیک برهانیم و هیچ تریاقی[۱۱] امروزه نافع‌تر[۱۲] به امراض وطن عزیز ما مانند اتحاد نیست، و هیچ سمّی در قطع ریشه حیات استقلالمان سریع‌الاثرتر از نفاق نیست؛ خصوصاً در نماینده ملت یعنی وکلای محترم. لذا ما به آواز رسای خود آحاد ملت محبوب خویش را متذکر می‌نماییم که: ای ملت محبوب من! بدانید و آگاه باشید که بزرگ‌ترین دشمن ایران در این دوره کسی است که سبب اختلاف شما و باعث تشکیل پارتی‌های مختلف گردد. نامه مقدس ملی[۱۳] با یک دنیا پاکدامنی، دامن همت بر کمر زده که هر کس، و لو اعزّ دوستانش باشد، و به هوای نفس و خودپرستی بخواهد خلل در ارکان اتحاد ملی بیندازد، بی‌پرده، پرده از روی کارش بردارد. این تذکره را قبل از وقت محض اتمام حجت نمودیم. خودپرستان که محض جلب شهرت و هواپرستی، آلات دست اغراض رجال خودی و بیگانه شده باید بدانند که حرکات سابقشان نیز نزد رموزدانان پوشیده نیست و نیز بدانند که چون این نامه ملی پیرو حق است و جز در راه حق نمی‌پوید حق هم با اوست و قوه خداوند و به برکت درست‌نویسی و استقلال به مقصود نائل خواهد گردید. هواپرستان شهرت‌طلب بدانند که این دوره را به دوره اولیه قیاس نتوانند کرد و آن موانعی که واقفان رموز را ساکت داشته بود مرتفع گردید. در عالم وطن‌خواهی، سکوت و صموت را وطن‌فروشی تصور می‌نمایند. امیدواریم که صدمات این سیزده ماهه، قلب ماهیت عمومی نموده، کلیه این تصورات عاطل و باطل گردد. معذلک قوه مجریه خصوصاً هیئت دیرکتوری[۱۴] را - که ناظر بر کلیه امور و ان شاء الله مقصودی جز خیر عامه و استقلال وطن ندارد - متذکر می‌شویم که پارتی‌بازی‌های وکلای دوره اولیه مجلس مقدس را فراموش ننموده، زیاناتی که از آن اختلافات به مُلک و ملت و دولت عاید گردید هماره مد نظر داشته، از آغاز جلوگیری از دو تیره‌گی نمایند، ورنه در انجام از اصلاحش عاجز خواهند ماند. سر چشمه باید گرفتن به بیل چو پرگشت نتوان گذشتن به پیل امروزه هیچ چیز به استقلال ایران مانند نفاق، زیان‌رسان نیست و هرکس که به هر لباس و مراسم و طریق، در این جاده کوشش کند دشمن ملک و ملت و آلات دست اغراض خارجه شناخته خواهد شد. ای ملت محبوب من! ای کسانی که در راه استقلال وطن عزیز خود از بذل نفس نفیس دریغ ننمودید، جان دادید، مال دادید، عیال دادید، از هستی خود گذشتید تا به مقصود نایل آمدید! بدانید و آگاه باشید که هنوز دشمنان خارجی و داخلی وطن مقدستان از تشبثات ایران ویران‌کن باز نیامده و همه روزه به شکلی درآمده بلکه بتوانند در استقلال شما خلل اندازند و امروز بهترین وسیله آنها سازش با کسانی است که بنا به ظاهر، خودشان را خیرخواه شما جلوه می‌دهند. شما را است که حقوق خود را بشناسید و کورکورانه پیرو لفاظی‌های عوامفریبانه این و آن نگردید، به هر دستی دست ندهید که: ای بسا ابلیس آدم رو که هست پس به هر دستی نباید داد دست یک علامت برای شناختن اینگونه اشخاص کافی تواند بود، یعنی سعی در سلب اتفاق و اتحاد ملت در تشکیل پارتی‌های مختلف تا دو تیرگی در میان شما اندازند و بدون استحقاق در جلب شهرت خود پردازند. اینگونه اشخاص را هرگز خیرخواه وطن مشمارید، وطن‌پرست می‌خوانید که زیان آنان از افواج خارجه که داخل در وطن ما شده‌اند کم نمی‌باشد. abarestar \'شرستان **پاورقی‌ها:** [۱] در اصل: ما [۲] در اصل: محدود [۳] سبق حاصل نمودن: احتمالاً به معنی تجربه اندوختن، درس گرفتن [۴] خاموشی [۵] مراجع مشروطه‌خواه نجف اشرف [۶] پارتی‌سازان: افراد جناحی، جناح‌گرایان [۷] دو پارتی: دو گروهی، دو حزبی [۸] در اصل: نماید [۹] حیدری و نعمتی: بی‌پایه و اساس. در اصل، منسوب به حیدر (قطب‌الدین حیدر) و نعمت (شاه نعمت‌الله ولی) که در گذشته پیروان آنها، با هم معارضه‌های طولانی داشته‌اند. [۱۰] نمی‌دانم [۱۱] پادزهر، ضد سم [۱۲] در اصل: نافع‌تر از [۱۳] منظور، روزنامه حبل‌المتین است. [۱۴] هیئت دیرکتوری: هیئت مدیره [۱۵] در اصل: چه [۱۶] [روزنامه] حبل‌المتین، س ۱۷، ش ۱۱، مورخ ۴ رمضان ۱۳۲۷ ق، ص ۳-۶.