تشریک مساعی فرهنگی، از جمله پیامدهای تقریب مذاهب اسلامی است و در عین حال از عوامل آن نیز به شمار می‌رود. قبلاً علمای مسلمان و طلاب علوم دینی در مدارس فقهی مذاهب و گرایش‌های گوناگون حضور بهم می‌رساندند و اجازه روایت حدیث از یکدیگر می‌گرفتند. طلاب علوم دینی عراق که بیشترشان شیعه بودند، به حجاز (عربستان سعودی)، مصر و شام- که غالباَ از اهل سنت هستند - می‌رفتند و طلابی از حجاز، مصر، شام و کشورهای مغرب عربی برای تحصیل علوم دینی عازم عراق و حوزه حلّه -به عنوان یکی از حوزه‌های اصیل شیعه - می‌شدند. علمای مسلمان نیز سفرهایی به مناطق مخلتف اسلامی می‌کردند و در این سفرها طلاب دینی از ایشان می‌خواستند تا در فقه، اصول فقه و اصول عقاید به تدریس بپردازند. امروزه نیز حوزه علمیه قم - به عنوان یکی از حوزه‌های ریشه‌دار وابسته به مکتب اهل‌بیت (ع) - میزبان طلبه‌های علوم دینی از بیش از ۱۰۰ کشور است. با وجود آن که طلابی که به این دانشگاه می‌آیند غالباَ از میان اهل‌سنت هستند، برای تحصیل در حوزه‌های شیعی با هیچ مشکلی روبرو نمی‌شوند؛ همچنان که این حوزه نیز در پذیرش طلابی از دیگر مذاهب و گرایش‌های فقهی مشکلی ندارد و فقه مذاهب چهارگانه اهل سنت در کنار فقه امامی در آن تدریس می‌شود. این تشریک مساعی فرهنگی و علمی تأثیر بسزایی در پیشرفت مراکز علمی اسلامی دارد. وقتی کوشش‌های مختلف فرهنگی و علمی در یک چارچوب معین و غیرمتشنج با یکدیگر درهم می‌آمیزند، باعث غنی‌تر شدن و تکامل هر یک از آنها می‌شود. این تشریک مساعی‌ها به نزدیکی و آشنایی مذاهب مختلف با یکدیگر می‌انجامد و آتش فتنه‌انگیزی‌های مذهبی را خاموش می‌کند. **پاورقی‌ها:** [۱] فقیه مجاهد؛ درنگی در آثار و اندیشه‌های آیت‌الله محمدمهدی آصفی؛ به نقل از: شفقنا، سه‌شنبه، ۱۶ مهر ۱۳۹۲.